Verluere Schicksaler 1940-1945

WEIS Gusty
05.02.1923 - 24.02.1944

De Gusty koum Méindes de 5. Februar 1923 zu Angelsbierg a sengem Heemechtshaus op d’Welt. Hei ass hien zesumme mat sengem Brudder Emile grouss ginn an hei ass hien och an d’Schoul gaangen. Vu klengem un sinn déi zwee Bouwen un de Bauerebetrib gewinnt ginn an hu glécklech Momenter um Haff an um Flouer verbruecht.

No der verbriecherescher Proklamatioun vum Gauleiter am August 1942 huet de Gusty missten an de Reichsarbeitsdienst goen. Hei gouf hien um Spuet an um Gewier ausgebilt, ir hien an d’Wehrmachtsuniform gepresst ginn ass. Hien hat Chance a krut e puer Deeg „Urlaub“ a konnt nees heem a säi klengt Duerf. Um Enn vun dëser Zäit déi hien nach eng Kéier konnt a senger Heemecht verbréngen huet hien nees misste fort vun doheem an zréck bei seng Kompanie.

Säi Monni féiert hien du mat engem Päerdsgespan erof op d’Mierscher Gare. Eng Partie Leit aus dem Duerf stoungen op der Strooss fir him Äddi ze soen. Dem Gusty huet et awer esou déck gedoe fir säin Heemechtsduerf ze verloossen dat hien net konnt opkucken, esou schwéier hat hien säin Häerz.

Kuerz drop, bei heftegen Ofwierkämpf un der sougenannter Narva-Front (Estland), zirka 4 km südlech vum Duerf Vaiwara (Estland) gëtt de Gusty de 24. Februar 1944, 19 Deeg no sengem 21. Gebuertsdag, vun engem Splitter an d’Broscht getraff. Hien ass dout op der Platz. Zu Toila an Estland gëtt hien um Zaldotekierfecht am Block 6, an der 1. Rei am 2. Graaw begruewen an do rout hien haut nach.

Dem Gusty seng Mamm (zënter 1941 Witfraa) stierft am Joer 1969, léisst hirem Jong, den si bis zum Schluss vermësst huet, eng Éiereplack mat der Bezeechnung „Mort pour la Patrie“ um Familljegraf befestegen. Dësen „titre honorifique“ war dem Gusty ufanks de 1960er Joren op Propose vu senger Heemechtsgemeng Fëschbech duerch den Inneministère posthum zougestane ginn.

An der Famill kruten déi jonk Generatiounen ni eppes vum Gusty erzielt. Ze grouss war de Wéi, an ze grouss de Verloscht. Haut erënnert nach just eng Plack op engem klenge Kierfecht no bei engem Bësch a senger Heemechtsgemeng un de Gusty an dat hie fir seng Heemecht gestuerwen ass.

Camille BARNICH
22.02.1924 – 9.05.1944

De Camille Barnich gouf zu Cruchten gebuer, wou hien och säi ganzt Liewen verbruecht huet. Do huet hien mat sengen Elteren a senge 4 Geschwëster, dem Anne, dem Cathérine, dem Edouard an dem Théodor Jr. an der rue de la Chapelle gewunnt. Hiert Haus steet haut nach ëmmer op derselwechter Platz. Well de Camille zum Joergank 1924 gehéiert huet, gouf hien, wéi esou vill aner jonk Männer, géint säi Wëllen an déi däitsch Wehrmacht gezwongen. Zesummen mat sengem beschte Kolleeg, dem Batty Beckené, den och vu Cruchten war, huet hien sech duerch d’Bascht gemaach, fir déi verhaassten, preisesch Uniform net mussen unzedoen. De Camille gouf dobäi vu sengen Elteren ënnerstëtzt. Si sinn doropshin an der „Armée blanche“ ënnergetaucht. Duerch feige Verrot sinn si allen zwee vun der Gestapo verhaft ginn a sinn an d’Zuchthaus op Frankfurt-am-Main komm. Hei goufen déi zwee Frënn, déi hiert Liewe laang duerch Déck an Dënn gaange sinn, den 9. Mee 1944 standrechtlech erschoss. Fir d’éischt de Camille, dunn de Batty. Zesummen mat 16 anere Komeroden. De Camille hat e puer Wochen virdrun réischt 20 Joer kritt.

Kuerz nom Camille senger Arrestatioun, goufen och seng Elteren verhaft. De Papp Théodore, ee Resistenzler a Patriot, stierft sechs Wochen no sengem Fils, den 28. Juni 1944 am Prisong zu Rheinbach an Däitschland. D’Anne, d’Ketty, den Théid Jr. an de klengen Ed. goufen op verschidde Stéit verdeelt an doduerch vuneneen getrennt! Dem Camille seng Mamm, d’Suzanne Barnich-Garson, kënnt an de Prisong am Stater Gronn an si iwwerlieft duerno d’Prisongen zu Anrath (Frauenzuchthaus) an zu Remscheid a leit fir de Rescht vun hirem Liewen ënnert dem trageschen Verloscht vun hirem Mann an hirem eelste Jong, dem Camille. D’Madamm Barnich-Garson souz ab dem 3. Mäerz 1944 a verschidde Prisongen an Nazidäitschland, bis si den 19. Abrëll 1945 vun den Amerikaneschen Truppen liberéiert gouf. Bal ee Mount méi spéit, kënnt si de 14. Mee 1945 zréck an hiert Duerf.

