07/07/2025
෴මේක කියවන්නම ඕන එකක්.....෴
අපරාධ සිදුවන්නේ සමාජයේ වරදින් ද?
ප්රවෘත්තී විකාශයන් තුළින් වගේම අපට ලැබෙන විවිධ ආරංචි වලට අනුව දිනපතා රට පුරා සිදුවන අපරාධ පිලිබඳ අපට අසන්නට ලැබෙනවා. ඇතැම් ඒවා බොහොම මිලේඡ්ච සහගත වගේම සමාජ පැවැත්මට පවා තර්ජනාත්මක දේවල්. අනෙක් අතට මේ ඇතම් සාපරාධි ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් අද දරුවන් වගේම නව යෞවනයන් පවා විශාල බලපෑමකට ලක්වෙලා කිවොත් නිවැරදියි.
ඇත්තටම මොනවද අපරාධ කියන්නේ?
පුද්ගලයන්ගේ බාහිර ක්රියාකාරකම් පාලනය කිරීම සඳහා අධිකාරී බලය පදනම් කරගෙන රජය විසින් නීති පනවද්දි, ඒ නීතියේ දඬුවමකට යටත් වෙන, වගේම සමාජයට හෝ සමාජයේ කොටසකට හෝ රජයට එරෙහිව සිදුකරන ක්රියාවක් ලෙස සරලව අර්ථ දැක්විය හැකියි.එහි දී අපරාධයක් සිදුකරන්නා අපරාධකරුවාය. හානියට පත්වන්නා වින්දිතයා ය. අපරාධයක් සිදු කිරීමට ඒ සඳහා චේතනාවක් තිබිය යුතු ය. කියලා අදහසක් තියෙනවා.
තවත් සරල කරොත් ක්රියාව සිදුකරන්නා හෙවත් අපරාධකරු ඔහුට අපරාධය සිදුකිරිමට ඇතිවෙන චේතනාව හා ක්රියාව, ඒ ක්රියාවෙන් බලපෑමට ලක්වෙන අය නැත්නම් වින්දිතයා, වින්දිතයා කිව්වම අපට මේක පුද්ගලයෙක්, දේපලක් කියන දෙවර්ගයම ගන්න පුලුවන්. ඉතින් අපරාධයක මුලික අංග ටික අපි එහෙම කියවගත්තට ඇත්තටම මෙතන තියෙනවා තවත් එක් කරුණක් අපිට මතුපිටට නොපෙනෙන.
ඒක අපට හමුවෙන්නේ ප්රශ්නාර්ථයක් විදියට ඇත්තටම සිදුවීම පිලිබඳ විමර්ශනයක් කරන කොට විමර්ශන නිලධාරීන් යොදාගන්න What, Who, When, Where, Why, and How. කියන 5W-1H කියන සංකල්පය යටතේ මේක තියෙනවා “Why” නැත්තනම් "ඇයි" කියන කරුණ ඇතුලේ. ඒ කියන්නේ අපරාධයට හේතුව.සරලව එක් එක් අපරාධ වලට "Why"නැත්නම් ඇයි කියන හේතුව සාපෙක්ෂව වෙනස් වුනත් පොදුවේ ගත්තාම අපට හිතන්න වෙන්නේ ඇයි අපරාධ වෙන්නේ සහ මොනවද ඒකට බලපාන්නේ කියන කාරනාව ඒ කියන්නේ සරලව කිවොත් උනන්දු කරන්නේ නැත්නම් අභිප්රේරණය කරන්නේ කියන එක. ඒ නිසා විද්යාඥයෝ විවිධ පරික්ෂණ කරනවා මේ අපරාධ සඳහා වන අභිප්රේරණ ඇතිවෙන්නේ කොහොමද කියන එක හොයන්න. අන්න එතනදි තමයි අපරාධ සම්බන්ධව සාමාජීය බලපැම සම්බන්ධව අදහසක් මතුවෙන්නේ.
