29/08/2026
හෙට දින අභ්‍යාවකාශයට නැගෙන "නැන්සි ග්‍රේස්"....
⭕ විශ්වයේ අඳුරු රහස් සෙවීමට නාසා හි අලුත්ම පියවර "නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය (Nancy Grace Roman Space Telescope)" හෙට එනම් 2026 අගෝස්තු 30 වන ඉරිදා අභ්‍යවකාශ ගත කිරීමට නියමිතය. ෆ්ලොරිඩාවේ කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ 39A දියත් කිරීමේ සංකීර්ණයෙන්, ශ්‍රී ලංකා වේලාවෙන් පස්වරු 4:56 ට SpaceX Falcon Heavy රොකට්ටුවක් මගින් එය අභ්‍යවකාශ ගත කෙරෙනු ඇත.
ඩොලර් බිලියන 4.3 ක වටිනාකමකින් යුතු මෙම දුරේක්ෂය, පෘථිවියේ සිට ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් මිලියන 1.5 ක් දුරින් පිහිටි හිරු-පෘථිවි L2 ලැග්‍රාන්ජ් ලක්ෂ්‍යය වෙත යොමු කරනු ලැබේ.
⭕නමට පදනම් වූ උරුමය
මෙම දුරේක්ෂය නම් කර ඇත්තේ නාසා ආයතනයේ ප්‍රථම ප්‍රධාන තාරකා විද්‍යාඥවරිය වූ ආචාර්ය "නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන්" මහත්මියට ගෞරවයක් වශයෙනි. හබල් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය සැලසුම් කිරීමේ සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බැවින් ඇය "Mother of Hubble " ලෙසද ප්‍රකටය. විශ්වය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය පුළුල් කළ තවත් මෙහෙයුමකට ඇයගේ නම යෙදීම සංකේතාත්මක වැදගත්කමක් දරයි.
⭕හබල් සහ රෝමන් දුරේක්ෂ වල වෙනස්කම්
රෝමන් සහ හබල් යන දුරේක්ෂ දෙකෙහිම ප්‍රධාන කැඩපතේ විෂ්කම්භය මීටර් 2.4 කි. එහෙත් දත්ත රැස් කිරීමේ හැකියාවේ මහත් වෙනසක් ඇත.
රෝමන් දුරේක්ෂයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ:
1. Wide Field Instrument : මෙගාපික්සල් 300 (300Mp) ක ධාරිතාවයකින් යුත් මෙම අධෝරක්ත කැමරාව හබ්බල් දුරේක්ෂයට වඩා 100 ගුණයක් විශාල අහස් ප්‍රදේශයක් එකවර නිරීක්ෂණය කිරීමට සමත්ය.
2. වේගය: හබ්බල් දුරේක්ෂය වසර 30 කට අධික කාලයක් තුළ සිදු කළ නිරීක්ෂණ ප්‍රමාණය මෙන් 50 ගුණයක් පමණ වූ ප්‍රදේශයක් වසර 5 ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ සිතියම්ගත කිරීමට රෝමන් දුරේක්ෂයට හැකිය.
සරලව පැවසුවහොත්, හබ්බල් දුරේක්ෂය නිශ්චිත තනි වස්තූන් පිළිබඳ ගැඹුරු විශ්ලේෂණයක් සිදු කරන්නේ නම්, රෝමන් දුරේක්ෂය විශාල අහස් ප්‍රදේශ පිළිබඳ පුළුල් සමීක්ෂණයක් සිදු කරනු ඇත.
⭕ මෙහි ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක අරමුණු
වසර 5 ක මූලික මෙහෙයුම් කාලය තුළ රෝමන් දුරේක්ෂය ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර තුනක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ඇත.
1. අඳුරු ශක්තිය සහ අඳුරු පදාර්ථ පිළිබඳ අධ්‍යයනය
විශ්වයේ ප්‍රසාරණය වේගවත් වීමට හේතු වූ අඳුරු ශක්තිය පිළිබඳ ස්වභාවය තවමත් පැහැදිලි නැත. බිලියනයකට අධික මන්දාකිණිවල ආලෝකය ගුරුත්වාකර්ෂණය මගින් නැමෙන ආකාරය සහ ඈත සුපර්නෝවා පිපිරීම් නිරීක්ෂණය කිරීමෙන්, කාලයත් සමඟ විශ්වයේ ප්‍රසාරණ ඉතිහාසය නිශ්චිතව මැනීමට මෙම දුරේක්ෂය උපකාරී වනු ඇත.
2. පිටසක්වල ග්‍රහලෝක සමීක්ෂණය
" Gravitational Microlensing " තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් රෝමන් දුරේක්ෂය මගින් ග්‍රහලෝක ලක්ෂයකට අධික ප්‍රමාණයක් සොයා ගැනීමට අපේක්ෂා කෙරේ. මේ අතර තම මව් තාරකාවෙන් වෙන් වී අභ්‍යවකාශයේ තනිව ගමන් කරන "Rogue Planets" ද ඇතුළත් වේ.