Als Wittfra a ganz eleng op sech gestallt, zitt si hir 4 aner Kanner grouss. Dekoréiert mat der Médaille de la Déportation, gëtt si ganz spéit 1977, posthum, ee Joer no hirem Doud, mam Ordre de la Croix de Résistence geéiert.

Esouwuel de Camille (Enn 1945) wéi och säi Papp (Mäerz 1946) konnten no hirem Doud zréck op Lëtzebuerg rapatriéiert ginn. Zesummen mat hirer Mamm a Fra rouen si allebéid haut um Kierfecht an hirem Heemechtsduerf.

Bernard dit Benny BRUCHER
21.05.1921 - 1945

De Bernard Brucher kënnt den 21. Mee 1921 zu Biereng bei Miersch op d’Welt. Gewunnt huet hien um Bierengerbierg wou seng Elteren ee klengt Bauerewiesen bedriwwen hunn. Hei huet hien schonn als klenge Bouf eng Hand mat ugepaakt. Hei ass hien grouss ginn.

De „Benny“ war bei den éischten Joergäng derbäi déi 1942 an d’Wehrmacht agezu goufen. Wärend engem „Fronturlaub“ ware Pläng gemaach gin, fir de „Benny“ ze verstoppen. Den wollt awer net, well hien net wollt hunn dat seng Elteren géifen ëmgesidelt ginn. An esou ass hien, schwéieren Häerzens, nees zréck un d’Front gereest.

De Bernard Brucher stierft Enn Abrëll 1945 an engem russeschen Gefaangenelager zu Woroschilowgrad, dat an der haiteger Ukrain an der Regioun Luhansk läit. D’Ëmstänn vum „Benny“ sengem Doud si bis haut net gekläert an hien gëllt bis haut als vermësst. Nëmmen e puer Deeg, nom „Benny“ sengem Dout war den Zweete Weltkrich eriwwer.

Um Familljegraf erënnert haut nach eng Plack un de Benny. Ënnert sengem Numm steet ze liesen: “Mort en Russie“. Réischt am Mäerz 1964 léisst d’Famill Brucher de Benny fir dout erklären. Dem Benny seng Mamm war schonn am Joer 1945 verscheet, de Papp stierft am Joer 1957. Den Haff op dem de Benny opgewuess ass, existéiert haut nach ëmmer um Bierengerbierg.

SCHMITZ – Mathias dit: Metty
24.02.1921 – 19.03.1945

De Schmitz’e Metty huet de 24. Februar 1921 um Ro’schthaff niewent Miesdref bei Miersch d’Licht vun der Welt erbléckt. Net wäit dovun, "Um Knapp" ass hien matten an der Natur opgewuess. 1943 stierft de Schmitz’e Pîr, dem Mett säi Papp am Alter vun nëmmen 51 Joer an ab do war de Mett mat senger Mamm Marie a senger Schwëster, dem Anna eleng.

De Metty war ee gudde Schüler a sou war et net weider verwonnerlech dat hien op Dikrech an de Lycée Classique konnt goen. Hien war op enger IIe, Sektioun: gréco-latine an huet carrément refuséiert der "Luxemburger Volksjugend" (L.V.J.) bäizetrieden. Duerno huet de Mett du missten an den Reichsarbeitdienst goen. Do war hien vum 7.10.1942 bis den 15.04.1943 ir hien kuerz drop als einfachen Zaldot an d'4. Kompanie vum Infanterie-Regiment 501 vun der Wehrmacht komm ass. Um Enn vum Krich geréit dat ganzt Regiment a Gefaangenschaft.

Wéi de Krich eriwwer war, feelt vum Metty Schmitz all Spuer. Seng Mamm huet nom Krich méi wéi eng Kéier am LW Sichmeldungen no hirem vermësste Fils publizéiert. Ëmsoss! Duerch dem Metty seng Bréiwer wousst si zwar dat hien fir d’lescht a Lettland stationnéiert war, mä méi awer och net. Dem Mett seng Mamm huet weider gesicht, gehofft a gebaangt. Réicht am Joer 1949 mellt sech ee fréieren Zwangsrekrutéieren an deelt mat, dat de Metty dout ass. Bis dohin huet seng Mamm all Dag gehofft dat hieren eenzege Jong nach um Liewe wier an enges Dags virun hierer Dier géif stoen.

De Metty, de frëndlechen a léiwe Jong vum "Knapp", war den 19. Mäerz 1945 net wäit ewech vun der lettescher Haaptstad Riga gefall. Hien gouf nëmmen 24 Joer al. Manner wéi zwee Méint drop war de Krich aus.

