23/02/2026
ආදරනීයයාණෙනි ඔබට සුබ රාත්රීයාමයක් වේවා.
ශ්රී ලංකා පුරාවිද්යාවේ නොමැකෙන සලකුණ - විද්යාජෝති ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා මහතා අභාවප්රාප්ත වෙයි
ශ්රී ලාංකේය පුරාවිද්යා ක්ෂේත්රය නව මාවතකට යොමු කළ ප්රවීණ විද්යාඥයෙකු මෙන්ම හිටපු පුරාවිද්යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ විද්යාජෝති ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා මහතා අභාවප්රාප්ත වූ පුවත අප මහත් සංවේගයෙන් දැනුම් දෙන්නෙමු. මිය යන විට ඒ මහතා සියවසක් (අවුරුදු 100) ආයු වළඳා සිටියේය.
1924 අගෝස්තු 4 වන දින උපත ලැබූ රාජා ද සිල්වා මහතා කොළඹ රාජකීය විද්යාලයේ ආදි ශිෂ්යයෙකි. ලංකා සහ ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලවලින් රසායන විද්යාව පිළිබඳ උපාධිය ලබා ගත් ඒ මහතා, 1949 වසරේදී පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුවට එක් වූයේ එම දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවයට එක් වූ ප්රථම විද්යාඥයා වශයෙනි. පසුව ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්යාලයෙන් කලා ඉතිහාසය පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධියක් ද ලබා ගත් ඒ මහතා 1967 වසරේ සිට 1979 දක්වා පුරාවිද්යා කොමසාරිස් ධූරය හොබවමින් මෙරට උරුමය රැක ගැනීමට සුවිශේෂී දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය.
අධ්යාපනික පසුබිම සහ ශාස්ත්රීය විශිෂ්ටත්වය
ශාස්ත්රීය ක්ෂේත්රයේ දැවැන්තයෙකු වූ ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා මහතා මෙරට මෙන්ම විදේශීය විශ්වවිද්යාල රැසකින් ඉහළම අධ්යාපන සුදුසුකම් ලැබූ විද්වතෙකි:
මූලික අධ්යාපනය: කොළඹ රාජකීය විද්යාලයේ දීප්තිමත් ශිෂ්යයෙකු වූ ඒ මහතා එහිදී දක්ෂතම සිසුවාට හිමි C.A. Lorensz ත්යාගය ඇතුළු සම්මාන රැසකින් පිදුම් ලැබීය.
විද්යාවේදී උපාධිය (B.Sc.): ලංකා විශ්වවිද්යාලයෙන් සහ ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයෙන් රසායන විද්යාව පිළිබඳ විද්යාවේදී උපාධිය ලබා ගත්තේය.
පශ්චාත් උපාධි පුහුණුව: 1951 වසරේ සිට වසර දෙකක කාලයක් ඉන්දීය පුරාවිද්යා සමීක්ෂණ ආයතනය (Archaeological Survey of India) හරහා පුරාවිද්යා කැණීම් සහ ගවේෂණ පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබීය.
ආචාර්ය උපාධිය (D.Phil): ලෝක ප්රකට ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්යාලයෙන් කලා ඉතිහාසය සහ එහි තාක්ෂණික අංශ පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කරමින් සිය ආචාර්ය උපාධිය (D.Phil) ලබා ගැනීමට ඔහු සමත් විය.
මෙම සුවිශේෂී විද්යාත්මක පසුබිම නිසාම, පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවයට එක් වූ ප්රථම රසායන විද්යාඥයා ලෙස සාම්ප්රදායික පුරාවිද්යාවට විද්යාත්මක පදනමක් එක් කිරීමට ඔහුට හැකි විය.
ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා මහතාගේ සේවාවන් අතර කිහිපයක් මෙසේය:
සීගිරි සිතුවම් සංරක්ෂණය: 1967 වසරේදී සීගිරි සිතුවම්වලට එල්ල වූ විනාශකාරී ප්රහාරයෙන් පසු එම සිතුවම් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා රසායන විද්යාඥයෙකු ලෙස ඔහු දැක්වූ දායකත්වය අතිමහත්ය. ඉතාලි ජාතික ලුසියානෝ මරන්සි මහතා සමඟ එක්ව එම වටිනා උරුමය අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් සුරක්ෂිත කිරීමට ඔහු කැප විය.
සීගිරිය පිළිබඳ නව මතවාදය: සීගිරිය යනු රාජකීය බලකොටුවක් නොව මහයාන-ථේරවාද බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් බවත්, එහි වූ සිතුවම්වලින් නිරූපණය වන්නේ තාරා දේවිය ඇතුළු දිව්යමය ස්වරූපයන් බවත් පෙන්වා දෙමින් ඔහු ඉදිරිපත් කළ "Sigiriya and its Significance" කෘතිය ඉතිහාසඥයන් අතර දැඩි කතාබහට ලක්විය.
ඉබ්බන්කටුව සහ පොම්පරිප්පු කැණීම්: මෙරට ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් මෙගාලිතික සුසාන භූමි පිළිබඳව මුල්වරට ගවේෂණය කරමින් එම ඉතිහාසය ලොවට හෙළි කිරීමට ඔහු පුරෝගාමී විය.
ජාතික උරුමය සුරැකීම: මෙරට ජාතික ලාංඡනය සහ ජාතික ධජය නිර්මාණය කිරීමේදී ද සිය විද්වත් උපදෙස් ලබා දෙමින් ඔහු ජාතික මෙහෙවරකට දායක විය.
ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා මහතාගේ අභාවය මෙරට පුරාවිද්යා සහ උරුම කළමනාකරණ ක්ෂේත්රයට පිරවිය නොහැකි පාඩුවකි. අප ආයතනයේ ගෞරවනීය ප්රණාමය ඒ මහතා වෙත මෙසේ පුද කර සිටිමු.
ඔබට අජරාමර නිවන් සුව අත් වේවා!
Photo by Anuradha Dullewe Wijeyeratne
තොරතුරු මූලාශ්ර සහ උපහාර:
Sunday Times (Thank you for inspiring us to cherish our heritage)
Sunday Times (He turned the tale of Sigiriya topsy-turvy)
Thuppahi's Blog (As Sturdy as Sigiriya: Raja de Silva reaches His Year Hundred)
Ceylon Today (Vidyajyothi Dr. Raja de Silva: One of the Nation's Greatest and Most Cherished Archaeologists)
