11/03/2022
Economic and Public Policy
Chapter 1 The science of Macroeconomics
ပထမဆုံး သိထားရမယ့် စကားလုံးလေးတွေရှိပါတယ်။ တော်တော်များများလဲ သိထားပြီးသားနေမှာပါ။ အဲ့တာတွေကတော့
Microeconomics - microscope လိုပဲ အနုစိပ်ကြည့်တဲ့ ပညာရပ်ပါ။ analyzing one tree in the forest ပါ။
Macroeconomics - အနုစိပ်ကြည့်တာမဟုတ်ပဲ အားလုံးကို ခြုံပြီး အကဲဖြတ်လေ့လာတာပါ။ sky view to the forest ပါ။ အဲ့ကနေ ဘယ်အပင်က ကြီးတယ်၊ သေးတယ်၊ ပုတယ်၊ရှည်တယ်၊ စသဖြင့်။ စီးပွားရေးတစ်ခုလုံးခြုံပြီးကြည့်ပါတယ်။ economy as a wholeပါ။
Recession - စီးပွားရေးကျဆင်းတာပါ။ 6လကနေ 5နှစ်ထိလောက်ဆိုရင် သုံးပါတယ်။
Depression - စီးပွားရေးကပ်ဆိုက်တာပါ။ စီးပွားရေးကျဆင်းတာ 5နှစ်အထက်ဆို သုံးနိုင်ပါတယ်။
အဲ့လိုဖြစ်လာရင်၊ မဖြစ်လာခင် စီးပွားရေးပညာရှင်တွေ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေက causes, consequences, problem စတဲ့ issues တွေ လေ့လာ၊ စောင့်ကြည့်၊ အကြံပေးတာတွေ လုပ်ကြရပါတယ်။ အစိုးရကတော့ စီးပွားရေးပြန်တက်လာအောင် stimulus (အသက်ဝင်အောင်လှုံဆော်) ပေးရပါတယ်။ eg. အိမ်ယာဈေးကွက်၊ ငွေကြေးဈေးကွက် စသည် ဘယ်ဟာဖော်ဆောင်သင့်လဲ ဘယ်လိုလုပ်သင့်လဲ ....
စီးပွားရေးကို စောင့်ကြည့်လေ့လာတဲ့အခါ အဓိက ကြည့်ရတာ 3ခု ရှိပါတယ်။
1. GDP (real GDP) Gross Domestic Product
2. Inflation Rate
3. Unemployment rate တွေပါ။
တခြားကြည့်ရတာတွေရှိပါတယ်။ အဓိကကိုပဲ ပြောတာပါ။
1. - ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်တန်ဖိုး
Long run growth ကိုကြည့်ရပါတယ်။ real လို့ပြောရင် level of price မပါရပါဘူး (inflation ကိုဖယ်ထုတ်) ။ သူ့ရဲ့ trends ကိုကြည့်ပြီး အကောင်းအဆိုးကို ခန့်မှန်းပါတယ်။ တက်နေနေ၊ ကျနေနေ ဘာကြောင့်ဆိုတာ လိုက်ရှာရပါတယ်။ long runကိုကြည့်ပါတယ်။ တွက်တဲ့နည်းတွေအများကြီးရှိပါတယ်။ အသုံးစားရိတ်ဘက်ကတွက်ရင်
GDP = C + I + G plus or minus NX ပါ
C = Consumption
I = Investment
G = Government Spending
NX = Net Exports (net ဖြစ်တဲ့အတွက် export များရင် plus, import များရင် minus ဖြစ်မှာပါ)
2. ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်း
လူသိများပါတယ်။ rate လို့ပြောရင် %နဲ့ပြရပါတယ်။ deflation လဲရှိပါတယ် (ငွေရှားပါး)။ နှစ်ခုလုံးက သိပ်မကောင်းပါဘူး။ နိုင်ငံတိုင်း အနဲနဲ့အများရှိကြပါတယ်။ inflation က 0-5ကြားဆို နဲတယ်ပြောလို့ရပီး 5-10ကြား အများစုရှိတတ်ကြပါတယ်။ အဲ့ထက်ကျော်လာပြီး ထိန်းနိုင်သိမ်းမရဆို danger ပါ။ ဇင်ဘာဘွေနဲ့ ဂျာမနီမှာ ကြုံခဲ့ဖူးပါတယ်။ လေ့လာကြည့်ပါ။ တွက်နည်းတွေ နောက်အခန်းတွေမှာ ပါပါမယ်။
3. အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း
တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ labour force အရင်သိရပါတယ်။ အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့ အသက်အရွယ်၊ လူဦးရေ၊ ကျားမ စတာတွေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ eg. Employed (အလုပ်လက်ရှိ ) 12သန်းနဲ့ Unemployed (အလုပ်လက်မဲ့ ) 5သန်းပေါင်းရင် ၊ အဲ့နိုင်ငံမှာ labour force 17သန်းရှိတဲ့သဘောမျိုးပါပဲ။
Formula က
Unemployment Rate = QUP / QEP+QUP (100)
QUP = number of unemployed person's
QEP = number of Employed Person's
QEP+QUP က labour force ပါပဲ။