Den 30. Dezember 1949 verëffentlecht dem Metty seng Mamm eng läscht Annonce fir hire Fils a léisst matdeelen, dat de Mett a Lettland gefall ass an dat den Trauergottesdéngscht duerch Stëllmassen géif ersat ginn. D’Leit sollen och vun Trauervisiten ofgesinn an net bei si heem kommen fir d’Bäileed auszedrécken. De Metty Schmitz gouf um Divisionsfriedhof nieft Schronnen a Lettland bäigesat. Schonn am Joer 1948 ware keng Tracen méi vun dem Kierfecht ze fannen.

Am Joer 1963, 22 Joer no sengem Dout, kritt de Mett den titre honorifique „Mort pour la Patrie“ zougesprach, den seng Mamm him um Graf agravéiere léisst.

D’Marie Schmitz-Stroesser, dem Mett seng Mamm, stierft 1977 am Alter vun 81 Joer. Haut erënnert nach just eng Grafplack un de Mett a seng Elteren um Familljegraf um Duerfkierfecht.

Jean BUCK
26.11.1920 – 23.08.1944

De Jean Buck kënnt den 26. November 1920 als Fils vum Ferd Buck an Amélie Cilien zu Esch-Uelzecht op d’Welt. Hei wiisst hien ënnert ville Frënn a Kolleegen op. Well hien musikalesch begaabt ass, schécken seng Elteren de Jean an d’Museksschoul wou hien souguer een Ofschloss mécht. Aus fräie Stécker trëtt hien och dem Turnveräin „CAG La Fraternelle“ bäi wou hien wärend Joren een aktive Member ass. No sengem Schoulofschloss geet de Jean op eng Bank schaffen.

Nom Amarsch vun de Preisen, den 10. Mee 1940, ass näischt méi esou bliwwen wéi et war. Franséisch Virnimm a Familljennimm si grad esou aus dem Sproochgebrauch verbannt ginn wéi déi franséisch Sprooch aus dem Alldag an aus der Schoul. Et ass kaum een Dag vergaangen wou de Gauleiter a seng verbriecheresch Clique Lëtzebuerg a seng Awunner net mat neien „Verordnungen“ schikanéiert hunn.

A wéi de Jean Buck den 2. Oktober 1942 als „tauglich“ fir den sougenannten Wehrdienst gemustert gëtt, muss hien fort vun doheem an hien kënnt, wéi esouvill anerer och, op d’Ostfront. No engem „Heimaturlaub“ am Oktober 1943 desertéiert hien awer nees direkt a geet net méi zréck bei seng Eenheet. De Jean Lhermitte, ee Passeur vun de PI-MEN, bréngt hien iwwert déi belsch-lëtzebuergesch Grenz. Zu Longlier an der Belsch schléisst de Jean sech dem Maquis un. Ab do operéiert de Jean Buck an de belschen Ardennen, zesummen mat aneren Maquisarden. Den 28. Dezember 1943 war et dunn awer em een H**r no ëm hien geschitt. Seng Partisanegrupp gouf am verloossene Schlass vun Vaux-lez-Chaînes vun de Preisen opgespiert an ëmstallt. An engem bluddegen Feiergefecht falen aacht vum Jang senge Kolleegen ënnert de preisesche Kugelen. Ee vun hinnen geréit a Gefaangenschaft an de Jean, bal net ze gleewen, kann mat vill Chance entkommen.

Duerch feige Verrot vun zwee Lëtzebuerger Kollaborateuren gëtt de Jang dann awer den 9. Februar 1944 zu Baraque-Fraiture vun der Gestapo op en Neits opgespiert an dës Kéier verhaft. Iwwert d’Prisongen vun Aye a Léck gëtt hien schliisslech op Aarel transferéiert, wou hien den 14. Abrëll 1944 wéinst „Fahnenflucht“ vun engem sougenannten „Feldkriegsgericht“ zum Doud verurteelt gëtt. Vu senger Tätegkeet als Maquisard haten d’Preisen keng Anung, soss wier hien mat Sécherheet nach op der Platz erschoss ginn.

De 26. Mee 1944 gëtt de Jean Buck aus dem Prisong vu Saarburg an de Prisong op Tréier, heivir an Däitschland, iwwerfouert. Vun do schreift hien deselwechten Dag nach ee Bréif u seng Elteren an u seng Verloobten, d’Renée Lhermitte, dem Passeur Jean Lhermitte seng Duechter. Hien schreift dat hien begnodegt ginn ass an dat seng Doudesstrof a 15 Joer Prisong ëmgewandelt ginn ass. Hien ass reegelrecht erliichtert a biet seng Elteren am selwechte Bréif em Verzeiung „fir all den Misär den hien hinne géif maachen“.

