Salla Woodrow Wilson itshksh

Sot është 50-VJETORI I VDEKJES SË PARASHQEVI QIRIAZIT. Përgëzoj Teuta Toskën për librin e saj të mrekullueshëm, për vitin e Parashqevisë në Paris, 1919, si dhe për trajtimin e mendimit arsimor dhe politik të saj, botuar te revista "Ylli i Mëngjesit" (1917–1920). Ka qenë privilegj për mua të bashkëpunoj me Teutën, në rolin e recensentit shkencor të librit, dhe jam mirënjohës, gjithashtu, për parathënien nga Prof.dr. Valentina Duka, profesore ime në studimet e mia doktorale, te lënda "Paris 1919". Përgëzoj edhe mikun tim të vyer Skender Asanin dhe Nora Maliqi-Zylali në Shkup, për librin tyre "Ditari i Parashqevi Qiriazit", një botimi anastatik i disa dokumenteve, përfshirë ditarit që mbajti ajo te Konferenca e Paqes në Paris (ditar që analizohet hollësisht në librin e Teutës). Jam mirenjohes edhe Ministres së Kulturës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, Irena Stefoska-s, për ftesën e saj të bashkëpunoja me stafin e saj dhe me Skender Asanin (dhe institucionin qe drejton ai), për një dokumentar mbi veprimtarinë e Parashqevisë për UNESCO-n. Para disa ditesh Parashqevia është bërë pjesë e UNESCO-s, cilësuar si “një nga figurat kryesore të iluminizmit shqiptar të fundshekullit 19 dhe fillimit të shekullit 20” (https://en.unesco.org/.../parashqevi-qiriazi-morning-star...). Me këtë rast, "bebja e familjes Qiriazi", fëmija e fundit nga dhjetë fëmijët, del në vend të parë përsa i përket vëmendjes botërore. Janë botuar disa artikuj dhe libra për "motrat Qiriazi", por më në fund Parashqevia merr "librin e saj", ashtu si vëllezërit e saj Gjerasim dhe Gjergj, dhe motrën e saj Sevasti. Gëzimi im në daljen e këtyre librave rrjedh kryesisht nga shembulli që këta figura japin për kombin shqiptar, si dhe për kishën ungjillore shqiptare, që u themelua prej tyre që nga viti 1884, me shërbesat e para ungjillore në gjuhën shqipe, në Manastir.

Me rastin e nderimit me mirënjohje per Skender Asani
STUBLLA, KY PANTEON SHPIRTËROR I MBAMENDJES KOMBËTARE
Stublla dhe Shkupi lidhen nga e njëjta arterire, ku para 343 viteve Pjetër Bogdani, si drejtues i Arqipshkvisë së Shkupit, furnizoi me infuzion shpirtëror shqiptarët, duke ua injektuar atyre sensin e vetëdijes kombëtare përmes reminishencave liturgjike që tingëllonin shqip dhe formonin hallkat e pashkëputura të vazhdimësisë iliro-arbërore në këto troje.
Nga Dr. Skender ASANI
Para plot 115 viteve, konkretisht më 1905 në Stubëll të Epërme u hap shkolla e parë shqipe nga mësuesi Dom Mikeli Tarabolluzi. Për nder të kësaj figure të shquar të arsimit dhe kombit, për çdo vit mbahet manifestimi letrar, kulturor e shkencor “Takimet e Dom Mikelit”, kurse sivjet (të shtunën 26 shtator), u mbajt në rrethana pak më ndryshe për shkak të krizës shëndetësore të shkaktuar nga virusi korona.
E veçanta e këtij manifestimi ishte trajtimi i një teme mjaft kuptimplote për historinë tonë shpirtërore, siç është figura poliedrike e Shën Jeronimit Ilir, me veprën e të cilit fillon një epokë e re e kulturës,letërsisë,filozofisë dhe mendësisë së qytetrimit perëndimor në përgjithësi.
Manifestimi i sivjemë në Stubëll të Epërme pati edhe një emocion për mua peresonalisht, pasi që isha i nderuar me mirënjohje nga ana e Shoqatës kulturore “Dom Mikeli Tarabolluzi” në krye me poetin Sarë Gjergji, gjest ky që i jep vlerë të posaçme komunikimeve dhe bashkëpunimeve tona kulturore e shkencore.
Dhe kur jemi te Stublla, nuk mund të mos përmendi një mik timin të dashur dhe një prej studiuesve më të spikatur, që vjen po nga ky mjedis bujar – Albert Ramaj, me të cilin na lidhin jo vetëm disa kilometra fjalë të shkruara brenda një procesi të gjatë bashkëpunimi shkencor, por edhe një miqësi e sinqertë e vëllazërore, burimi i së cilës ndodhet pikërisht në preokupimin tone të përbashkët: që të nxjerrim në dritë më të bukurën e mundshme të mendësisë sonë shkencore e kulturore.

Jo rastësisht po e përmendi Albert Ramajn, sepse ai na e kujton edhe kushëririn e tij, një kolos tjetër të Karadakut, mësuesin dhe meshtarin Don Zef Ramaj, i cili mbetet i pavdekshëm në kujtesën tonë për punën titanike që ka bërë në ngritjen kulturore e shpirtërore të shqiptarëve në Shkup, të mbledhur rreth famullisë “Zemra e Krishtit”, ku zhvillohej edhe një aktivitet i dendur edukativo-arsimor, nën udhëheqjen e tij.
Fatkeqësisht Don Zef Ramaj ishte jetëshkurtër, pasi që ai ishte helmuar natën e Kërshëndellave, më 25 dhjetor 1914, dhe kishte vdekur në moshën 32 vjeçare. Ishte varrosur në katedralen “Zemra e Krishtit” në Shkup. Pas tërmetit të vitit 1963, eshtrat e tij u barten nga Shkupi në Stubëll, ku edhe sot pushojnë.
Kur flasim për Don Zef Ramaj s’ka si të mos na kujtohet edhe shkupjania jonë,Gonxhe Bojaxhiu, e njohur tash më botërisht Shën Nëna Tereze, e cila u pagëzua më 27 gusht 1910 në katedralen “Zemra e Krishtit” në Shkup nga Don Zef Ramaj.

Stublla dhe Shkupi lidhen nga e njëjta arterire, ku para 343 viteve Pjetër Bogdani, si drejtues i Arqipshkvisë së Shkupit, furnizoi me infuzion shpirtëror shqiptarët, duke ua injektuar atyre sensin e vetëdijes kombëtare përmes reminishencave liturgjike që tingëllonin shqip dhe formonin hallkat e pashkëputura të vazhdimësisë iliro-arbërore në këto troje.
Në fokusin tematik e problemor të ITSHKSH ndodhen pikërisht preokupimet e parrumbullaksua të një udhëtimi të gjatë kombëtar e human, i cili me vete si bashkëshoqërues ka vetëdijen tonë shkencore e kulturore për të risjellë në vëmendjen e publikut veprat dhe projektet që e bëjnë më afërt të kaluarën tonë dhe më pragmatike të ardhmen, si vizion dhe si udhërrëfim.
Duke u marrë me korpusin tematik të trashëgimisë shpirtërore e materiale të shqiptarëve katolikë të Shkupit, ku në qendër të këtij hulumtimi është Familja fisnike e Bojaxhinjve, ITSHKSH do të vazhdojë t’i bëj edhe më të afërta pikat që i bashkojnë synimet dhe aspiratat tona, kurse Stublla dhe njerëzit e shquar të këtij panteoni kulturor do të mbeten gaca të pashuara në vatrën tonë shpirtërore.

Shkup, 26 shtator 2020