Ishara Dharmawardhena

X-PRESS PEARL නෞකාවේ ගින්න සහ අම්ල වැසි ඇතිවීම.

සිංගප්පූරුවේ ධජය යටතේ ලියාපදිංචි කර ඇති මෙම නෞකාවේ නයිට්‍රික් අම්ලය ටොන් 25 ක්, තවත් රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ ආලේපන සහිත බහාලුම් 1486 ක් රැගෙන යමින් පැවතුන අතර ,එය 2021 මැයි 15 වන දින ඉන්දියාවේ හසිරා වරායෙන් පිටත්වී ගමන් ආරම්භ කර ඇත. රසායනද්‍රව්‍යය කාන්දුවක් නිසා නෞකාවේ මෙම ගින්න හටගෙන ඇත.

මොකද්ද මේ නයිට්‍රික් අම්ලය ?
නයිට්‍රික් අම්ලය ඉතා ප්‍රබල විඛාදන ඛනිජ අම්ලයකි.නයිට්‍රික් අම්ලයට නිරාවරණය වීමෙන් ඇස්, සම සහ ශ්ලේෂ්මල පටල වල දැවිල්ලක් සහ වේදනා ඇති විය හැක.එය ආශ්වාසය නිසා විවිධ ස්වසන අපහසුතා ඇතිවිය හැකිය.

නයිට්‍රික් අම්ලය නිසා අම්ල වැසි ඇතිවිය හැකිය

අම්ල වැසි නොහොත් අම්ල තැන්පත් වීම යනු තෙත් හෝ වියලි ස්වරූපයෙන් වායුගෝලයේ සිට බිමට වැටෙන සල්ෆියුරික් හෝ නයිට්‍රික් අම්ලය වැනි ආම්ලික සංඝටක සහිත ඕනෑම ආකාරයක වර්ෂාපතනයක් මෙලෙස හැදින්වේ. වැසි, හිම, මීදුම, හිම කැට හෝ ආම්ලික දූවිලි පවා මෙයට ඇතුළත් විය හැකිය.
අම්ල වැසි හේතුවෙන් සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් (SO2) සහ නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ් (NOX) වායුගෝලයට විමෝචනය වන අතර ඒවා සුළං හා වායු ධාරාවන් මගින් ප්‍රවාහනය කෙරේ. SO2 සහ NOX ජලය, ඔක්සිජන් සහ අනෙකුත් රසායනික ද්‍රව්‍ය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර සල්ෆියුරික් සහ නයිට්‍රික් අම්ල සාදයි. මේවා බිමට වැටීමට පෙර ජලය හා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය සමඟ මිශ්‍ර වේ.

අම්ල වැසි වල බලපෑම්
අම්ල වැසි ලෝක පරිසරයට හා මහජන සෞඛ්‍යයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි.

1. ජලජ පරිසරයට ඇති බලපෑම -

අම්ල වැසි ජලජ ජීවීන් මත කෙලින්ම වැටීම හෝ වනාන්තර, මාර්ග සහ ගොවිබිම් ඔස්සේ ගලා බසින දිය පහරවල්, ගංගා සහ විල් වලට ගලා යයි. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් අම්ල ජලයේ එකතු වන අතර ජලයේ සමස්ත pH අගය අඩු කරයි.
ජලජ ශාක හා සතුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා විශේෂිත pH මට්ටම 4.8 ක් පමණ අවශ්‍ය වේ. PH මට්ටම පහත වැටුණහොත් ජලජ ජීවීන්ගේ පැවැත්ම සඳහා බලපෑම් ඇතිවේ.
එමඟින් විශේෂයෙන්ම මත්ස්‍යයින්ට මෙන්ම අනෙකුත් ජලජ ජීවීන්ටද බලපායි. 5 ට අඩු pH මට්ටමේ දී, බොහෝ මාළු බිත්තරවලට පැටවුන් බිහි කළ නොහැක. පහළ pH අගය වැඩිහිටි මසුන් ද මරා දැමීමටද හේතු විය හැකිය.
ගංගා සහ විල් ආම්ලික වීම නිසා ජල පෝෂක ප්‍රදේශවල සිට ගංගා හා විල් වලට අම්ල වැසි ගලායාම ජෛව විවිධත්වය අඩුවීමට හේතු වේ.