Folgend Zeilen schreift hien awer senger Frëndin, dem Renée: “... von meiner Seite kannst du immer denselben erwarten und meine Gefühle werden auch immer dieselben bleiben. Wir haben nun einmal Pech in unserer Liebe. Andere Leute haben mehr Glück. Aber wir wollen doch noch nicht alle Hoffnung aufgeben und abwarten, was uns das Schicksal, das im Leben oft so allerlei mit sich bringt, für uns beide bestimmt hat ...“

Ma dem Jean seng Hoffnung mam Liewen dovun ze kommen sollt sech séier a Loft opléisen. Nom Attentat op den Ortsgruppenleiter vu Jonglënster, woubäi den ëm d’Liewe kënnt, ginn dem Jean seng 15 Joer Fräiheetsentzuch nees an eng Doudesstrof ëmgewandelt. Entretemps befënnt hien sech zu Siegburg an Däitschland am Prisong. D’Nazien wollten een Exempel statuéieren an hunn willkürlech 10 Jongen ausgewielt déi doropshin vun engem Exekutiounspeloton higeriicht gi sinn. An ee vun hinnen war de Jean Buck.

De Jean hat zwou Stonnen Zäit fir sengen Elteren nach eng leschte Kéier ze schreiwen. Hien schreift: ... ich habe nur noch zwei Stunden Zeit um euch ein paar Worte von mir zukommen zu lassen. Es ist mir nicht möglich euch noch einmal wieder zu sehen. Trotz meiner langen Strafe die ich hatte, hoffte ich doch immer noch einmal unter euch leben zu können ... Ir hien zesummen mam Marcel Charpentier vu Rëmeleng a mam Koerner Camille vun Déifferdeng den 23. August 1944 zesummen erschoss gëtt, beicht den Jean nach eng Kéier bei engem däitschen Paschtouer. Dësen begleet si bis an den Doud. Kee vun deenen dräi Jongen léisst sech d’Aen verbannen. Den Exekutiounspeloton hëlt zirka 8 Meter virun deenen dräi Bouwen Opstellung. Jeeweils zwee Tireuren kréien jeeweils een vun de Jongen zougewisen. Nodeems d’Schëss gefall sinn, briechen déi dräi Lëtzebuerger zesummen a sinn dout!

Dem Jean säi Passeur, de René Lhermitte gëtt den 5. Abrëll 1943 vun de Preisen zu St. Polten bei Mauthausen fusilléiert. Hien gouf nom Krich posthum mat sëllegen Dekoratiounen a Medailen ausgezeechent. Säi Meedchen d’Renée, dem Jean seng Verloobten, iwwerlieft de Krich. Och si war eng groussaarteg Resistenzlerin, gëtt nom Krich héich dekoréiert, féiert duerno een Miwwelgeschäft a stierft 1982.

Am Joer 1946 gëtt de Jang a seng Heemechtsstad op Esch un der Uelzecht rapatriéiert. Do gëtt hien den Dënschdeg, den 9. Abrëll 1946, nomëttes um 15h30 um Jousefskierfecht begruewen. An do rout hien haut ëmmer nach, zesumme mat sengen Elteren. De Jean gouf 23 Joer al.

VERLUERE SCHICKSALER 1940-1945

Josef genannt Josy Hames
12.07.1924 – 26.10.1943

Den Josy Hames koum op engem waarmen Summerdag am Joer 1924 zu Schëndels op d’Welt. Am Schied vum Schlass, do wou säi Papp als Gäertner geschafft huet, ass de Josy zesummen mat senge Geschwëster, dem Aly an dem Maisy opgewuess. Hei um Bord vun der Mamer, net wäit ewech vun de Mamer Lee’en war eng besonnesch schéin Platz. An hei verbréngt hien niewent senger Kannerzäit och seng Schoulzäit. Hien war ee gudde Schüler a konnt no sengem 6. Schouljoer d’Duerfschoul verloossen fir an de Jongelycée um Lampertsbierg goen. Do huet hien seng Studien mat Succès fortgesat.

Nodeems de Gauleiter Enn August 1942 awer déi vëlkerrechtswiddreg Zwangsrekrutéierung proklaméiert hat, war de Josy (Joergang 1924) direkt bei deenen éischte Jongen derbäi déi agezu goufen. Vun all dësen Jonken war de Josy een vun deenen Jéngsten. Nom Reichsarbeitsdienst koum hien ob déi russesch Front wou hien bei heftegen Ofwierkämpf ronderëm Witebsk (haut am Belarus) liewensgeféierlech blesséiert gëtt. Séier gouf hien nach an ee mobilt Lazarett ageliwwert, wou hien awer kuerz drop stierft. De Josy gouf nëmmen 19 Joer al. Gestuerwen an engem frieme Land, wäit wech vun doheem an engem Krich den säin net war. Knapps ee Mount méi spéit, Mëttwochs, de 24. November 1943, gëtt moies um 10.00 Auer zu Schëndels an der Kapell eng Mass vir de Josy gehale.

Sonndes, de 16. Mee 1948 devoiléiert de Prënz Charel am Hall vum Jongelycée (LGL) een "Tableau d’Honneur" a Presenz vun den Elteren vun de fréieren Studenten déi am Krich em d’Liewe komm sinn. Dorop stinn d’Nimm vu 26 fréiere Schüler, dorënner och deen vum Josy Hames.