ඒ අනුව මිනිසුන් අපරාධ කරන්නේ ඇයි, නැත්නම් ඇතැම් කණ්ඩායම් අනෙක් අයට වඩා අපරාධවලින් පීඩාවට පත් වන්නේ ඇයි කියා අපි කවදා හෝ කල්පනා කරනවනම් ඇත්තටම අපිත් එක්තරා විදියක අපරාධ විද්යඥයෙකු වගේ. නමුත් අපේ සැලකිල්ලෙන් ගිලිහෙන දෙයක් තමයි “අපරාධ විද්යාවේ බොහෝ දේ තනිවම පවතින්නේ නැත.”කියන සංකල්පය ඇත්තටම අපරාධ වලටත් සමාජ විද්යාත්මක න්යායන් මගින් ගොඩනගා ඇති ගැඹුරු පදනමක් තියනවා කියලා විද්යාඥයෝ විශ්වාස කරන්නේ ඒ නිසයි.
ඒ අනුව සමාජ විද්යාව කියන විෂය හරහා සමාජය, එහි ආයතන, ව්යුහයන්, වටිනාකම් සහ හැසිරීම් පිළිබඳ ලොකු වපසරියක් ආවරණය කරනවා. නමුත් අපරාධ විද්යාව එම කාචය සුසර වෙන්නේ ඒ සමාජීය වපසරියෙන් අපරාධ හැසිරීම්, නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම, යුක්ති පද්ධතීන් සහ අපරාධ සඳහා වන සමාජ ප්රතික්රියා කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට. ඒ නිසා අපට සමාජ විද්යා ඇස නැතිව අපරාධ විද්යාව කියන කාචයෙන් මේ කියන විශාල චිත්රය තේරුම් ගැනීමට අපහසුයි. මොකද අපරාධ සිද්ධවෙන්නේ සමාජ තත්ත්වයන්, සම්මතයන් සහ සබඳතා මගින් හැඩගස්වා ඇති පසුබිමක මිස හිස් අවකාශයක නොවන නිසා බව අප තේරුම් ගන්න ඕන.
ඒ නිසා අපරාධ විද්යාඥයින් විසින් වර්තමානයේ අපරාධ තේරුම් ගන්නා ආකාරය අනුව ප්රධාන සමාජ විද්යාාත්මක න්යායන් පහත පරිදි හැඩගස්වලා තියෙනවා.
1. වික්රීයා න්යාය: සමාජය ඉලක්කය සකසන නමුත් ක්රම නොවේ (Strain Theory: When Society Sets the Goal but Not the Means)
වික්රීයා න්යාය අපරාධ විද්යාවට බලපෑම් කරන සමාජ විද්යාව පිළිබඳ සම්භාව්යව උදාහරණයකි. මුලින් සමාජ විද්යාඥ රොබට් මර්ටන් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද මෙම න්යාය තර්ක කරන්නේ සමාජය ධනය හෝ සාර්ථකත්වය වැනි සංස්කෘතික වශයෙන් අනුමත ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සඳහා ඔවුන් මත පීඩනය යෙදුවත් ඒවා කරා ළඟා වීමට සමාන මාර්ග ලබාදීමට අපොහොසත් වනවිට මිනිසුන් අපගමනය කරා තල්ලු වන බවයි.
අවාසි සහගත පසුබිම්වල පුද්ගලයින් අපරාධ වෙත යොමු වන ආකරය පැහැදිලි කිරීමට අපරාධ විද්යාඥයින් වික්රියා න්යාය භාවිතා කරනවා. සාර්ථකත්වය යනු මෝටර් රථයක්, නිවසක් හෝ දීප්තිමත් ජීවන රටාවක් තිබීම බව සමාජය ඔබට පැවසුවද, ඔබේ පරිසරය එම දේවල් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට නීතිමය මාර්ගයක් ලබා නොදෙන්නේ නම්, ප්රතිඵලය වන්නේ මර්ටන් "වික්රියා" ලෙස හැඳින්වූ ආකාරයේ පීඩනයකි. එම වික්රියාව මිනිසුන් නවෝත්පාදනයට යොමු කළ හැකි අතර, සමහර විට එම නවෝත්පාදනය සොරකම, වංචාව හෝ මත්ද්රව්යය ජාවාරමේ ස්වරූපය ගනී.
