ELEC Engineering Training

Memories of 1387....
All the best to 1388.
Happy New Year!

#အိမ်တစ်အိမ်အတွက် လျှပ်စစ်ကြိုးများကို ဘယ်လိုတွက်ချက်မလဲ?
Length Estimate

အိမ်တွင်းလျှပ်စစ် သွယ်တန်းမှုအတွက် ကြိုးအမျိုးအစားရွေးချယ်ပြီးပါက လိုအပ်သောကြိုးပမာဏကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်း (၃) မျိုးရှိပါသည်။
၁။ ကြိုးအမျိုးအစားတစ်ခုချင်းစီအတွက် ကြိုးတစ်ချောင်းချင်းစီ၏ အရှည်ကို တိကျစွာ တွက်ချက်ပြီး အားလုံးပေါင်းခြင်း
၂။ အနည်းဆုံးနှင့် အများဆုံးကြိုးအရှည်ကို အခြေခံကာ ပျမ်းမျှတွက်ချက်ခြင်း
၃။ ဧရိယာ အပေါ် မူတည် ခန့်မှန်းခြင်း

၁။ ပထမနည်းလမ်းသည် ကြိုးအရေအတွက်နည်းပါးပြီး တစ်ချောင်းချင်းစီ၏ အရှည်ကို လွယ်ကူစွာ တွက်ချက်နိုင်သည့်အခါ အသုံးဝင်ပါသည်။

၂။ ဒုတိယနည်းလမ်းကိုမူ ကြိုးချိတ်ဆက်မှုများပြားပြီး တစ်ခုချင်းစီ၏ အရှည်ကို တွက်ချက်ရန် အချိန်ကုန်လွန်းသည့်အခါ အသုံးပြုပါသည်။

အိမ်တွင်းရှိ ကြိုးအမျိုးအစားတစ်ခုချင်းစီအတွက် ကြိုးစုစုပေါင်းအရှည်ကို တွက်ချက်ရန် အောက်ပါအဆင့်များကို လိုက်နာပါ။

၁။ ဆားကစ် လိုင်းခွဲ တစ်ခုစီတွင် (Distribution Box) နှင့် အနီးဆုံးမီးပွင့် ၏ ကြိုးအရှည် (A)** ကို ဖော်ထုတ်ပါ။
၂။ ထို့နောက် အဝေးဆုံးမီးပွင့် အတွက် ကြိုးအရှည် (B)** ကို ဖော်ထုတ်ပါ။
၃။ **ပျမ်းမျှကြိုးအရှည် (AL)** ကို တွက်ချက်ပါ။
(AL) = (A + B)/2

၄။ **ပိုလျှံကြိုး (S)** ကို ထည့်သွင်းပါ။
- DB တွင် အနည်းဆုံး ၀.၉ မီတာ (၃၆ လက်မ)
- Switch/ SSO တွင် အနည်းဆုံး ၀.၂ မီတာ (၈ လက်မ)
(S) = 0.9 m + 0.2 m = 1.1 m

၅။ ကြိုးထွက်ပေါက်များအတွက် **ဒေါင်လိုက်ကြိုးအရှည် (D)** ကို သတ်မှတ်ပါ။
- မျက်နှာကြက် အမြင့် အ‌‌ ပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်သည်။ အနည်းဆုံး ၄.၅ မီတာ (၁၅ ပေ) ဟု ယူဆပါ။
(D) = 4.5 m

၆။ **စုစုပေါင်းပျမ်းမျှကြိုးအရှည် (TACL)** ကို တွက်ချက်ပါ။
(TACL) = AL + S + D

၇။ **စုစုပေါင်းကြိုးအရှည် (TCL)** ကို ရရှိရန် ပျမ်းမျှကြိုးအရှည်ကို မီးပွင့်/ ပလပ်ပေါက် ပွိုင့် အရေအတွက် N ဖြင့် မြှောက်ပါ။
(TCL) = (TACL) * N

---

၃။ တတိယ နည်းလမ်းဖြစ်သော ဧရိယာ အပေါ် မူတည်၍ ခန့်မှန်းခြင်းသည် တိကျသော မီးပွင့်၊ ပလပ်ပေါက် အရေအတွက် မသတ်မှတ်ရသေးမီ ခန့်မှန်း ကုန်ကျစရိတ် တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။
တစ် စတုရန်းပေ ဧရိယာ အတွက် ဝါယာကြိုး အရှည် ၁.၂ ပေ မှ ၁.၅ ပေ အတွင်း ခန့်မှန်း တွက်ချက် နိုင်သည်။

