26/11/2023
⚓ Mary Celeste නැවේ අබිරහස. ⚓
ඔබ Arthur Conan Doyle මහත්මයාගේ Sherlock Holmes පොත් කියවපු කෙනෙක් නම් ඔබට මතක ඇති Mary Celeste නැවේ අබිරහස හෝම්ස් විසඳපු විදිය. ගොඩක් දෙනා හිතුවට මේ කතාව හුදෙක් ප්රභන්දයක් විතරයි කියලා, මේක සත්ය කතාවක් ඇසුරෙන් නිර්මාණය වෙච්ච දෙයක්. අද අපි කතා කරන්න යන්නේ ඒ ගැන.
1872 නොවැම්බර් 7වෙනිදා Mary Celeste කියන කුඹ ගස් දෙකකින් සමන්විත brigantine වර්ගයේ රුවල් නැව නිව් යෝක් නගරයෙන් පිටත් වෙන්නේ කර්මාන්ත සඳහා පාවිච්චි වෙන මධ්යසාර ගොන්නක් පටවාගෙනයි. නැවේ වැඩ කරන නැවියන් 7 දෙනෙක්, කපිතාන් Benjamin Spooner Briggs, ඔහුගේ බිරිඳ Sarah සහ ඔවුන්ගේ දෙවසරක් වයසැති කුඩා දියණිය Sophia සමහ මොවුන් ගමන් අරඹන්නේ ඉතාලියේ Genoa නගරය සඳහායි.
මසකට පමණ පසුව, දෙසැම්බර් 5 වෙනිදා Dei Gratia කියන තවත් නැවක යාත්රිකයන් පිරිසක් අත්ලාන්තික් සාගරයේ මැදදී මේ Mary Celeste නැව දකිනවා. මේ නැවේ කපිතාන් David Morehouse විසින් Mary Celeste නැව අඳුරගන්නවා, මොකද ඔහු තමන්ගේ චාරිකාව පටන් ගන්නට දවස් 8කට පමණ කලින්, ඒ වරායෙන්ම තමයි Mary Celeste නැවත් පිටත් වෙන්නේ. මේ නිසා David Morehouse, Mary Celeste නැවේ කපිතාන්ව පෞද්ගලිකව හඳුනනවා. කොහොම උනත්, Mary Celeste නැව තවමත් ගමනාන්තය කරා ලඟා වෙලා නැති නිසා, Dei Gratia නැවේ කපිතාන් David Morehouse විසින් තීරණය කරනවා තමන්ගේ නැවෙන් පිරිසක් කුඩා බෝට්ටුවක නංවලා Mary Celeste නැවට යවන්න. ඉතින් මුහුද මැද පාවෙමින් තිබ්බ Mary Celeste නැවට ගොඩවුන Morehouseගේ පිරිසට දැකගන්න ලැබෙන්නේ කිසිම හානියක් නොවෙච්ච, ඉතාම හොඳ තත්වයේ තියෙන Mary Celeste නැවයි. මධ්යසාර බැරල් කිහිපයක් ඇරෙන්න, අනිත් සියලුම මධ්යසාර බැරල් සහ මස හයකට පමණ සරිලන කෑම සහ වතුරත් තවමත් මේ නැවේ දැකගන්නට ලැබෙනවා. නැවේ යාත්රිකයන්ගේ කාමර වලට ගිය Morehouseගේ පිරිසට, Mary Celeste නැවේ වැඩකළ යාත්රිකයන්ගේ සියලුම අම්පන්න පවා තිබෙනවා දැකගන්නට ලැබෙනවා. නමුත් ඇත්භුතම දේ තමයි, Mary Celeste නැවේ පිරිස කොහේවත් හොයාගන්නට නැහැ ! හැමෝම අතුරුදහන් !