මේක සරලව අපට වර්තමාන සමාජ තත්වය එක්ක තේරුම්ගන්න පුලුවන් ජීවන වියදම අඩු වැටුප්, සහ බදු ප්රතිපත්ති වගේ දේවල් එක්ක මිනිස්සු බලාපොරොත්තු වෙන සිහින වලට යන්න බැරි වුනාම ඒ ඉල්ලක්ක ලඟා කරගන්න විකල්ප, නීතියට පටහැනි දේවල් නැත්නම් අපරාධ කරන්න පුරුදු වෙනවා කියන එත තමයි මෙතන කියන්නේ.
2. සමාජ ඉගෙනුම් න්යාය: අපරාධය උරුම වී නැත, ඉගෙන ගනී (Social Learning Theory: Crime is Learned, Not Inherited)
මෙය මිනිසුන් අන් අය නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් සහ අනුකරණය කිරීමෙන් හැසිරීම ඉගෙන ගන්නා බවට ඇති අදහසින් පැමිණේ. මෙම දෘෂ්ටි කෝණයෙන්, අපරාධ හැසිරීම ඔබ උපතින්ම ගෙන එන දෙයක් නොවේ; එය ඔබ ඔබේ පරිසරයෙන් ලබා ගන්නා දෙයකි.
අපරාධ හැසිරීම් සාමාන්යකරණය වී ඇති අසල්වැසි ප්රදේශයක, මිතුරන්, ඥාතීන් හෝ අසල්වැසියන් සොරකම්, ප්රචණ්ඩත්වය හෝ මත්ද්රව්යය ක්රියාකාරකම්වල යෙදෙන ස්ථානයක යමෙකු හැදී වැඩෙන්නේ නම්, ඔවුන් එම හැසිරීම් අනුගමනය කිරීමට බොහෝ දුරට ඉඩ තිබේ. අපරාධ විද්යාඥයින් මෙම න්යාය යොදා ගන්නේ කල්ලි සාමාජිකත්වය, බාල අපරාධ සහ නැවත නැවත වැරදි කිරීමේ රටා තේරුම් ගැනීමට ය.
මෙහි වැදගත් වන්නේ සමාජගත වීමේ කාර්යභාරයයි. ළමයින් "ස්තූතියි" කියන්නට හෝ පාසලේදී හැසිරෙන ආකාරය ඉගෙන ගන්නවා සේම, ඔවුන්ට සොරකම් කරන ආකාරය, මත්ද්රව්ය සඟවන ආකාරය හෝ ආරක්ෂක පද්ධති හැසිරවිය යුතු ආකාරය ද ඉගෙන ගත හැකිය. ඒ සියල්ල ඔවුන්ගේ සමාජ ලෝකයේ ආකෘති සහ පණිවිඩ මත රඳා පවතී. මේකට අපිට උදාහරණ දෙන්න පුලුවන් සත්තකුම්භ කියන ලස්සන ඡාතක කතාවෙන් මතක්කරලා බලන්න අර හොද තාපසාරාමයට සහ නරක තාපසාරාමෙට වැටුන ගිරවු දෙන්නාගේ කතාව.
3. ලේබල් කිරීමේ න්යාය: සමාජය "අපරාධකරු" නිර්මාණය කරන විට(Labeling Theory: When Society Creates the "Criminal")
ලේබල් කිරීමේ න්යාය අපරාධ විද්යාව ගැඹුරින් හැඩගස්වා ඇති තවත් සමාජ විද්යාත්මක කාචයක් ඉදිරිපත් කරනවා. මෙයින් පෙන්වන අදහස සරල නමුත් බලවත්. මිනිසුන් ඔවුන් ලේබල් කර ඇති ආකාරයටම බවට පත්වේ.