100နဲ့ မြှေက်တာက %ရဖို့ပါ။
Unemployment 5%လောက်ဆို natural rate လို့သတ်မှတ်ပါတယ်။ 0တော့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ အနဲဆုံး 1%,2% တော့ ရှိမှာပါပဲ။ ဘာလို့ 0မဖြစ်နိုင်လဲဆိုတော့ skill မရှိတဲ့သူ ပျင်းတဲ့သူကတော့ ဘယ်လိုပဲ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းဖော်ပေးပါစေ အလုပ်ရမှာ မဟုတ်လို့ပါပဲ။
Model ကတော့ mathematics နည်း၊ relationship နည်းတွေနဲ့ ပြကြပါတယ်။ အပေါ်က formula တွေက mathematics နည်းနဲ့ပြထားတာတွေပါပဲ။ ဒီမှာ variables (ကိန်းရှင်) 2ခုရှိပါတယ်။
1. Endogenous (output)နဲ့
2. Exogenous (input)ပါ။
Model က ဒီနှစ်ခုရဲ့ ဆက်စပ်မှုကိုပြပါတယ်။ theory တွေ ခိုင်မခိုင်ကို real data နဲ့ တိုက်စစ်ဖို့ model တွေ သုံးကြတာဖြစ်ပါတယ်။
1. မှီကိန်းရှင်
Dependant variable ပါ။ တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်လာရတာမျိုးပါ။ eg.KFC ရဲ့ demand ဆိုပါစို့။ demand က သူ့ဘာသာ မရလာပါဘူး။ input ဖြစ်တဲ့ တခြား factors တွေ ရှိမှပါ။ ဝယ်ချင်စိတ်၊ ဝယ်နိုင်တဲ့ ဈေး၊ quality...စသဖြင့်။ ဒါဆို mathematics နည်းနဲ့ model တည်ဆောက်ကြည့်ရင်
Qd of KFC = D(P, Y) ရပါတယ်။
Qd of KFC= Quantity demand of KFC
D = Demand /sales
P = Price
Y = Aggregate Income
Pတွေ Y တွေက just symbols ပါ။ ကြိုက်တာထည့်လို့ရပါတယ်။ အဓိက သိဖို့က demand က ဒီနေရာမှာ sales ပါပဲ။ sales ရောင်းအားကလဲ ဈေးနှုန်းနဲ့ ရောင်းရတဲ့ အရေအတွက်မြှောက်တာဖြစ်လို့ Pနဲ့ Y မြှောက်ရတာပါ။
Equation ရဲ့ ဘယ်ဘက်က endogeneous ပါ။ ဈေးနဲ့ အရေအတွက်ကို မှီခိုရလို့ပါ။
2. ကင်းလွှတ်ကိန်းရှင်
Independent variable ပါ။ ပြင်ပကလာပြီး တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်လာရတာမျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ သူက cause ပါ။ eg.KFC ရဲ့ demand ဆိုရင် အဲ့ demand ကိုဖြစ်လာစေတဲ့အရာဖြစ်ပါတယ်။ ။ demand က အပေါ်ကဥပမာလို Pနဲ့ Y ပေါ်မူတည်လို့ အဲ့ equation ရဲ့ ညာဘက်ခြမ်းက အကုန် Exogenous ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့တာဆို Supply ဘက်ကြည့်ရအောင်။
Qs of KFC = S(P, Pm) ရပါတယ်။
Qs of KFC= Quantity supply of KFC
S = Supply
P = Price
Pm = price of materials
စောစောကလိုပဲ P တွေ Pmတွေက အရေးမကြီးပါဘူး။ supply က raw materialsတွေမူတည်ပါတယ်။ KFC ဆိုတော့၊ ဂျုံ၊ကြက်သား၊ ဟင်းခတ်မှုန့်၊ sauces၊ ဆီ စသဖြင့်အများကြီးထည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒီraw materials တွေက KFC အတွက် exogenous ဖြစ်ပေမယ့် သူ့ကိုပြောင်းလဲစေတဲ့ သူရဲ့သီးခြား independent variableရှိနေနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ကြက်ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းအတွက် ကြက်စာဈေးနှုန်းလိုဟာမျိုးပေါ့။
Formula 2 နှစ်ခုကို equation ချရင် demand, supply နဲ့ equilibrium တွေ ပေါ်လာပါတယ်။ အဲ့အကြောင်းတွေ ရှေ့မှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။ အရင်ဆောင်းပါးတွေ ပြန်လေ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီအပိုင်းမှာ အဓိကက GDP, Inflation, Unemployment, endogeneous, exogenous တွေသိရင်၊ နားလည်ရင် လုံလောက်ပါတယ်။
နားလည်မယ်လို့လဲ ယူဆပါတယ်။
Sir Thet Aung
