Стариот наратив дека зачнувањето е „трка во која победува најбрзиот сперматозоид“ е дефинитивно заменет со концептот на хемиска селекција и генетски избор. Постои прецизна хемиска контрола, дизајнирана да го осигура биолошкиот успех на следната генерација.
Наместо да биде пасивна мета која го чека победникот, јајце-клетката активно учествува во селекцијата на својот партнер преку процес кој се нарекува криптичен женски избор (cryptic female choice).
Јајце-клетката нема очи ниту ум за свесно да го „игнорира“ сперматозоидот, но поседува хемиски инстинкт. Таа е опкружена со фоликуларна течност која содржи хемиски сигнали наречени хемоатрактанти. Овие хемикалии оставаат трага која сперматозоидите ја следат во темнината.
За јајце-клетката „идеален“ не значи оној кој плива најбрзо, туку оној кој е генетски компатибилен. Научниците откриваат дека таа всушност бара партнер чии гени ги дополнуваат гените на нејзиниот сопствен имун систем (Главниот комплекс на хистокомпатибилност).
Хемиската цел е фасцинантна: потенцијалното потомство да го добие најсилниот и најотпорен можен имун систем!
Е - Хемија
Share
Најголема интернет збирка со презентации по хемија за
Професионално изработени, современо обликувани, со многу визуелни и звучни ефекти, на разбирлив начин прифатливи за сите, со доза на хумор и со интересни факти, презентациите на Е-хемија ја прават хемијата, како предмет, интересна за сите.
Во презентациите опфатени се сите наставни содржини по предметот хемија од основно одделение, до високо образование и содржини од ОЖВ
03/06/2026
Овој необичен Периоден систем не ни покажува само каде биле откриени елементите, туку и каде низ историјата цветала хемијата.
Јасно се забележува доминацијата на Германија, Велика Британија, Франција и Шведска, додека Русија и САД предничат во откривањето на вештачки добиените елементи.
Девет елементи му биле познати на човештвото уште од праисторијата: злато, сребро, бакар, железо, олово, калај, жива, сулфур и јаглерод.
По бројот на откриени елементи водат Велика Британија (23), Германија (19), Шведска (19), Франција (17), САД (17) и Русија (6).
Особено впечатлив е успехот на Шведска. Тој не е случајност, туку резултат на визија стара речиси три века. Во 1739 година била основана Кралската академија на науките, инспирирана од академиите во Лондон и Париз.
Шведска рано сфатила нешто што многу држави не го разбираат ни денес: најисплатливата инвестиција не е само во згради, патишта или ресурси, туку во знаење, истражување и наука.
Скорпиите се меѓу ретките суштества во природата кои под ултравиолетова (УВ) светлина блескаат со впечатлив неонски сино-зелен сјај. Оваа необична појава се нарекува флуоресценција и со децении ги интригира и научниците и љубителите на природата.
Тајната не се крие во внатрешноста на животното, туку во неговиот оклоп. Надворешниот скелет на скорпијата, познат како егзоскелет, содржи тенок и исклучително цврст слој наречен хијалинска кутикула.
Во овој слој научниците откриле неколку флуоресцентни соединенија, меѓу кои најпознати се бета-карболинот и 4-метил-7-хидроксикумаринот. Кога овие молекули ќе бидат погодени од УВ зраци, тие ја апсорбираат нивната енергија и речиси моментално ја ослободуваат повторно, но во форма на светлина со подолга бранова должина.
Иако хемискиот механизам е добро познат, прашањето зошто скорпиите воопшто ја развиле оваа способност сè уште нема конечен одговор. Постојат неколку интересни хипотези.
Според една од најприфатените теории, целиот егзоскелет на скорпијата функционира како огромен светлосен сензор. Бидејќи се ноќни животни, скорпиите избегнуваат изложување на силна светлина. Кога ултравиолетовите зраци ќе го погодат нивниот оклоп, флуоресценцијата им служи како предупредување дека се изложени и дека треба да побараат засолниште.
