26/07/2026
На 26 јули 1963 година Скопје ја научи најтешката лекција – дека земјотресот трае само неколку секунди, но неговите последици можат да бидат далекусежни и да се чувствуваат со генерации. Од таа трагедија произлезе едно од најзначајните научни и институционални наследства на нашата држава – ИЗИИС, основан во 1965 година со поддршка на УНЕСКО и меѓународната заедница.
Во Скопје беа воспоставени првите постдипломски студии по земјотресно инженерство во Европа, изградена една од првите виброплатформи на континентот, која и денес е единствена од ваков тип во регионот, и развиена првата национална мрежа за регистрација на силни земјотреси. Во изминатите шест децении, ИЗИИС образуваше генерации инженери и научници, обучи стотици експерти од целиот свет и, преку своите истражувања, лабораториски испитувања и инженерски решенија, даде значаен и директен придонес кон побезбедното градење и заштитата на човечките животи.
Но, денес ризиците стануваат сè посложени и сè повеќе меѓусебно поврзани. Земјотресите, поплавите, пожарите, свлечиштата, екстремните временски појави и прекините на критичната инфраструктура можат да предизвикаат каскадни последици, дополнително засилени од климатските промени. Истовремено, дигиталните технологии, напредните системи за мониторинг и вештачката интелигенција отвораат нови можности ризиците подобро да се разберат, последиците побрзо да се проценат, а одлуките да се донесуваат навремено и врз основа на знаење.
Шеесет и три години по скопскиот земјотрес, нашата обврска не е само да се сеќаваме. Таа лекција мора да се препознава во секој безбедно проектиран објект, во секоја проверена конструкција, во секој систем што навреме предупредува и во секоја институција што знае како да постапи кога ќе се случи криза.
Земјотресот не можеме да го спречиме, но неговите последици не смеат да бидат катастрофални. Тоа зависи од она што ќе го направиме пред да се случи – колку сериозно ќе ја сфатиме превенцијата, колку ќе вложуваме во науката и колку одговорно ќе градиме. Затоа сеќавањето на 26 јули не треба да биде само поглед кон минатото, туку постојано предупредување и обврска да создадеме градови и општество во кои човечкиот живот и безбедноста секогаш ќе бидат на прво место.
