Институт за етнологија и антропологија

Со финалната изложба реализирана во дворот на СОУ Гимназија „Јосип Броз Тито“ - Битола, успешно заврши проектот „Локално време: работилница за млади за нематеријално културно наследство“, реализиран од Македонското студентско етнолошко друштво со поддршка од Министерството за култура и туризам, како проект од национален интерес за 2026 година.

Во текот на изминатите месеци, учениците заедно со авторките и менторки на проектот, Душица Брачиќ и Ангела Грозданов, работеа на истражување на секојдневието како дел од нематеријалното културно наследство. Наместо културното наследство да се гледа само како нешто старо, далечно и музејско, работилницата отвори простор за размислување за сегашноста: навиките, предметите, звуците, местата, рутините и малите ситуации што често ги сметаме за „премногу обични“ за да бидат важни.

Преку антрополошки методи како теренско набљудување, разговори, водење теренски белешки и фотодокументација, учениците имаа можност да го истражуваат сопственото средношколско искуство и прашањето: „Како ја носиме Горната дома?“. Во рамките на работилницата беа реализирани активности во битолската чаршија, посети на занаетчии, интерактивни вежби, изработка на печати, музејски легенди и архивски материјали, кои подоцна прераснаа во дела претставени на изложбата.

Финалната поставка беше замислена како „жива архива“, односно простор каде посетителите беа и активни учесници. Така, покрај ученичките дела, изложбата содржеше интерактивни елементи: архивски папки, празни музејски легенди, простор за да се напишат писма „до себе за 5 години“, како и простор каде посетителите оставаа свои траги и размислувања.

Особено сме благодарни на учениците за нивната отвореност, креативност и искреност во процесот, како и на СОУ Гимназија „Јосип Броз Тито“ - Битола за соработката, поддршката и просторот што ни беше овозможен. Благодарност и до сите професори, соработници, занаетчии и посетители кои придонесоа проектот да стане простор за заедничко размислување за секојдневието, младоста и културното наследство што се создава токму во сегашноста.

„ОД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ“ - ФИНАЛЕ

На последниот ден, по водената тура низ Музејот во Битола, беа сумирани впечатоците и резултатите од 10-дневната работа. На гостите од грчка и американска страна им беа поделени сувенири, кои поттикнаа разговор за конзумеризмот и естетиката на грдото како дел од материјалноста која ја создаваат политичките дискурси, секако со доза на хумор. Главниот (и најгрдиот) сувенир, додуша со најубава симболика, отиде кај нашите долгогодишни грчки соработници. Позеленет од непозната материја, со облик кој воопшто не потсетува на Камениот мост, тој сите овие денови сепак нè спои, наместо да нè дели.

Благодарност до сите учесници и соработници! See you again. Tα λέμε ξανά!

- ФАЗА 3 „ОД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ“ БИТОЛА-ПРЕСПА/2 -

Целодневната посета на Преспа ја посветивме на еколошките предизвици на овој регион, како и на тековните проекти за меѓуграничка соработка и во оваа, и во областа на заштитата на културното наследство.

Најпрвин во Ресен се сретнавме со колегите-биолози од Македонското еколошко друштво, кои ни ги претставија своите тековни активности. На терен Лазар Николов не' водеше низ заштитеното подрачје Езерани, а археологот Игор Ефтимовски ни зборуваше за легендите поврзано со Черти Камен - карпа на патот Отешево-Царина која се користи како пештерска црква.

Во Долно Дупени не' пречека колешката етнолог од Музејот на Битола, Мери Стојанова, од која учесниците дознаа за интердисциплинарниот проект Act4Prespa, во кој две години по ред учествуваат наши студенти со теренски истражувања. Во с. Љубојно го посетивме некогашното училиште „Димитар Влахов“ кое ќе стане културен центар благодарејќи токму на овој проект.

Следуваше учење оро и пеење во кампот во Крани, со прекрасниот глас на нашата студентка Анастасија.

- „OД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ“: ФАЗА ТРИ/1, БИТОЛА -

По Солун и Скопје, третата фаза на проектот се одвива во Битола. Поради „згуснатите“ активности неа ќе ја илустрираме со неколку постови.

Историчарката Ивана Хаџиевска ни приреди прекрасна тура со експериментален наслов: Битолски крајпатен пикник 3001. Наместо мејнстрим и повеќе пати слушнатата нарација, таа ни ја претстави повеќеслојната материјалност на градот, која во себе содржи и видливи но и невидливи аспекти.

Започнавме од Исихане - отоманското занаетчиско училиште за момчиња од 1902-1912 кое денес е во фаза на распаѓање и, спроти него, некогашниот гигант Жито Битола.

Потоа поминавме низ Градскиот парк потсетувајќи се на Елпида Караманди и другите херои од НОВ, но и на помалку познатата субверзивна кооперација на млади комунистки, за која постои комеморативна плочка на Широк сокак. Ја слушнавме приказната за антифашистот Арпад Лебл, кој престојувал во Битола во периодот 1938-1940.