යමෙකු අල්ලාගෙන "අපරාධකරුවෙකු" හෝ "අපගමනය කරන්නෙකු" ලෙස ප්රසිද්ධියේ හඳුනාගත් විට, සමාජය ඔවුන්ට වෙනස් ලෙස සැලකීමට නැඹුරු වේ. අවස්ථා හැකිලී යයි. විශ්වාසය බිඳී යයි. එම ලේබලය ඇලවූ පසු, පුද්ගලයා එය අභ්යන්තරීකරණය කළ හැකිය. ඔවුන් තමන් අපරාධකරුවෙකු ලෙස දැකීමට පටන් ගෙන ඒ අනුව ක්රියා කළ හැකිය. අපරාධ විද්යාඥයින් නැවත නැවත සිදුවන වැරදි, සිරගත කිරීමේ අපකීර්තිය සහ අපරාධ වාර්තාවල දිගුකාලීන ප්රතිවිපාක පැහැදිලි කිරීමට ලේබල් කිරීමේ න්යාය භාවිතා කරයි.
වඩා වැදගත් දෙය නම්, මෙම න්යාතය දුෂ්කර ප්රශ්න අසයි: අධිකරණ පද්ධතිය එය වළක්වන ප්රමාණයට වඩා අපරාධ නිර්මාණය කරන්නේ නම් කුමක් කළ යුතුද? අපගමනයට සමාජයේ ප්රතිචාරය මුල් ක්රිඅයාවට වඩා හානිකර නම් කුමක් කළ යුතුද?
මේක අපිට බහුලවම දකින්න පුලුවන් සරලවම කිවොත් වෙනස් කොට සැලකීම මේ නිසා අපරාධ සදහා මිනිස්සු පෙලබෙන්න පුලුවන් අපි දන්නවා යම් සිදුවිමක් උනාම ඒ පුද්ගලයා අරඹයා කටකතා පටබඳිනවා. නම් හදනවා, කොන් කරනවා මේවගේ දේවල් එක්ක ඒ මිනිස්සුන්ගේ ඇතුලේ ඇතිවෙන්නේ මහ සමාජ වෛරයක් අවසානයේ ඒන එලියට එන්නේ අපරාධයක් විදියට.
4. ගැටුම් න්යාය: අපරාධ සහ බල අරගලය (Conflict Theory: Crime and the Power Struggle)
එය සමාජය විවිධ මට්ටම්වල බල කණ්ඩායම් අතර සටන් බිමක් ලෙස සලකයි. අපරාධ විද්යාවට අදාළව, මෙම න්යායට තර්ක කරන්නේ නීති මධ්යස්ථ නොවන බවයි. ඒවා බොහෝ විට බලවතුන්ගේ අවශ්යතා පිළිබිඹු කරන අතර අඩු බලවතුන් පාලනය කිරීමට භාවිතා කරයි.
නිදසුනක් වශයෙන්, ධනවතුන් විසින් සිදු කරන ලද සුදු කරපටි අපරාධ, බොහෝ විට දුප්පතුන් විසින් සිදු කරන ලද වීදි අපරාධවලට වඩා සැහැල්ලු දඬුවම් ලබාදෙයි. මෙය අහම්බයක් නොවන බව න්යායෙන් යෝජනා කෙරේ. මෙම ඉදිරි දර්ශනය අනුගමනය කරන අපරාධ විද්යාඥයින් අධිකරණ පද්ධතියට පන්ති අසමානතාවය, වාර්ගික පක්ෂග්රහීත්වය සහ ආර්ථික බැහැර කිරීම ශක්තිමත් කළ හැකි ආකාරය පරීක්ෂා කරයි.
මේකට නම් උදාහරණ ඕනෑ තරම් නේද, නීතියේ ආධිපත්යය කියන කරුණ අභියෝගයට ලක්වෙන්නේ මේ වගේ අවස්ථා යටතේ. ඉතින් අපි දන්නවා සමහර ප්රවෘත්ති වාර්තා වුනා පොල් ගෙඩි දෙකට හිරේ යනවා, මුල්යය වංචාකරුවන් ඇප ලබනවා. ඉතින් නිතියේ ආධිපත්යය, සමානතාවය නිසිලෙස ක්රියාත්මක නොවීම හේතුවෙන් සමාජය අපරාධ වෙනුවන් අභිප්රේරණය වන සජීවි අවස්තාවත් කිවොත් නිවැරදි.