De Josy Hames gouf net rapatriéiert a koum an een Eenzelgraf (N°1443) um „Kriegerfriedhof II“ bei Witebsk, do wou vill Lëtzebuerger Jongen gefall sinn. Vun do aus sollt hien op den däitschen Zaldotekierfecht Schtschatkowo (Belarus) transportéiert ginn wat bis haut awer nach net geschitt ass.

D’Elteren vum Josy hunn eng Plack fir hire Jong um Familljegraf ubrénge gelooss mam Josy sengem Numm an dem Vermierk „Tombé en Russie à l’âge de 19 ans“. Am Joer 1955 stierft dem Josy säi Papp, ier d’Mamm de 17. Abrëll 1969 am Alter vun 75 Joer zu Boufer am Altersheem verscheet.

Dem Josy säi Graf ass antëschent verschwonnen. VS 1940-1945 ass et am allerleschte Moment nach gelongen Fotoen vum Graf ze maachen.

Alfred HEINEN
25.02.1927 – 25.12.1944

Chrëschtdag 1944 ... d’Ardennenoffensiv ass voll am Gaang! Hefteg Kämpf hunn och elo an der Gemeng Waldbëlleg agesat. D’Preise wieren sech mat alle Mëttelen. An de fréien Moiesstonnen mécht sech den jonken Alfred Heinen (Rekëssen Alfred) vun Haler erof an d’Duerf. Hien ass Kniecht beim Bauer Klein an ass grad am Stall mam Véi beschäftegt wéi eng däitsch „Nebelwerfer“-Granat erageflu kënnt. Virgewarnt, duerch de Kaméidi de vun dem Geschoss ausgeet, kritt de Bauer Klein sech am leschte Moment nach ënnert enger Bëtongsdall a Sécherheet bruecht. Just ier d’Granat voll a säin Haus aschléit. Den Alfred krut sech sengersäits net méi gerett wéi d’Granat onwäit vun him aschléit. De Bauer Klein, den den däitschen Ugrëff wéi ee Wonner iwwerlieft huet, leeft zréck an de Stall vir nom Alfred ze kucken. Mä et war schonn ze spéit. Fir hien koum all Hëllef ze spéit, den Alfred war esouwuel vu Splitter wéi och vun Trëmmer déidlech getraff ginn a war dout op der Platz. Hien gouf just 17 Joer al.

Nom Krich zitt d’Famill Heinen, vum Misär gezeechent, vun Haler fort. D’Alice dem Alfred seng Schwëster ass schonn 1941 am Alter vun nëmmen 21 Joer verstuerwen. Zwee Joer drop stierft, am Alter vun 18 Joer och den Clemy Heinen, dem Alfred säi Brudder. Gemäss dem lokalen Historiker sinn d’Alice an de Clemy net duerch Krichsawierkung gestuerwen, mä duerch eng Krankheet. Bannen dräi Joer haten d’Elteren vum Alfred hir dräi Kanner verluer.

1961 stierft de Kanner hire Papp, de Michel Heinen am Alter vun 72 Joer. D’Mamm lieft nach bis 1975 ir och si am Alter vun 83 Joer stierft. Den 21. November 1963 kritt den Alfred Heinen den Titel „Mort pour la Patrie“ zougesprach. Wéi de Gemengerot, den 8. August 1951 doriwwer beréit wéi eng Nimm op de Monument aux Morts solle stoe kommen, ass och dem Alfred säin Numm derbäi. Säin Numm steet haut nach do; zesummen mat all deenen aneren Haler Affer, déi hiert d’Liewen am Krich fir d’Heemecht ginn hunn.

Zënter 1975 sinn d’Alice, de Clemy an den Albert nees mat hiren Elteren vereent ... um Kierfecht zu Miersch.

Joseph dit Josy ZINNEN
28.03.1912 – 31.05.1945

De Blechschléier Josy Zinnen huet an der Stad gewunnt, do wou hien och säi Betrib hat. Zesumme mat senger Schwëster Madeleine a sengem Schwoer, hat hien eng Filière bis an d’Belsch opgebaut, vun där vill Lëtzebuerger profitéiert hunn déi d’Land am Krich hu misste verloossen. Wéinst senger patriotescher Haltung wärend den Occupatiounsjoren gouf hien vun de Nationalsozialisten an Däitschland verschleeft. Hei gouf hien vun engem Prisong an den aneren gehäit a koum vun do schlussendlech an d’Konzentratiounslager vu Mauthausen (KLM). Dëst KZ war eent vun deenen meescht gefaarten Konzentratiounslager vum ganzen KZ-System. Nodeems déi 11. US-Panzerdivisioun d’KLM de 5. Mee 1945 liberéiert hat, konnt de Josy Zinnen mat anere Lëtzebuerger nees heem.