သို့မဟုတ် ပိုမို တိကျသော နှုန်းထားအတွက် Yellow Book မှ နှုန်းထားများ နှင့် တွက်ချက်ပါ။
ဖေါ်ပြပါ တွက်ချက်နည်းများ အားလုံးသည် လူနေအိမ်များ အတွက်သာဖြစ်သည်။

*(ဤဆောင်းပါးသည် 'Residential Cabling Guide' (တတိယအကြိမ်ထုတ်) မှ ကောက်နုတ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။)*

(Residual Current Circuit Breaker) တပ်ဆင်သင့်သည့် အကြောင်းရင်း

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည် ခေတ်သစ်လူနေမှုဘဝအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော်လည်း၊ လျှပ်စစ်နှင့်ပတ်သက်သည့် မတော်တဆမှုများ (လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်ခြင်း၊ မီးလောင်ခြင်း) မှ ကာကွယ်ရန် RCCB (Residual Current Circuit Breaker)ကို အိမ်တိုင်းတွင် တပ်ဆင်သင့်ပါသည်။

ဆိုတာဘာလဲ?
RCCB (Residual Current Circuit Breaker) သည် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတွင် လျှပ်စီးကူးမှု မညီမျှခြင်း (Current Leakage) ဖြစ်ပါက အလိုအလျောက် ဓာတ်အားဖြတ်တောက်ပေးသည့် လျှပ်စစ်အကာအကွယ်ကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဥပမာ- လူတစ်ဦးသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်မိပါက RCCB သည် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း လျှပ်စစ်ကို ဖြတ်တောက်ကာ အသက်အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?
1. လူအသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ခြင်း – RCCB သည် 30 mA (milliampere)ကဲ့သို့သော အနည်းငယ်မျှ လျှပ်စီးယိုစိမ့်မှုကိုပင် အာရုံခံကာ ဓာတ်အားဖြတ်တောက်ပေးနိုင်သဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်မှုမှ ကာကွယ်နိုင်သည်။
2. မီးလောင်မှုအန္တရာယ်လျှော့ချခြင်း – ဝါယာကြိုးများ ပျက်စီးခြင်း၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းများ ချို့ယွင်းခြင်းကြောင့် လျှပ်စီးယိုစိမ့်မှုဖြစ်ပါက RCCB က မီးလောင်တောက်မှုမဖြစ်အောင် တားဆီးပေးသည်။

#ဘာကြောင့် Trip Current 30 mA ရွေးချယ်သင့်သလဲ?
RCCB ၏ **Trip Current** ဆိုသည်မှာ လျှပ်စီးယိုစိမ့်မှု မည်မျှဖြစ်ပါက ဓာတ်အားဖြတ်တောက်မည်ဆိုသည့် တန်ဖိုးဖြစ်သည်။

- **10 mA** – အလွန်အထိခိုက်မခံသော စနစ်ဖြစ်ပြီး လူကို အနည်းငယ်သာ ဓာတ်လိုက်စေနိုင်သော်လည်း အလွန်အမင်း အလိုလိုဖြတ်တောက်မှုများ (Nuisance Tripping) ဖြစ်နိုင်သည်။
- **30 mA** – လူသားဘေးကင်းရေးအတွက် အကောင်းဆုံးရွေးချယ်မှုဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦး လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်မိပါက အသက်အန္တရာယ်မဖြစ်မီ ချက်ချင်းဖြတ်တောက်ပေးနိုင်သည်။
- **100 mA (သို့) ထိုထက်များသော Trip Current** – စက်ကိရိယာများအတွက် သင့်တော်သော်လည်း လူသားဘေးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရန် မလုံလောက်ပါ။

ထို့ကြောင့် အိမ်သုံးလျှပ်စစ်စနစ်များတွင် **30 mA RCCB** ကို အဓိကအသုံးပြုသင့်ပါသည်။