2. වනාන්තර කෙරෙහි බලපෑම -
එමගින් ශාක වලට රෝග ඇතිවීම, ආන්තික කාලගුණය හා කෘමීන්ට ගොදුරු වීම නිසා ඒවායේ කොළ විනාශ කිරීම, පොත්තට හානි කිරීම සහ ඒවායේ වර්ධනය අත්හිටුවීම සිදුවිය හැකිය.

3. පාංශු බලපෑම
අම්ල වැසි පාංශු රසායන විද්‍යාවට හා ජීව විද්‍යාවට බෙහෙවින් බලපායි. එහි අර්ථය වන්නේ පාංශු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හා ජෛව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම පාංශු pH අගය වැනි පාංශු රසායනික සංයුතියට අම්ල වැසි වල බලපෑම හේතුවෙන් හානි පැමිනේ.
ජෛව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරකම් අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම සඳහා පස ප්‍රශස්ථ pH මට්ටමක් පවත්වා ගත යුතුය. එබැවින් pH අගයෙහි වෙනස්කම් වලට අනුගත විය නොහැකි සංවේදී පාංශු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් මියයයි.

4. වෘක්ෂලතා ආවරණ සහ වැවිලි - පාරිසරික සමතුලිතතාවට ඇති කරන පුළුල් බලපෑම් නිසා ශාක වර්ධනයට බාධා ඇති වී ඇති අතර සමහර වනාන්තර හා වෘක්ෂලතා ආවරණ පවා මිය යයි.

5. ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ ගොඩනැගිලි සඳහා බලපෑම -
විශේෂයෙන් හුණුගල් වලින් තැනූ ඒවා ඛනිජ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ඒවා විඛාදනයට ලක් කරයි. මෙමඟින් ගොඩනැගිල්ල දුර්වල වන අතර දිරාපත්වීමට ඉඩ ඇත. නවීන ගොඩනැගිලි, කාර්, ගුවන් යානා, වානේ පාලම් සහ පයිප්ප සියල්ලටම අම්ල වර්ෂාව නිසා බලපෑම් ඇතිවේ. පැරණි උරුම ගොඩනැගිලිවලට ආපසු හැරවිය නොහැකි හානියක් සිදුවිය හැකිය.

6. මහජන සෞඛ්‍යයට බලපාන ආකාරය -
අම්ල වැසි ජලය මිනිස් සෞඛ්‍යයට කෙලින්ම බලපාන්නේ නැත.
කෙසේ වෙතත්, වියළි තැන්පතු වාතයේ වායුමය අංශු ලෙසද පැවතිය හැකිය. මේ අවස්ථාවේ දී නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ් සහ සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් ආශ්වාස කිරීමේදී බරපතල සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇති කළ හැකිය. වාතයේ වියළි ස්වරූපයෙන් අම්ල තැන්පත් වීම නිසා හෘදයාබාධ , බ්රොන්කයිටිස් සහ ඇදුම වැනි රෝග ඇති කරයි.

7. වෙනත් බලපෑම්
අම්ල වර්ෂාව නිසා ගොඩනැගිලිවල ලෝහ විඛාදනයට හා මතුපිට තීන්ත ඉවත් වීම සිදුවේ. කිරිගරුඩ හා හුණුගල් වලින් සාදා ඇති ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යුහයන් විශේෂයෙන් අම්ල වර්ෂාවෙන් හානියට පත් වන්නේ වර්ෂාවේ ඇති අම්ලවල ප්‍රතික්‍රියාශීලීත්වය සහ ව්‍යුහවල ඇති කැල්සියම් සංයෝග නිසාය.ප්‍රතිමා, පැරණි සොහොන්, ස්මාරක සහ හානියට පත් ගොඩනැගිලිවල බලපෑම බහුලව දක්නට ලැබේ. අම්ල වර්ෂාව වානේ, ලෝකඩ, තඹ සහ යකඩ වැනි ලෝහ ද විඛාදනය කරයි.

Chemistry with Ishara Dharmawardhena.

Black fungus

උපුටා ගැනීම..

මොකක්ද මේ කළු දිලීර රෝගය..

මේ දවස් වල ඉන්දියාව කොවිඩ් 19 වසංගතයෙන් හොදින්ම බැට කාල ඉන්න වෙලාවෙ ,ඒ පිටටම ආපු කළු දිලීර වසංගතයක් ගැනත් අපට නිතර අසන්නට ලැබෙනවා..ඇත්තට මොකක්ද මේ කළු දීලීරය කියන්නෙ?..