Други научници сметаат дека сјајот може да има улога во камуфлажата под месечева светлина, во препознавањето на партнери за време на парење или дури во привлекувањето на одредени ноќни инсекти кои се ориентираат кон светлина.
Најневеројатно од сè е што овој флуоресцентен слој е извонредно издржлив. Дури и по смртта на животното, па и по милиони години, фосилизирани скорпии со добро зачуван егзоскелет сè уште можат да засветат под ултравиолетова светлина.
29/05/2026
Кога весниците по грешка објавиле некролог со наслов „Трговецот на смртта е мртов“ (а всушност починал неговиот постар брат Лудвиг), Алфред Нобел бил запрепастен од тоа како светот го перцепирал - како човек што се збогатил пронаоѓајќи начини „да убие повеќе луѓе и побрзо од кога било досега“.
Токму тогаш решил наместо по динамитот, да остане запаметен по нешто што ќе го наградува човечкиот ум. Така се родила идејата за Нобеловите награди.
Арно ама, тука започнува една од најголемите правни и семејни драми во историјата на науката.
Алфред немал деца, па неговите внуци очекувале да го наследат огромното богатство стекнато од патентите за динамитот и експлозивите. Но кога бил отворен тестаментот, следувал шок: дури 94% од неговиот имот биле наменети за фондот за Нобеловите награди.
Семејството веднаш започнало правна офанзива, обидувајќи се да го поништи тестаментот, бидејќи Нобел сам го напишал - без адвокати и без јасна правна структура.
Фондот на крај преживеал благодарение на неговиот личен асистент и извршител на тестаментот, кој покажал неверојатен осет за дипломатија и бизнис. Тој, по три години натегање, успеал да ги убеди наследниците да потпишат „Договор за помирување“ во замена за нивните 6% , исплатени веднаш во кеш.
Без тој компромис, богатството на човекот што го измисли динамитот веројатно уште ќе беше заглавено во судските лавиринти, наместо претворено во најпрестижната награда во историјата на науката.
На природата ѝ се потребни илјадници, па и милиони години за да ги создаде прекрасните сталагмити и сталактити во пештерите - капка по капка, со помош на калциум карбонат.
Но, ако сте нетрпелив хемичар, постои мал хемиски марифет со кој сличен пејзаж може да никне за само неколку секунди - силикатна градина.
Потребни се само „водно стакло“, разни кристали и осмоза. Истите физички закони што природата ги користи со милениуми - растворливост, дифузија и притисок - хемијата успева да ги „забрза“ пред вашите очи.
Силикатната градина не е само естетски убава. Таа е фасцинантен доказ дека мембраните и осмотскиот притисок, кои обично ги поврзуваме со живите клетки, можат да создадат нешто што изгледа како неоргански живот..
27/05/2026
Волфганг Оствалд го сметаме за еден од основоположниците на колоидната хемија.
Тој ги дефинирал колоидите како дисперзни, повеќефазни системи во кои честичките имаат големина приближно од 1 до 100 nm - премали за да се видат со обичен микроскоп, а сепак доволно големи за да му дадат на материјалот сосема поинакви својства.
Денес овие системи често се опишуваат и како „soft matter“ - мека материја, некаде помеѓу класичните течности и цврсти тела.
Млеко, пудинг, крвна плазма, бои, лакови, креми, козметика, магла, желатин... сето тоа се колоидни системи.
Со други зборови, колоидната хемија е науката што објаснува зошто некои материи изгледаат мазни, кремасти, матни или стабилни иако всушност се составени од различни фази измешани на наноскопско ниво.
25/05/2026
Колку и да е редок, уникатен и фасцинантен еден кристал, додека стои неиспитан, неизмерен и неанализиран од хемијата, ќе остане само убав предмет - ништо повеќе од украсна шолја во стаклена витрина.