3. ග්‍රහලෝක වල සෘජු ප්‍රතිරූප ලබා ගැනීම
රෝමන් දුරේක්ෂයේ සවිකර ඇති "Coronagraph" උපකරණය මගින් තාරකාවකින් නිකුත් වන තීව්‍ර ආලෝකය වසා දැමීමට හැකි වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තාරකාවට ආසන්නයේ ඇති දැවැන්ත ග්‍රහලෝක වල සෘජු ප්‍රතිරූප ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සැලසේ. අනාගතයේ දී පෘථිවියට සමාන ග්‍රහලෝක හඳුනා ගැනීම සඳහා මෙම තාක්ෂණය පදනමක් වනු ඇත.
⭕ ඉදිරි කාලසටහන
ගුවන්ගත කිරීමෙන් අනතුරුව, රෝමන් දුරේක්ෂය L2 කක්ෂයට ළඟා වීමට ආසන්න වශයෙන් මාසයක් ගතවනු ඇත. ඉන් අනතුරුව මාස කිහිපයක් පුරා උපකරණ පරීක්ෂා කර ක්‍රමාංකනය කිරීම සිදු කෙරෙනු ඇත. 2027 වසරේ මුල් භාගයේ සිට එහි පළමු විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ සහ දත්ත පෘථිවිය වෙත ලැබීමට පටන් ගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
කෙටියෙන් කිවහොත්,අඳුරු ශක්තිය කුමක්ද, අපගේ ක්ෂීරපථයේ තවත් කෙතරම් ලෝක ඇත්ද යන මූලික ප්‍රශ්න වලට පිළිතුරු සෙවීමේ නව පරිච්ඡේදයක් හෙට ආරම්භ වීමට නියමිතය.
Nancy Grace" Takes Flight Tomorrow to Unveil the Universe's Dark Secrets
⭕ NASA’s Next Big Leap into the Unknown
The Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s state-of-the-art observatory designed to uncover the cosmic mysteries of the dark universe, is scheduled to launch tomorrow, Sunday, August 30, 2026. Lift-off will take place from Launch Complex 39A at Florida’s Kennedy Space Center at 4:56 PM Sri Lanka Standard Time (SLST) aboard a SpaceX Falcon Heavy rocket.
Valued at $4.3 billion, the telescope will travel approximately 1.5 million kilometers (930,000 miles) away from Earth to operate from the Sun-Earth Lagrange Point 2 (L2).
⭕ A Legacy Built on a Name
The mission is named in honor of Dr. Nancy Grace Roman, NASA’s first Chief Astronomer. Revered as the "Mother of Hubble" for her foundational role in planning and executing the Hubble Space Telescope, naming this groundbreaking mission after her carries profound symbolic weight as humanity embarks on another historic expansion of cosmic knowledge.
⭕ Hubble vs. Roman: A Technological Evolution
While both the Roman and Hubble space telescopes feature primary mirrors with a 2.4-meter diameter, Roman represents a massive leap forward in data-gathering capability:
❗ Wide Field Instrument (WFI): Equipped with a 300-megapixel (300Mp) infrared camera array, Roman can capture a region of the sky 100 times larger in a single image than Hubble can.
❗ Unprecedented Speed: In just its first 5 years of operation, Roman will survey roughly 50 times more sky than Hubble mapped over three decades.
Simply put, while Hubble functions like a high-powered telephoto lens focusing deeply on individual objects, Roman acts as a wide-angle lens conducting massive, high-resolution cosmic surveys.
⭕ Primary Science Objectives
During its baseline 5-year mission, the telescope will target three core scientific pillars:
❗ Investigating Dark Energy & Dark Matter
The true nature of dark energy—the force accelerating the expansion of the universe—remains one of science's greatest puzzles. By observing light bending around billions of distant galaxies via gravitational lensing and tracking far-off supernovae, Roman will map the rate of cosmic expansion across deep time with unprecedented precision.
❗ Exoplanet Census via Microlensing
Utilizing the Gravitational Microlensing technique, Roman is projected to discover over 100,000 exoplanets. This survey will also detect elusive "Rogue Planets"—worlds that have been severed from their host stars to drift endlessly through interstellar space.
❗ Direct Imaging of Planets
Equipped with a cutting-edge Coronagraph Instrument (CGI), Roman will block out the blinding glare of host stars. This allows scientists to capture direct images of giant exoplanets orbiting nearby stars, laying the essential technological groundwork for future missions aimed at imaging Earth-like worlds.
⭕ What Lies Ahead
Following tomorrow’s launch, Roman will spend roughly one month traveling to its L2 orbit, followed by several months of rigorous instrument testing and calibration. The observatory’s first scientific observations and images are expected to reach Earth in early 2027.
A new chapter in our quest to understand dark energy and quantify the worlds hidden within the Milky Way begins tomorrow.
TAXILA ASTRONOMICAL ASSOCIATION