ඉතින් මේ සිදුවීමෙන් කම්පාවටත් විමතියටත් පත් වෙන Dei Gratia නැවේ පිරිස තීරණය කරනවා Mary Celeste නැව, හැතැප්ම 800ක් පමණ දුරින් තියන Gibraltarවට ගෙනිහින්, අඩුම තරමේ නැවේ රක්ෂණ මුදලවත් ලබාගන්න. හැබැයි ඔවුන්ගේ මේ ක්රියාව හැමෝගේම සැකයට භාජනය වෙනවා. මේ අතර විශේෂතම වෙන්නේ බ්රිතාන්යයේ වයිස් අද්මිරාල් උසාවියයි. මේ සිදුවීම සම්බන්දයෙන් ප්රශ්න කිරීමේ කමිටුවේ නියමුවා වෙන්නේ Frederick Solly-Flood කියන නීතිපති වරයායි. ඔහුට හිතෙනවා මෙතන මොකක්මහෝ දෙයක් වෙලා තිබෙන බව,නමුත් ඔහුට වුනත් එකවර හිතාගන්න බැරි වෙනවා ඒ මොකක්ද කියලා . ඒ මොකද, Mary Celeste නාවේ පිරිස අතුරුදහන් වුනත්, ඔවුන්ගේ බඩු භාණ්ඩ හෝ අහාර හෝ කිසිම දෙයක් Dei Gratia පිරිස අරගෙන තිබුණේ නැහැ. Dei Gratia නැවේ කපිතාන්ට අනුව, Mary Celeste නැව හමුවුනේ ඉතාමත්ම හොඳ තත්වයෙන් සහ, යාත්රා කරමින් තිබෙන අතරෙයි. මේ හැමදේම කල්පනා කරලා බැලුවම හැමෝටම හිතෙන්නේ Dei Gratia නැවේ පිරිස Mary Celeste නැවේ පිරිසව ඝාතනය කරලා, සිරුරු මුහුදට දමලා, නැව සොරකම් කරලා, නැවයි එහි බඩු භාණ්ඩයි අරගෙන Gibraltarවට ඇවිත් රක්ෂණ වන්දි ගන්න හදන බවයි.
හැබැයි ඇත්තටම එහෙම දෙයක් වුනාද ?
ප්රශ්න කිරීමේ කමිටුවේ නියමුවා වුන Frederick Solly-Flood කියන්නේ මෙහෙම දෙයක් සිදුවෙලා නැහැ කියලයි. ඇත්තටම මේ සිදුවීමෙන් Dei Gratia නැවේ පිරිසට ලාභයක් තිබීම හැමෝගෙම සැකයට ලක් වුනත්, මාස තුනකට අධික දැඩි ප්රශ්න කිරීම් සහ පරීක්ෂණ වලට පසුව වුනත්, උසාවියේ පිරිසට මෙහෙම දෙයක් වුණා කියල කිසිම සාක්ෂියක් සොයාගන්නට බැරි වෙනවා. හැබැයි හැමෝගෙම හිතේ කොනක තිබ්බ සැකය නැති වෙන්නෙත් නැහැ, මොකද Dei Gratia නැවේ පිරිසට Mary Celeste නැවේ රක්ෂණ මුදලින් 1/6ක්, ඒ කියන්නේ ඇමරිකානු ඩොලර් 46,000 ක වන්දියක් ලැබෙනවා. දළ වශයෙන් ගත්තොත් එක්කෙනෙකුට ඩොලර් 830ක් පමණ.
කලින් සඳහන් කරා වගේ, සර් ආතර් කොනන් ඩොයිල් මේ කතාව ආඳමින් 1884දී ප්රභන්දයක් නොලිව්වානම් මේ කතාව හැමෝටම අමතක වෙලා යන්නට තිබුණා . ඇත්තටම සිද්දියෙන් අවුරුදු 12කට පමණ පසුව ලියන මේ ප්රභන්ධයෙන් Mary Celeste නැවේ ඉඳපු නැවියෙකු තමන්ගේ කතාව, නැවට ඇත්තටම වුන දේ කියවෙනවා. නමුත් මෙය හුදෙක් ප්රබන්ධයක් පමණයි. කොහොම උනත් මේ කෙටි කතාව කියෙව්වයින් පසුව, මේ නැවේ පිරිසගේ අතුරුදහන් වීම ගැන ඇත්තටම පරීක්ෂණ කරපු Frederick Solly-Flood ත් ආපහු මේ පිලිබඳ සොයන්නට පටන් ගන්නවා. නමුත් අවාසනාවකට වගේ මේ පාරත් ඔහුට වැඩි විස්තරයක් සොයාගන්නට වෙන්නේ නැහැ.
ඇත්තටම මුහුදේ පාවෙමින් තිබ්බ Mary Celeste නැවේ තිබිලා හොයාගත්තේ මොනවද ?