RCCB တပ်ဆင်ရာတွင် သတိပြုရမည့်အချက်များ
1. RCCB ကို ပင်မလိုင်းတွင် တပ်ဆင်ပါ* – အိမ်၏ လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးကို ကာကွယ်နိုင်ရန် RCCB ကို Main MCB နှင့် လိုင်းခွဲ MCB များ၏ အကြားတွင် တပ်ဆင်သင့်သည်။
2. မှန်ကန်သော Trip Current ရွေးချယ်ပါ* – အိမ်သုံးအတွက် **30 mA** ကို ရွေးချယ်ပါ။
3. ပုံမှန်စစ်ဆေးပါ* – RCCB ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို စစ်ဆေးရန် **TEST Button** ကို လစဉ်နှိပ်ကြည့်ပါ။

နိဂုံး
RCCB သည် လျှပ်စစ်ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးသော ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ **30 mA Trip Current** ပါသော RCCB ကို အိမ်တိုင်းတွင် တပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် မိသားစုဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို မြှင့်တင်နိုင်ပါသည်။ လျှပ်စစ်အန္တရာယ်မှ ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် RCCB တပ်ဆင်ရန် မမေ့ပါနှင့်။

---
**သတိပြုရန်** – RCCB သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အပြည့်အဝကာကွယ်မှုပေးနိုင်သော်လည်း မည်သည့်လျှပ်စစ်ပစ္စည်းကိုမဆို ဂရုတစိုက်အသုံးပြုပါ။ ပညာရှင်များ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့်သာ တပ်ဆင်ပါ။

နှင့် Earth Fault Relay ၏ လျှပ်စစ်တပ်ဆင်မှုအကြောင်း**

မိတ်ဆက်
လျှပ်စစ်ကာကွယ်ရေးစနစ်များသည် စက်ပစ္စည်းများကို ကာကွယ်ရန်၊ ပျက်စီးမှုများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် လူအသက်အား ဘေးကင်းစေရန်အတွက် အရေးကြီးပါသည်။ **Overcurrent Relay (OCR)** နှင့် **Earth Fault Relay (EFR)** တို့သည် ပုံမှန်မဟုတ်သော လျှပ်စီးကြောင်းများကို ထောက်လှမ်းကာ ချို့ယွင်းနေသော ဆားကစ်များကို ဖြတ်ချပေးသည့် အရေးပါသော ကာကွယ်ရေးကိရိယာများဖြစ်သည်။

---
Overcurrent Relay (OCR) ဆိုတာဘာလဲ?**
**Overcurrent Relay** သည် လျှပ်စီးကြောင်းသည် ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်ထက် ကျော်လွန်သွားပါက circuit breaker ကို အလိုအလျောက် ဖြတ်တောက်ပေးသည့် ကာကွယ်ရေးကိရိယာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါတို့မှ ကာကွယ်ပေးသည် -
- * Short circuit** (ချို့ယွင်းမှုကြောင့် လျှပ်စီးကြောင်းမြင့်တက်ခြင်း)
- **Overloads** (အချိန်ကြာမြင့်စွာ လျှပ်စီးကြောင်းအလွန်အကျွံစီးဆင်းခြင်း)
Overcurrent Relay အမျိုးအစားများ**
1. **Instantaneous OCR** – သတ်မှတ်ထားသော လျှပ်စီးကြောင်းထက် ကျော်လွန်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် အလုပ်လုပ်သည်။
2. **Time-Delay OCR** – ယာယီလျှပ်စီးကြောင်းမြင့်တက်မှုများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အနည်းငယ်စောင့်ပြီးမှ အလုပ်လုပ်သည်။
3. **Inverse-Time OCR** – လျှပ်စီးကြောင်းမြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ အလုပ်လုပ်ရန် အချိန်လျော့နည်းသွားသည် (မော်တာကာကွယ်ရေးတွင် အသုံးများသည်)။

---

Earth Fault Relay (EFR) ဆိုတာဘာလဲ?**
**Earth Fault Relay** သည် အကာအရံပျက်စီးမှုကြောင့် မြေသို့ စီးဆင်းသော လျှပ်စီးကြောင်းများကို ထောက်လှမ်းသည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါတို့မှ ကာကွယ်ပေးသည် -
- **Ground faults** (ဖေ့စ်မှ မြေသို့ ချို့ယွင်းမှုများ)
- **Residual current faults** (neutral တွင် မညီမျှသော လျှပ်စီးကြောင်း)

Earth Fault Relay အမျိုးအစားများ**
1. **Core Balance EFR** – Zero-sequence လျှပ်စီးကြောင်းကို ထောက်လှမ်းရန် CT ကိုအသုံးပြုသည်။
2. **Residual Current EFR** – ဖေ့စ်နှင့် neutral ကြားရှိ လျှပ်စီးကြောင်းကွာခြားမှုကို စောင့်ကြည့်သည်။

