10/05/2025
https://www.facebook.com/share/16XJouExwV/?mibextid=wwXIfr
මව්පියන්ගේ නොසන්සුන් ගතිය ළමයාගේ පළමු සතුරා වන්නේ ඇයි?
"ළමයාගේ පළමු සතුරා සුව නොවුනු මව්පියෙක්" යනුවෙන් පැහැදිලි කරන මනෝවිද්යාත්මක අදහසෙන් පැහැදිලි වෙන්නේ, මව්පියන්ගේ අසමතුලිත චර්යාවන් (emotional wounds, ඔහුන්ගේ අතීත කම්පන, නොසන්සුන් මනස ළමයාගේ මානසික සෞඛ්යයට හා පෞරුෂයට බලපාන බවයි. මෙය intergenerational trauma (පරම්පරාගත ආබාධ) ලෙස හඳුන්වන අතර, පර්යේෂණ මගින් එය සනාථ වී ඇත.
මේ සදහා තිබෙන නියායන් හා පර්යේෂණ මොනවද?
1. සම්බන්ධතා රටා (Attachment Theory - John Bowlby)
- මව්පියන්ගේ අස්ථාවර චිත්තවේගීකත්වය (උදා: අධික ආක්රමණශීලී බව, අධික අපේක්ෂාවන්) ළමයාගේ අනාරක්ෂිත බැඳීම් (insecure attachment) වර්ධනය කරයි.
නිදසුනක් ලෙස කෝපාවිශ්ට මවක් සමග වැඩුණු ළමයෙකුට, වැඩිහිටි වියේදී සමාජයේ අන් අය සමග විශ්වාසය ගොඩනගා ගැනීමට අපහසු විය හැකිය.
2. ACE Study - CDC, 1998 පර්යේෂණය
Adverse Childhood Experiences (ACE) අධ්යයනයට අනුව, ළමා කාලයේ විඳින්නට වුනු තම මව්පියන්ගේ මානසික ආබාධ, ඔහුන්ගේ අමානුෂික චර්යා හෝ ඔහුන් දරුවාට දෙන ඌන අවධානය, ළමයාගේ ජීවිතය පුරාම මානසික රෝග, අධික ආතතිය හා අනතුරුදායක චර්යා (නිදා: ඖෂධ අපයෝජනය) වැඩි කරයි.
නිදසුන් ලෙස දෙමව්පියන් තමාගේ කම්පන නොසලකා හැරීම.
පියෙක් තමාගේ රාජකාරි ස්ථානය තුල තර්ජනයන්ට ලක්ව සිටියදී, ඔහු එම කෝපය ඔහුගේ දරුවා වෙත යොමු කළහොත්, දරුවාගේ ආත්ම ගෞරවය අඩපණ වේ.
අධික ආරක්ෂාව- අතීතයේ අප්රසන්න අත්දැකීම් ඇති මවක් දරුවාට ද තමන්ට සිදුවු දෙවල් දරුවාට වෙයි සිතා දරුවාව අධික පාලනය කළහොත්, ළමයාගේ ස්වාධීන චින්තනය අවහිර වේ.
මේ සදහා විසඳුම් මොනවද?
ළමයාගේ ජීවිතයේ "පළමු සතුරා" (නොසුවැදුණු මව්පියා) බවට පත් නොවීමට විසඳුම් මොනවාද?
මව්පියන්ගේ අසමතුලිත චිත්තවේගීකත්වය හා අතීත ආබාධ ළමයින්ට බලපාන බව පෙර පැහැදිලි කළා. එහෙත්, මෙම චක්රය බිඳ දැමීමට ප්රායෝගික විසඳුම් කිහිපයක් මෙන්න,
1. ස්වයං-සංවර්ධනය හා චිත්තවේගීක සුවය (Self-Healing)
මනෝ චිකිත්සාව (Therapy)
මනෝ චිකිත්සකයකුගෙන් (CBT, මනෝවිශ්ලේෂණ ප්රතිකාරය ) මගපෙන්විම් ලබා ගැනීමෙන් අතීත ආබාධ සමබර කර ගත හැකිය.
උදා- අතීතයේ දෙමාපියන්ගේ අනාදරයට ලක් වූ පියෙකුට, දැන් තම දරුවාට ආදරය පළ කිරීම ඉගෙන ගැනීම.
- මනස සන්සුන් කිරීම (Mindfulness & Meditation). දිනකට මිනිත්තු 10-15 ක් භාවනා කිරීම හෝ ගැඹුරු හුස්ම ගැනීමේ ව්යායාම (deep breathing) මගින් කෝපය හා ආතතිය පාලනය කර ගත හැකිය.