කළින් සඳහන් කරා වගේ, මද්යසාර බැරල් 1701ක් නැවේ තිබිලා සොයාගැනෙනවා. බැරල් 9ක් පමණක් හිස්ව තිබී සොයාගැනෙනවා . නැවේ සවිකර තිබු වතුර ඉවත් කිරීමට පාවිච්චි කෙරෙන පම්පයක් ගලවා ඉවත් කර තිබෙනවා, මේ නිසා නැවේ බඩු ගෙනියන කොටස යම් තරමක් (අඩි තුනහමාරක් පමණ) මුහුදු ජලයෙන් යටවී තිබෙනවා. මාස හයකට පමණ ඇතිවන තරමේ කෑම සහ වතුර නැවේ තිබුන බව කියවෙනවා. ඉතින් මේ නැවෙන් අතුරුදහන් වුන ඉතා වැදගත් දේවල් කිහිපයක් තියෙනවා. නැවේ කපිතාන් වුන Briggs ගේ Sextant උපකරණය (මුහුදේදී යම්කිසි තැන් දෙකක් අතර දුර මනින්නට පාවිච්චි කෙරුණ උපකරණයක්), chronometer උපකරණය (කාලය මැනීමට පාවිච්චි කෙරුණ උපකරණයක්), නාවේ නාවික පොත (navigation book) නැවෙන් අතුරුදහන් වෙලා තිබෙන බව පිරිසට දැකගන්නට ලැබෙනවා. කොහොම උනත්, නැවේ ලොග් පොත තවත් නැවේ තිබී හමුවෙනවා. එහි අවසන් සඳහන වෙන්නේ නොවැම්බර් 25, උදේ 8ටයි. එහි සඳහන් වෙන විදියට මේ වෙලාවේ Mary Celeste නැව තිබී තිබෙන්නේ පෘතුගාලයේ Azores ප්රදේශයේ නැගෙනහිරට වන්නට තිබෙන Santa Maria දුපතෙන් හැතැප්ම 6ක් දුරිනුයි.
මේ අතුරුදහන් වුන උපකරණ ගැන සිතා බැලුවම අපට උපකල්පනය කරන්නට පුළුවන් කපිතාන් ඉතාම පිළිවෙලට සහ යම් කිසි වෙලාවක් අරගනිමින් (ඉතාම හදිස්සියේ නැතුව) නැව අතහැර දමා ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවට නැග පිටවී ඇති බව. ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවත් කාටවත් සොයාගැනීමට හැකිවෙන්නේ නැහැ.
ඉතින් නැවට සහ නැවේ සිටි පිරිසට ඇත්තටම මොකද උනේ ?
අද වෙනතුරුත් නැවේ සිටි පිරිසට ඇත්තටම මොකක්ද වුනේ කියල කිසිම කෙනෙක් දන්නේ නැහැ. නමුත් වුණා යයි සැක කෙරෙන දේවල් කිහිපයක් අපට සිතාගන්නට පුළුවන්.
1. ද්රෝහිකමක්
1872 දී මේ ගැන විමර්ශනය පත් කෙරුණු කමිටුවේ මුල්ම අදහස උනේ Dei Gratia නැවේ පිරිස විසින් Mary Celeste නැවේ පිරිසව ඝාතනය කරන්නට ඇතිය යන්නයි. නමුත් මම කලින්ම සඳහන් කලා වගේ, ඔවුන්ට මේ අදහස සනාථ කරන්න කිසිම සාක්ෂියක් හම්බෙන්නේ නැහැ. අනික, මේ නැව් දෙකේ කපිතාන් වරු දෙදෙනා ඉතාම හොඳ මිතුරන් වුන බව කියැවෙනවා . කපිතාන් Briggs කියන්නේ එකල නැව් කර්මාන්තයේ අතර ප්රසිද්ධ සහ දක්ෂ කපිතාන්වරයෙක් වුණා. හැමෝම ඔහුට ගරු කළා. Mary Celeste නැව වරායෙන් පිටත්ව ගිය දවසට කලින් රාත්රියේ නිව් යෝක් හි Astor Houseහිදී මෙම කපිතාන්වරු දෙදෙනා එකට රාත්රී ආහාරය ගන්නට ඇති බවද කියැවෙනවා. ඉතින් මේ දෙදෙනාගේ මිත්රකමත්, කිසිම මිනීමැරුමක සාක්ෂි හමුනොවිම නිසාත්, මේක වෙන්න ඇති කියල අපිට ටිකක් හිතන්නට අමාරුයි.