Doheem ukomm, als Folleg vun den onmënschlechen Behandlungen am KZ, war de Josy u Leif a Séil gebrach. Obwuel d’Dokteren an d’Personal alles drugesat hunn hien nees gesond ze kréien waren all Beméiungen ëmsoss. Den 31. Mee 1945, owes géint 18.00 Auer stierft de Josy am Alter vun nëmmen 33 Joer an enger Stater Klinik. Hien war just e puer Deeg Doheem. Hien deen esou vill no senger Heemecht verlaangert hat, an sech esou gefreet hat fir se nees zréck ze gesinn. Heemlech huet hien nach am Mäerz 1945, knapp zwee Méint virun der Liberatioun vum KLM, am Block 8 ee Gedicht mam Titel DOHÉM verfaasst. Zum Schluss heescht et am Text:

„O Hergott, schenk ons dach dât Gléck

A let mat denger stârker Hand

Geschwönn an d’Hémecht ons zeréck

Et biet dech drem en âremt Kand.“

Op sengem Begriefnis, Sonndes den 3. Juni 1945, dat eigentlech an der Intimitéit sollt sinn, hate sech Honnerte vu Leit afonnt, fir dem Josy Zinnen déi läscht Éier ze erweisen. Ënner anerem waren och all Sektiounen vun der Unioun vertrueden an d’Grande-Duchesse Charlotte an de Prënz Felix haten een Blummekranz geschéckt. D’Musek aus dem Gronn huet den Trauermarsch gespillt. Méindes, de 4. Juni 1945 war de feierlechen Läichendéngscht an der Méchelskierch um Fëschmaart, den grad esou staark besicht war.

De Josy Zinnen huet wärend dem Zweete Weltkrich grouss Geforen an Affer op sech geholl. Hien war ouni Zweiwel ee grousse Resistenzler den sech net vun Tyrannei an Willkür ënnerkréie gelooss huet a war wuel net fir näischt ee vun de Grënnungsmemberen vun der Unioun. De bekannte Komponist, Sänger an Dirigent Nicolas Schuh huet dem Josy Zinnen, deen selwer ee stad- a landbekannte Sänger war, am Juni 1944 d’Lidd „An der Friemd“ aus der Operette „Du meng Heemecht“ zouerkannt (gewidmet).

Zënterhier rout de Josy am Familljegraf um Nikloskierfecht. Hien war bestuet mam Marie Kongs, genannt Maus, déi 1991 gestuerwen ass. Eng Plaque op sengem Heemechtshaus erënnert haut nach un den Josy Zinnen.

SCHEIBEL Marcel

02.10.1924 – 20.10.1944

De Marcel Scheibel gëtt den 2. Oktober 1924 zu Esch un der Uelzecht gebuer. Manner wéi e Joer méi spéit kënnt säi Brudder de Lucien op d’Welt. Nodeems d’Zwangsrekrutéierung am August 1942 proklaméiert gëtt, ginn déi zwee Bridder géint hire Wëllen agezunn. De Marcel ass direkt bei deenen éischte Joergäng derbäi, a muss säi Studium an der Industrieschoul opginn. De Lucien gëtt méi spéit an de RAD an duerno an d‘Wehrmacht gezwongen.

Dem Marcel geléngt et awer ënnerzetauchen. Hien verbréngt säi Liewen am Ënnergrond, gëtt dann awer duerch feige Verrot un d’Gestapo ausgeliwwert. De Marcel huet 20 Joer (!) a gëtt zesummen mat 8 aner Lëtzebuerger den 20. Oktober 1944 zu Dietz an der Lahn an Däitschland erschoss. Den Dag virdrun goufe schonn 7 jonk Lëtzebuerger an derselwechter „Lehmgrube“ net wäit ewech vum Prisong exekutéiert. Lëtzebuerg ass zu dem Zäitpunkt schonn iwwert 5 Wochen fräi.

Den 20. Oktober 1945, genau ee Joer nom Marcel sengem Doud, moies um 09.30 Auer, fënnt an der Sankt Jousefskierch zu Esch ee feierlechen Gottesdéngscht fir hien statt.

De 7. Mee 1946 ass et de Lëtzebuerger Autoritéiten schlussendlech gelongen fir de Marcel a seng Kolleegen nees heem ze bréngen. Dräi Deeg méi spéit, den 10. Mee 1946 ginn d’Särg vum Marcel a senge Kolleegen Léon Kohn (22 Joer) an René Goebel (23 Joer) ab 14.00 Auer virum Marcel sengem Heemechtshaus zu Esch/Uelzecht, (deemools 46, Sonnestrooss) opgeboort. All d’Fändelen an der « rue du Soleil » waren op Hallefmast erofgesat. Eng grouss Unzuel vu Frënn a Bekannten, Vertrieder vun den verschiddenen Organisatiounen, zesummen mam Buergermeeschter a Vertrieder aus dem Gemengerot hate sech fir déi traureg Zeremonie afonnt.