---

Overcurrent နှင့် Earth Fault Relay တပ်ဆင်ခြင်း**
အဆင့် 1: Relay များရွေးချယ်ခြင်း**
- Relay များကို အောက်ပါအချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ရွေးချယ်ပါ -
- **စနစ်၏ voltage နှင့် current rating**
- **Trip settings (pickup current နှင့် time delay)**
- **ကာကွယ်ရေးအမျိုးအစား (IDMT, Definite Time စသည်)**

အဆင့် 2: Current Transformers (CTs) ချိတ်ဆက်ခြင်း**
- OCR နှင့် EFR တို့သည် လျှပ်စီးကြောင်းကို တိုင်းတာရန် **CTs** များလိုအပ်သည်။
- **OCR အတွက်:** CT များကို လိုင်းနှင့် အစဉ်လိုက်ချိတ်ဆက်ပါ။
- **EFR အတွက်:** **core-balance CT** သို့မဟုတ် residual connection ကိုအသုံးပြုပါ။

အဆင့် 3: Relay ဝါယာကြိုးချိတ်ဆက်ခြင်း**
- **Overcurrent Relay:**
- CT ၏ secondary ကို relay input နှင့်ချိတ်ဆက်ပါ။
- Pickup current ကိုသတ်မှတ်ပါ (ဥပမာ - full load current ၏ 125%)။
- IDMT curves များအတွက် time delay ကိုချိန်ညှိပါ။

- **Earth Fault Relay:**
- Residual CT သို့မဟုတ် neutral CT ကိုချိတ်ဆက်ပါ။
- Sensitivity ကိုသတ်မှတ်ပါ (ပုံမှန်အားဖြင့် full load ၏ 10-30%)။

အဆင့် 4: Trip Circuit ချိတ်ဆက်ခြင်း**
- Relay output contacts များကို **circuit breaker trip coil** နှင့်ချိတ်ဆက်ပါ။
- Fault current ထည့်သွင်းကာ relay ကိုစမ်းသပ်ပါ (primary injection test)။

အဆင့် 5: စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် စတင်အသုံးပြုခြင်း**
- **Primary Injection Test:** ကွဲပြားသော fault levels များတွင် relay ၏လုပ်ဆောင်မှုကို စစ်ဆေးပါ။
- **Secondary Injection Test:** Relay tester အသုံးပြု၍ fault အခြေအနေများကို စမ်းသပ်ပါ။

---

ညှိနှိုင်းမှု၏ အရေးကြီးပုံ**
- **Selectivity:** ချို့ယွင်းမှုဖြစ်ပါက အနီးဆုံး relay သာ အလုပ်လုပ်သင့်သည်။
- **Grading:** အချိန်အနည်းငယ်ခြားပြီး အလုပ်လုပ်ရန် time delays များကို သတ်မှတ်ပါ။

---

နိဂုံး
Overcurrent နှင့် Earth Fault Relays များသည် လျှပ်စစ်ဘေးကင်းရေးအတွက် အရေးကြီးပြီး စက်ပစ္စည်းများ ပျက်စီးမှုနှင့် မီးလောင်မှုအန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ မှန်ကန်သော တပ်ဆင်မှု၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့် စမ်းသပ်မှုများသည် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ကာကွယ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အမြဲတမ်း ထုတ်လုပ်သူ၏လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် လျှပ်စစ်စံချိန်စံညွှန်းများ (IEC, IEEE, NEC) ကို လိုက်နာပါ။

---
#လျှပ်စစ်ကာကွယ်ရေး ်ဆင်ခြင်း #လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ

Lighting design; Concepts,
Calculation & Ideas စာအုပ်
Street lighting အကြောင်း။

Lighting design; Concepts,
Calculation & Ideas စာအုပ်
Facade lighting အကြောင်း။

Lighting design; Concepts,
Calculation & Ideas စာအုပ်
Accent lighting အကြောင်း။

Lighting design; Concepts,
Calculation & Ideas စာအုပ်
Tree lighting အကြောင်း။

Lighting design; Concepts,
Calculation & Ideas စာအုပ်
Page 162-164....
Design process အကြောင်း။

"May the year ahead be a canvas of endless possibilities, painted with the vibrant colors of joy, peace, and success. Happy New Year!"