Продолживме по Старата чаршија до некогашната стоковна куќа Јавор - симбол на социјалистичкиот прогрес.

Повторно, нетипичната тура ни отвори очи (и душа) за нешта што не ни беа познати и ни го направи градот уште поблизок и подраг. Благодарност Ивана!

По неколкунеделна работа, истражувања, теренски белешки, фотографии, разговори и креативни изработки, утре (петок, 22.5.) со почеток во 13:00 часот, во дворот на СОУ Гимназија „Јосип Броз Тито“ - Битола („Горната“), ќе се одржи финалната изложба на проектот:

„Локално време: работилница за млади за нематеријално културно наследство“

Проектот е реализиран од Македонското студентско етнолошко друштво, во соработка со гимназијата, а со поддршка од Министерството за култура и туризам како проект од национален интерес за 2026 година.

Изложбата се организира во склоп на активностите за патрониот празник на гимназијата, а низ неа учениците ќе покажат како изгледа секојдневието кога ќе се погледне низ антрополошка перспектива.

Преку колажи, фотографии, теренски белешки и интерактивни активности, посетителите ќе имаат можност да размислат: Што останува од едно средношколско секојдневие? И како ја носиме „Горната“ дома?

- ВТОРА ФАЗА НА „ОД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ“ -
Од Солун се преселивме во Скопје.
Американските, грчките и македонските студенти и професори можеа да ги проследат предавањата на археологот д-р Гоце Наумов, кој направи одличен пресек на развојот на уметноста на оваа територија од праисторија до денес.
Проф. Љупчо Ристески ја водеше групата низ центарот на Скопје, а беше посетен и Музејот на македонската борба за независност.
Особено сме среќни поради соработката со нашите колеги - биолози, која ќе продолжи и во следната фаза. Дипломираниот биолог Иван Арсов не' подготви за скорешната посета на Преспа со укажување на еколошките предизвици со кои се соочува ова езеро и неговата околина.
Проф. Илина Јакимовска одржа презентација за важноста на современите медиуми за дисеминација и промоција на научно-популарни содржини за пошироката јавност, со посебен акцент на продукцијата на аудио подкаст.
Остана време дури и за неформално дружење - музика и играње друштвени игри во Лабораториум:)

ОД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ | ДЕН 1 | СОЛУН

Петок, 15 мај, го означи почетокот на десетдневната меѓународна образовна и истражувачка програма ОД ГРАНИЦИ ДО МОСТОВИ: ИСТРАЖУВАЊЕ НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА, КУЛТУРАТА И ГРАНИЦИТЕ, во која учествуваат американски, грчки и македонски студенти.

Програмата ќе се одвива во Солун, Скопје и Преспанскиот регион, комбинирајќи предавања, теренски набљудувања и групни дискусии за тоа како животната средина, културата и границите го обликуваат општественото искуство и јавните наративи.

Првиот ден беа формирани мешани тимови и дефинирани истражувачките теми. Следуваше водена прошетка во Ано поли, Горниот град со д-р Харис Цавдароглу, кој ни го претстави Солун каков што досега не сме го виделе - не само од прекрасните видиковци, туку и низ приказните за големите катастрофи и динамичните историски процеси кои го имаат формирано неговиот денешен лик.

- ПРОЕКТ СО СРЕДНОШКОЛЦИ ВО СОРАБОТКА СО МСУ -

На 11 мај 2026 во Музеј на современа уметност се одржа изложба на дела на четири тимови средношколци во склоп на проектот „Современици во историјата на уметноста: младински перспективи на уметноста и општеството“ раководен од кустосот-водич Бојана Јанева, а во соработка со проф. Илина Јакимовска од Институтот за етнологија и антропологија при ПМФ.

Во него учествуваа средношколци од гимназијата „Јосип Броз Тито“ во Скопје под менторство на професорката Ангелина Дамјаноска-Наумоска и „Аmerican High School Skopje“ под менторство на Дита Старова Ќерими.

Изложбата претставуваше завршница на речиси двомесечен процес, кој вклучуваше неколку фази: посета на изложбата „Истокот е се уште можен“ од која учениците требаше да изберат едно дело на кое ќе „реплицираат“ со свое, период на истражување, изработка на делото и негово поставување.

И покрај комплексноста на застапените теми во делата на нивните современици (историја на регионот, социјална неправда, војни и насилство), учениците покажаа висока свест за улогата на уметноста во коментирањето како на локалните, така и на глобалните прашања, заземајќи активен и ангажиран став. Истовремено, тие се запознаа со музејот како динамична и креативна околина, во која се секогаш добредојдени.

Во следни објави ќе ги претставиме делата на учениците поединечно.

Фотографии: Маја Јаневска-Илиева