Mucomycosis කියල හදුන්වෙන මෙම කළු දිලීර ආසාදනය වෛද්‍යවරුන්ට නම් අලුත් දෙයක් නෙවෙයි..මේක අපේ රටෙත් දක්නට ලැබෙන් ඉතා දුර්ලබ දිලීර ආසාදනයක් ..මේ දිලීරය අපේ පරිසරයෙ හැමතැනම වගේ තියනවා..දීරා ගිය ශාක කදන්, කුණු ගොඩවල් , පසේ වගේම අපේ ශරීරයෙත් මෙම දීලීරයට අපට හානියක් නැතිව ඡීවත් වෙනවා.. හැබැයි කෙනෙක්ට මේක ආසාදනය වෙලා රෝගී බවට පත් වෙන්නෙ බොහොම කලා තුරකින්..විශේෂයෙන්ම කෙනෙක්ගේ ප්‍රතිශක්ති කරන පද්ධතිය ( immune system) දුර්වල වෙච්ච අවස්ථාවක තමයි මෙම දිලීර රෝගය වැලදෙන්න..පාලනය නොකල දියවැඩියාව, පිළිකා රෝග සදහා ප්‍රතිකාර ගන්නා අ⁣ය, නිදන් ගත රෝග තියන අයට මේ රෝගය වැලදීමේ ප්‍රවනතාවය ටිකක් වැඩියි..

කොහොම උනත් මේ රෝගය වැලදුන කෙනෙක්ව සුව කිරීම නම් ඉතාම අපහසු කාර්යක් ..දීලීර සදහා විශේෂ ඖෂධ ( Anti fungal treatments ) තිබුනත් එසේ ප්‍රතිකාර කරන රෝගීන් ගෙන් 50 % වඩා මිය යන එක වලක්වන්න බෑ..මේක පලමුවෙන්ම ආසාදනය වෙන්නෙ අපේ ඇස් , හිස් කබල ඇතුලත තියන තියන කුහර (sinus ) ප්‍රදේශ වලට පස්සෙ අපේ මොලය ආසාදනය කරනවා..මෙම ආසාදනය පාලනය කරන එක කොච්චර අමාරුද කියනව නම් සමහර විට රෝගියාගේ ජීවිතය බේරා ගැනීම සදහා මෙවැනි ආසාධිත කොටස් ශල්‍ය කර්ම මගින් සම්පුර්ණයෙන්ම අයින් කරල දාන්නත් සිද්ධ වෙනවා..සමහර අයගේ මූහූනේ කොටස් වගේම ඇස් උගුල්ලල අයින් කරන්න සිද්ධ වෙන අවස්ථාත් තියනවා..අප රෝහලේ මෑතකදී ප්‍රතිකාර කළ කොරෝනා නොවන කළු දීලීර රෝගීන් දෙදෙනාම කෙටි කලක් තුල මිය ගියා..දැන් තේරෙනව නේද මේ රෝගය කොච්චර භයානකද කියල..

එතකොට මොකක්ද මේ කළු දීලීරය සහ කොරෝනා අතර තියන සම්බන්ධය? ඔව් ..කොරෝන හැදෙන හැමෝටම මේ රෝගය වැලදෙන්නෙ නෑ..විශේෂයෙන් අර මම කලින් කිව්ව ප්‍රතිශක්තිය අඩු අය සහ දිය වැඩියා රෝගීන්ට තමයි මෙම රෝගය වැලදීමේ අවස්ථාව වැඩි.. වෛද්‍යවරුන් විසින් covid 19 රෝගීන්ට භාවිතා කරන ස්ටීරොයිඩ් ( steroids) කාණ්ඩයට අයත් ඖෂධ මගින්නුත් දැනටමත් දියවැඩියාව පවතින කොරෝනා රෝගීන්ගෙ රුධිර සීනි මට්ටම තවදුරටත් ඉහල දානව. ඉතින් එවැනි රෝගීන්ට මෙකියන කළු දිලීර රෝගය වැලදීමේ අවදානමත් වැඩියි..ඉතින් අපි රට වහල දාල තියන අවදානම් කාලෙ කොරෝන වලින් විතරක් නෙවෙයි.. දියවැඩියාවෙනුත් ආරක්ෂා වෙලා හිටියොත් මේ කළු දිලීරය අපේ රටට ලොකු ප්‍රශ්නයක් බවට පත් වෙන එකක් නෑ..