2. දරුවා සමග සනීපාරක්ෂිත සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනැගීම
සක්රියව සවන් දීම (Active Listening)
ළමයාගේ චිත්තවේග විනිශ්චය නොකර අවබෝධයෙන් සවන් දෙන්න. උදා: "ඔයාට තරහ ගොඩක් දැනෙනවා වගේ නේ? මට ඒ ගැන කියන්න."
සීමා ඇති කිරීම (Boundaries with Love)
දරුවාට ආරක්ෂිත සීමා ඇති කරන්න, එහෙත් ආදරය හා සන්නිවේදනය මගින්. උදා: "අම්මාටත් කෝපය එනවා, ඒත් අපි කටුක වචන භාවිතා නොකර ප්රශ්නය විසඳමු."
3. පවුලේ සාම්ප්රදායික රටා වෙනස් කිරීම
ඔබට පරම්පරාවෙන් එන පරම්පරාගත ආබාධ හඳුනා ගැනීම. ඔබේ උපන් ගෙදරින් ඉගෙන ගත් චර්යා (උදා: අධික තර්ජන, චිත්තවේගීකව අතහරින ස්වභාවය) සංවර කිරීමට උත්සාහ කරන්න. උදා: ඔබේ මව ඔබට කෝපශීලී වුවද, ඔබ ඔබේ දරුවා සමග සන්සුන් රීති යොදා ගත හැකිය.
ධනාත්මක චර්යා ඇති කිරීම. පවුලේ නව සිරිතක් ලෙස එකට ක්රිඩා කිරීම, කතා කිරීම, හෝ එක්ව භෝජනය කිරීම වැනි ක්රියාකාරකම් හඳුන්වා දෙන්න.
4. බාහිර සහය ලබා ගැනීම
සහය සමූහ (Support Groups)
එකම අභියෝග ගෙන යන අය සමග සම්බන්ධ වීම (උදා: Parenting circles වැනි මානසික සෞඛ්ය සංවිධාන).
පවුලේ සාමජිකයන්ගේ සහය ගැනිම. සහෝදර, සහෝදරියන්, ඥාතීන් හෝ මිතුරන්ගේ උපකාරය ඉල්ලා ගැනීමෙන් ඔබේ චිත්තවේගීක බර බෙදා ගත හැකිය.
5. දරුවාගේ චිත්තවේගීක බුද්ධිමයත්වය (EQ) වර්ධනය කිරීම. චිත්තවේග නම් කිරීම (Emotional Literacy). ළමයාට තම චිත්තවේග හඳුනා ගැනීමට උපකාර කරන්න. උදා:"ඔයා දැන් දුක් වෙනවා ද? නැත්තම් බය වෙනවා ද?"
උදා- චිත්තවේගීක කාටුන්" (Emotion Cards) භාවිතයෙන් ළමයින්ට චිත්තවේග ප්රකාශ කිරීමට උදව් කිරීම.
- ප්රශංසා හා ධනාත්මක ශක්තිමත් කිරීම (Positive Reinforcement). ළමයාගේ හොඳ චර්යාවන් අගය කරන්න. උදා: "ඔයා අයියාට කථා කළ ආකාරය ගොඩක් හොඳයි!"
6. ඔබටම කරුණාව ඇති කර ගැනීම (Self-Compassion). මව්පියන් යනු මනුෂ්යයන් බව තේරුම් ගන්න. ඔබත් වැරදි කරනවා. එය පිළිගෙන තමාටම සමාව ලබා ගැනීම වැදගත්ය. උදා- ඔබ දරුවාට කෝප වීමෙන් පසු, පසුතැවෙනවා නම් වෙනවා නම්, ඔහු/ඇය සමග සම්මත වීමට උත්සාහ කරන්න.
"නොසුවැදුණු මව්පියා" යනු නිතැතින්ම දරුවාට සතුරෙක් පමණක් නොව, තමන්ගේම අතීතයේ සිරකරුවෙකි.
ළමයාගේ චර්යාවෙන් 80% ක්ම මව්පියන්ගේ චිත්තවේගීකත්වයෙන් බලපෑම් ලබයි. එබැවින්, "නොසුව වුනු මව්පියා" යනු ළමයාගේ ජීවිතයේ අඩුපාඩුවලට හේතුවන අභ්යන්තර සතුරෙකි. මෙය තේරුම් ගෙන ප්රතිකාර කිරීමෙන් පරම්පරාගත දුක් වළක්වා ගත හැකිය.
"ඔබේ දරුවාගේ අනාගතය තීන්දු කරන්නේ ඔබේ වර්තමාන සුවයයි." මෙය ගැඹුරු මනෝ විද්යාත්මක අදහසක් වේ.