24/05/2026
Ова ни Квентин Тарантино не може да го смисли:
Во 1884 година, младиот Швеѓанец Сванте Арениус ја бранел својата докторска дисертација на Универзитетот во Упсала. Професорите во комисијата биле шокирани.
Тој тврдел нешто незамисливо за тоа време: дека чистата, кујнска сол, кога ќе се раствори во обична вода, самата од себе се распаѓа на наелектризирани честички - јони. За тогашните моќници, идејата дека супстанците „се распаѓаат без надворешна сила“ звучела како чиста научна ерес и алхемиско лудило.
Му дале најниска можна оцена (четврта класа за дисертацијата и трета за одбраната) - тоа била дипломатска шлаканица со која не можел да помисли на професорска кариера.
Арениус не се откажал. Својот труд го испратил до најголемите европски научници. Додека шведските професори го исмевале, легендарниот Вилхелм Оствалд во Лајпциг и Јакобус вант Хоф во Амстердам сфатиле дека момчето открило нешто фасцинантно.
Најироничниот дел?
Нецели две децении подоцна, во 1903 година, Сванте Арениус влегува во историјата како првиот Швеѓанец кој ја примил Нобеловата награда за хемија.
И тоа за истата таа „апсурдна“ дисертација! Ја примил од рацете на истиот оној кралски и академски комитет што претходно го прогласил за „речиси дилетант“.
Денес неговата теорија за електролитна дисоцијација ја учи секое дете во основно училиште. Човекот кој беше прогласен за неспособен да предава, стана еден од темелите на модерната хемија,
23/05/2026
Зошто пчелите реагираат агресивно на мирис на банана?
Изопентил ацетат е естер што се наоѓа во бананите и е заслужен за нивниот препознатлив мирис.
Но интересно е што истата супстанца ја ослободуваат и пчелите при убод. Таа служи како алармен феромон - хемиски сигнал што ги привлекува другите пчели и ги поттикнува да се приклучат во нападот.
Затоа мирисот на банана понекогаш може да ги направи пчелите понервозни и поагресивни.
Експериментот „Пенлива ѕуница“ е класична, исклучително атрактивна лабораториска вежба наменета за визуелно доловување на концептите на неутрализација, промена на pH вредност и ослободување на гас.
Наместо класичното и „досадно“ титрирање, каде бојата се менува наеднаш во една точка, овде во висок стаклен цилиндар се создава прекрасен градиент на бои (виножито) кој се движи низ течноста благодарение на различната густина и постепената реакција.
Станува збор за реакција меѓу силна неорганска киселина и карбонат. Молекуларната равенка гласи:
HCl(aq) + Na₂CO₃(aq) → 2NaCl(aq) + H₂O(l) + CO₂(g)
За да се изведе овој експеримент, во цилиндарот прво се става раствор на натриум карбонат и се додава универзален индикатор.
Натриум карбонатот е сол што хидролизира базно, па растворот во почетокот има висок pH (околу 10–11) и индикаторот ја бои течноста во виолетова или темно сина боја.
Кога внимателно, по ѕидовите на цилиндарот, се додава концентрирана хлороводородна киселина, таа како погуста паѓа кон дното. На тој начин се создава градиент на pH вредноста:
На дното (вишок киселина): pH < 3 - црвена боја
Во средината (неутрална зона): pH ≈ 7 - портокалова, жолта, зелена
На врвот (базна средина): сина или виолетова боја
Бурното пенење, настанува поради издвојување на јаглерод диоксид.
На местото на директен контакт меѓу киселината и карбонатот се создаваат илјадници меурчиња CO₂. Тие се издигнуваат нагоре, ја промешуваат течноста и го прават градиентот на бои динамичен - како да „оживува“ пред нашите очи. очите.
Click here to claim your Sponsored Listing.
Location
Category
Contact the school
Website
Address
Prilep
7500