Géint 04.00 Auer nomëttes huet sech d’Prozessioun mat deenen dräi Särg a Richtung Esch-Lalleng a Beweegung gesat. Duerno sinn de Marcel a seng zwee Kolleegen um Lallenger Kierfecht bäigesat ginn. Dem Marcel seng Elteren hu sech ni méi vum Verloscht vun hirem eelste Jong erholl. Hien rout haut no iwwert 76 Joer nach ëmmer eleng a sengem Graf. «Tombé au champ d’honneur » hunn d’Elteren hirem Fils op d’Graf schreiwe gelooss. „Ee Jong, den hinnen zu Liefzäiten nëmme Freed an Éier gemaat huet!“

Maria BECKENE (Épouse KELSEN)
04.09.1923 – 28.08.1944

Ab Mee 1944 huet déi alliéiert Loftwaff de Loftraum iwwert groussen Deeler vun Europa beherrscht. Hir Zieler waren ab do net nëmmen méi ënnert de wichtegen Industrieanlagen an Däitschland ze sichen, mä systematesch sinn och Ugrëffer géint d’Stroossen- a d’Schinnenetzer geflu ginn. Haaptsächlech waren Garen a Brécken op der Lëscht vun den strategeschen Zieler. Dorënner och fuerend Zich a ganz besonnesch hier Lokomotiven. D’Zuel an d’Intensitéit vun dësen Bombardementer huet souwuel a Frankräich, an der Belsch wéi och zu Lëtzebuerg zougeholl.

Méindes, den 28. August 1944, moies géint 08.30 Auer fiert den Tony Cocard virsiichteg mam Zuch Nummer 2121 zu Kruuchten an d’Gare eran. Um eenzege Quai steet dat 21 Joer alt Maria Beckené. A knapps enger Véierelsstonn wäert hatt a senger neier Heemecht zu Ettelbréck ukommen. Do gëtt hatt schonn freedeg erwaart vu sengem Mann, dem Schoulmeeschter Theo Kelsen an dem gemeinsame Jong, de Jean.

An enger Woch gëtt d’Maria Kelsen-Beckené 22 Joer al. Dorop freet hatt sech immens awer nach villméi fir säi Mann, an de klengen Jean zréck ze gesinn.

D’Maria fënnt wéi ëmmer direkt eng Sëtzplaz a kuerz drop verléisst de Persounenzuch déi Kruuchtener Gare. Am Zuch sëtzen zirka 14 bis 15 Leit. Gemittlech zitt déi schwéier Damplokomotiv déi puer Waggonen duerch de Kruuchtener Tunnel, vir duerno an d’Gréngs vun der Natur anzedauchen. Laanscht d’Uelzecht a laanscht den Zahneschhaff zitt den Zuch a Richtung Colmer-Bierg weider. Aus dem Dampkessel dämpt et. Déi pechschwaarz Dampwollek ass elo vun iwwerall gutt siichtbar. Lues awer sécher kënnt Colmer-Bierg, den nächsten Arrêt, an d’Bléckfeld vum Lokféierer Cocard. Mat der néideger Rou leet hien aus sécherer Distanz säi Bremsmanöver an a rullt gemittlech mam Zuch zu Colmer-Bierg an d’Gare eran. Et ass elo 08.40 Auer. Déi éischt Passagéier um Quai maachen sech prett fir an den Zuch ze klammen.

Op eemol tauchen um Himmel dräi bis véier Juegdfliger aus Richtung Ettelbréck op. De Lokféierer Cocard huet se als éischt gesi kommen. Nodeems hien den Zuch un d’Stoe bruecht huet, koppelt hien déi schwéier Dampflok direkt vum Zuch of a fiert 50 Meter weider fir se do ënnert enger Bréck ze verstoppen. Déi meescht Zuchpassagéier hu vun dem Manöver a vun der eminenter Gefor déi sech ugekënnegt huet näischt matkritt. Wéi d’Fliger nees zréckkommen an ufänken d’Gare vu Colmer-Bierg ze beschéissen brécht op eemol Panik aus. Jiddwereen versicht sech, esou gutt wéi méiglech a Sécherheet ze bréngen. A Panik verloossen déi éischt Passagéier den Zuch. Déi aner Passagéier bleiwen am Zuch an der Hoffnung dat se do méi sécher sinn. Ënnert hinnen d’Maria Kelsen-Beckené. Nom éischten Iwwerfluch war d’Gare schonn esou schwéier getraff dat Deeler vum Haaptgebai a vum Niewegebai op d’Schinne gefall sinn. Obwuel e puer Leit sech an d’Bëscher gerett kritt hunn, gouf et entretemps déi éischt Blesséiert an déi éischt Doudesaffer ze bekloen.