තවත් අය යොමු කර ඇති අදහසක් තමයි මුහුදු කොල්ලකරුවන් හෝ, නැවේම වැඩ කල අය විසින් ඇති කරපු කැරැල්ලක් නිසා මේ අය අතුරුදහන් වෙන්න ඇති බව. නමුත් ඉතින් කිසිම දෙයක් හොරකම් කර ඇති බවක් පෙනෙන්න්නට නැහැ. අනික මොන මුහුදු කොල්ලකරුවද නැවේ සිටි පිරිස මරා දමා, බඩු භාණ්ඩ පිරුණ නැවක් අතැරලා යන්නේ ? නැවේ වැඩ කල අය කැරැල්ලක් ඇති කරා කියන දේත් ටිකක් විශ්වාස කරන්නට නොහැකි දෙයක්. මොකද, කපිතාන් Briggs කියන්නේ ඉතාම දක්ෂ, සේවකයන්ට කරුණාවෙන් සැලකූ පුද්ගලයෙක් බව ප්රසිද්ධ කාරණයක්. අනික, තමන්ගේ බිරිඳ සහ ළමයා සමග යන ගමනකට ඔහු තමන්ට විශ්වාස කළ නොහැකි පුද්ගලයන් නැවට බඳවා ගනීවි කියල අපිට හිතන්නට බැහැ . එහෙම කැරැල්ලක් ඇති වුනත්, ඔවුන් නැව තම පාලනයට ගත්තා නම් ඇයි නැව අතහැර දැමුවේ ?
2. මද්යසාර පිපිරීමක්
තවත් වුණා කියල අපට හිතන්න පුළුවන් දෙයක් තමයි මේක. අපි දන්නවා නැවේ තිබුණ බැරල් 1701 ක කර්මාන්ත වලට පාවිච්චි කරන මට්ටමේ මද්යසාර තිබුණ බව. මේවා අධි සාන්ද්ර මට්ටමේ මද්යසාර. මේ කතාවේ හැටියට, සමහර බැරල් වල කාන්දුවක් තිබුණා වෙන්නට පුළුවන්. නැවේ තිබුණ හිස් බැරල් 9 දිහා බැලුවම මේක වෙන්න පුළුවන් දෙයක්. මේ බැරල් වලින් මද්යසාර කාන්දූ වෙන්නේ මද්යසාර වාෂ්ප විදියටයි. ඉතින් මේ වාෂ්ප එකදිගට එකතු වෙලා ලොකු පිපිරීමකට ලක්වෙන්න පුළුවන්, එහෙමත් නැතිනම් මද්යසාර කාන්දු වීම නිසා පිපිරීමක් වෙයි කියලා නැවියන් බියට පත් වුණා වෙන්නට පුළුවන්.
මේ නිසා බියට පත් වුන කපිතාන් විසින් නැවේ සියලුම දෙනාට ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවට නැගලා, එය නැවට ලණුවකින් අමුණලා, නැවේ එකතු වුණ මද්යසාර වාෂ්ප නැති වෙලා යනතුරු නැව පිටුපසින් බෝට්ටුවේ එන්නට සැලසුම් කරා වෙන්නට පුළුවනි. නමුත් කුමක්ම හෝ හේතුවක් නිසා නැව සහ ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුව සම්බන්ද කල ලණුව ගැලවී ගියානම්, සියලුම දෙනා මුහුදේ අතරමන් වන්නට තිබුණා. මෙහෙම දෙයක් වුනානම් කිසිම කෙනෙක් දිවි ගලවගත්තා හෝ, වෙන කිසිම කෙනෙක් විසින් මේ බෝට්ටුව සොයාගන්න ඇති බව අපට හිතන්නට අමාරුයි.