Beim zweeten Iwwerfluch geheien d’Fliger Brandkanister erof, déi se duerno a Brand schéissen. Kuerz drop fannen zwee Awunner vu Colmer-Bierg d’Maria schliisslech am Zuch. Hatt war duerch schwéierst Brandverletzungen vollkommen entstallt. Hatt lieft nach, muss awer gestäipt ginn fir aus dem Zuch ze klammen. Hatt gëtt direkt op Ettelbréck an d’Spidol transportéiert wou hatt kuerz drop stierft. D’Marie Beckené gouf 21 Joer al. Säin 22. Gebuertsdag huet hatt net méi erlieft, grad esou wéineg wéi d’Liberatioun vum Land, 14 Deeg méi spéit. Fir dem Marie seng Famill war säin Dout ee ganz ellene Schock. Hatt gouf zu Kruuchten, a sengem Duerf bäigesat wou hatt zënterhier am Familljegraf rout. Bei dësem fierchterlechen Fliegerugrëff sinn nach 6 weider Zivilpersounen ëm d’Liewe komm, ënnert hinnen den Antoine Cocard.

WILWERT Jean-Pierre

De Jean-Pierre Wilwert gëtt 1904 zu Téiteng gebuer an gëtt och do grouss. Den 1. Weltkrich ass nach net laang eriwwer, wéi säi Papp stierft an hien als Jugendlechen eleng mat senger Famill do steet. Hien schafft als Biergaarbechter wéi vill anerer am Minett. Hien ass Jonggesell an huet keng Kanner.

Nom däitschen Amarsch war dem Jean-Pierre seng patriotesch Haltung dem däitschen Okkupant géigeniwwer een Dar am A. A seng patriotesch Haltung sollt net nëmmen zu senger Verhaftung féieren, mä och zu senger Deportatioun.

De Jean-Pierre Wilwert kënnt an d’Konzentratiounslager Buchenwald an kritt do d’Häftlingsnummer 65839. Hei muss hien ënner onmënschlechen Zoustänn versichen ze iwwerliewen. Am Alter vun 41 Joer ass hien mat senger Kraaft um Enn a stierft. De genauen Doudesdatum ass Ufanks net ganz kloer, well d’Famill kritt eréischt am Summer 1945 vun de Gemengenautoritéiten matgedeelt dat hire Jemp op Chrëschtdag 1944 gestuerwen ass. Spéiderhin gëtt den Stierfdatum op den 7. Januar 1945 geännert.

Eréischt am Juli 1945 huet de "Commissariat du Rapatriement" dem Jean-Pierre Wilwert seng Spuer am KZ Buchenwald erëmfonnt. Leider konnte keng stierflech Iwwerreschter méi vun him fonnt ginn. Nodeems d’Famill déi tragesch Noriicht kritt huet, an weess dass si kee Läichendéngscht halen kann, entscheet si sech dofir stëll Massen an der Téitenger Kierch halen ze loossen. Duerno gouf dem Jean-Pierre säin Numm op enger Plack um Familljegraf agravéiert.

Nom Krich kritt den Jean-Pierre Wilwert den Titel “Mort pour la Patrie » zouerkannt.

SANDT Aloyse vun Bech-Klengmaacher

Beim Amarsch vun den däitschen Truppen zu Lëtzebuerg, war den Wäinhändler Aloyse SANDT vun Bech-Klengmaacher 38 Joer al. Trotz sengem Alter, wollt hien aktiv Widderstand géint d’Nazi-Occupatioun vu sengem Land leeschten. Seng kategoresch Haltung vis-a-vis vum Besatzer ass vun all deenen déi hien kannt hunn bewonnert ginn. Et ass och dowéinst net erstaunlech, dat den Aloyse sech vun der éischter Stonn un der Resistenz ugeschloss huet. Als aktiven Member vun der LVL schafft hien sech bis un d’Spëtzt vum Mouvement fir d’Muselgéigend.

Den Aloyse hëlleft jidderengem den sech fir d’Fräiheet vu senger Heemecht asetzt. Säin Asaz ass onermiddlech. Wéi seng Aktivitéiten opgeflu sinn, gëtt hien den 22. Oktober 1943 doheem vun der Gestapo verhaft. Hien ass sech zu dësem Zäitpunkt schonn sécher dass hien seng Fra a seng Kanner net méi wäert erëmgesinn ... Säi Leidenswee gëtt laang! No engem Verhéier an der Villa Pauly, kennt den Aloyse den Dag selwer nach an de Prisong an de Gronn. Eng Woch duerno gëtt hien op Hinzert transferéiert wou hien gepéngegt a gefoltert gëtt.

Den Aloyse SANDT gëtt den 25. Februar 1944, zesummen mat 22 aneren Lëtzebuerger Resistenzler zu Hinzert am Bësch erschoss. Hien ass 41 Joer al ginn. Den 20. August 1945 gi seng stierflech Iwwerreschter op Lëtzebuerg rapatriéiert an hien gëtt mat engem feierlechen Läichendéngscht an sengem Heemechtsduerf Bech-Klengmaacher bäigesat. Den 13. Oktober 1946 kritt dem Aloyse seng Famill seng "Croix de l’Ordre de la Résistance à titre posthume" vun der Grande-Duchesse Charlotte iwwerreecht.

Den Aloyse läit haut a sengem Duerf an engem schéine Graf op deem eleng säin Doudesjoer op eng bescheiden Manéier u säi Schicksal erënnert.