3. ක්රියා විරහිත වුන ජල පොම්පයක්
වැඩිම සාක්ෂි ප්රමාණයක් තිබෙන සහ වුණා යැයි සිතන්නට පුළුවන් හොඳම සිද්ධිය වෙන්නේ මේකයි. Solly-Flood කල විමර්ෂණයේ සටහන් ගැන අපි හොයල බැලුවොත්, එහි සඳහන් වෙනවා පර්යේෂකයන් විසින් සොයාගත්තා වූ කරුණු කිහිපයක්. අපි මුලින් සඳහන් කලා කපිතාන් Briggs විසින් ඔහුගේ ලොග් පොතේ සඳහන් කරලා තිබුනේ අවසන් සටහන තැබූ දිනයේදී ඔහු සිටියේ Santa Maria දුපතෙන් හැතැප්ම 6ක් දුරින් බව. නමුත් පර්යේෂකයන්ට අනුව ඇත්තටම නැව තිබී ඇත්තේ කපිතාන් සිතූ තැනින් හැතැප්ම 120කට බටහිරිනුයි. මෙයට හේතුව ලෙස සැක කැරෙන්නේ කපිතාන්ගේ chronometer උපකරණයේ දෝෂයකුයි. නැව අතහැර දැමුවා යැයි සැක කරන දිනයට කලින්, ඔහු විසින් නැවේ දිශානතිය වෙනස් කර තිබෙනවා, සමහරවිට ඒ දිනයේ තිබූ රළු මුහුදෙන් බේරෙන්නට මෙය කලා වෙන්නට පුළුවන්.නමුත් කැඩිච්ච chronometer උපකරණයක් සහ ටිකක් රළු මුහුදක් නිසා Briggs වගේ පළපුරුදු කපිතාන් වරයෙක් නැවක් අතහැර දමාවිද ? නැහැ, මේ පසුපස තවත් හේතුවක් තිබුණා වෙන්නට පුළුවන්. මෙන්න මෙතැනදී තමයි අපිට කැඩුණු වතුර පොම්පය වැදගත් වෙන්නේ. මම මුලින්ම සඳහන් කරා නැවේ තිබුන වතුර පොම්ප දෙකෙන් එකක් ක්රියා විරහිත වී තිබුන බව. Mary Celeste නැව මෙම චාරිකාවට කලින්, පහුගිය චාරිකාවේ ප්රවාහනය කරමින් තිබී ඇත්තේ ගල් අඟුරුයි. මේ චාරිකාවෙන් පසුව Mary Celeste නැව දැඩි ලෙස ප්රතිසංස්කරණය තිබෙනවා. පර්යේෂකයන්ට අනුව කලින් චාරිකාවේදී එකතු වුන ගල් අඟුරු කුඩු සහ ප්රතිසංස්කරණයෙන් පසුව එකතු වුන ලී කුඩු එකතු වීම නිසා මේ එක වතුර පොම්පයක් අවහිර වෙනවා. සාමාන්යෙන් මේ කාලයේ නැව් වල බැරල් පටවන්නේ එකකට එකක් හේත්තු වෙන විදියටයි, මේ ආකාරයට තදට බැරල් ගබඩා කරනවිට බැරල් අතර කිසිම හිඩැසක් තිබෙන්නේ නැහැ. කුණාටුවක් නිසා බැරල් ගබඩා කර තිබෙන තැනට වතුර පිරෙන්නට ගත්විට, කොපමණ මට්ටමකට වතුර පිරී ඇත්දැයි කපිතාන්ට බලන්නට කිසිම හැකියාවක් නැහැ මේ නිසා. අපි දන්නවා නැව සොයාගන්න විටත් අඩි තුනහමාරක පමණ මුහුදු වතුර පිරී තිබුණ බව. ඉතින්, කුණාටුවක් සමග පොරබදින වෙලාවක, එක පොම්පයක් ක්රියාවිරහිත වී තිබෙන අවස්ථාවක, කපිතාන්ට මෙහි ජලය පිරී ඇති මට්ටම දැනගන්නට කිසිම හැකියාවක් නැහැ. මේ සියලු හේතු නිසා කපිතාන් Briggs විසින් තමන්ගේ පිරිසට නැව අතහැර දමන්නට අණ කල බවට පර්යේෂකයන් අනුමාන කරනවා. මින් පසුව ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවට වුන දේ කවුරුත් දන්නේ නැහැ.
Mary Celeste නැවේ සිටි කිසිම කෙනෙකු අද වෙනතුරු සොයාගෙන නැහැ. හැබැයි Mary Celeste නැවටත් හොඳ අවසානයක් නැහැ. මේ අතුරුදහන් වීමේ සිද්ධියෙන් පසුව සුපුරුදු පරිදි මේ නැව භාණ්ඩ ප්රවාහනය සඳහා පාවිච්චි කෙරෙනවා. 1884 නොවැම්බර් හිදී මේ නැව හිතාමතාම Haitiයට නුදුරින් පිහිටි කොරල් පරයක් කරා පදවා ගිල්වා දමනවා. එහි එකල නව කපිතාන් වරයා එය සිදු කරන්නේ රක්ෂණ වන්දිය ලබාගන්නයි. නමුත් පසුව ඔහු මෙය සිතාමතා කල දෙයක් බව දැනගන්නා උසාවිය විසින් ඔහුව සිරගත කරනවා.
මේ වගේ අභිරහසක් අරගෙන ලබන සතියෙත් අපි එනවා.