ඒ වගේමයි නීතය ක්රියාත්මක කරන පොලිසිය වගේ ආයතන අපකිර්තියට පත්වෙන්නත් මේ කාරණය ගොඩක් බලපානවා.
5. ක්රියාකාරීත්වය: සමාජය තුළ අපරාධයකට භූමිකාවක් ඇත. (Functionalism: Crime Has a Role in Society)
සමාජයේ සෑම කොටසක්ම ශිතයක් ඇති බව දකින න්යායක් වන ක්රියාකාරීත්වය පවා අපරාධ විද්යාත්මක චින්තනය හැඩගස්වා ඇත. සමාජ විද්යාඥ එමිල් ඩර්ක්හයිම් ගේ තර්කය අනුව අපරාධය නුසුදුසු වුවත්, එය ඇත්ත වශයෙන්ම සමාජයේ සාමාන්යය කොටසක් බවයි.
මෙම මතයට අනුව, අපරාධ කාර්යයන් කිහිපයක් ඉටු කරයි: එය සීමාවන් නියම කරයි (මිනිසුන්ට පිළිගත හැකි දේ මතක් කිරීමෙන්), සමාජ වෙනසක් දිරිමත් කරයි (යල් පැනගිය නීති හෝ සම්මතයන් හෙළි කිරීමෙන්), සහ කණ්ඩායම් සහයෝගීතාවය ශක්තිමත් කරයි (මිනිසුන් වැරදි කිරීමට එරෙහිව එක්සත් වන විට).
මෙම න්යාය ප්රතිවිරුද්ධ ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන්, නමුත් අපරාධ විද්යාඥයින් එය භාවිතා කරන්නේ සෑම සමාජයකම යම් මට්ටමක අපරාධයක් සැමවිටම පවතින්නේ ඇයි සහ එය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ නොහැකි වන්නේ මන්ද යන්න තේරුම් ගැනීමට ය.
මෙකෙන් අදහස් වෙනවා අපරාධ කියන එක අවසන් නොවන්නක් බව ජීවියෙකු වවන නිසාම ප්රචන්ඩත්වය, මිලේච්ඡත්වය සහ විරුද්ධවාදී හැගීම මිනිසා තුළ උපතින්ම පවතින දෙයක් ඒ නිසාම අපරාධමය ස්වරුපයක් වුවත් විටෙක මිනිසාගේ පැවැත්ම රැකෙන්නත් මේ දේවල් උවමනා වෙනවා මතක්කරන්න පහුගිය කාලේ ඇතිවුන මහජන නැඟිටීම,අරගලය ඒ මේකට හොඳ උදාහරණයක්. නමුත් සංවර්ධිත සමාජයක අපරාධ සීමා සහිතයි ඒකට හේතුව තමයි නීතියේ ආධිපත්යය හොදින් ක්රියාත්මක වීම.
හොදයි ඉහත කරුණු 05 යටතේ අපට කියවා ගන්න පුලුවන් පුලුල් චිත්රය තමයි සමාජ විද්යාව මත අපරාධ විද්යාව ගොඩනැගෙන බව කොටින්ම කිවොත් සමාජය මත අපරාධ බිහිවන බව. අපරාධ විද්යාව අපරාධයේ "කුමක්", කුමක් කළේද, කවදාද සහ කවුරුන් විසින්ද යන්න ගැඹුරු "ඇයි" යන ප්රශ්ණයට පිළිතුරු දීමට අපට උපකාරී වේ. මිනිසුන් අපරාධ කරන්නේ ඇයි? ඇතැම් කණ්ඩායම් වැඩිපුර පොලිස් සේවය අත්විඳින්නේ ඇයි? නීති පරිණාමය වන්නේ ඇයි?
සමාජ විද්යාත්මක න්යායන් අපරාධ විද්යාඥයින්ට මතුපිට මට්ටමේ නිරීක්ෂණ වලින් ඔබ්බට ගොස් හේතු, රටා සහ ප්රතිවිපාක ක්ෂේත්රයට තම පරීක්ෂණ මෙහෙයවමින් ඔවුන් අපරාධ අභිරහසක සිට අසමානතාවය, අනන්යතාවය, අවස්ථාව සහ බලය ඇතුළත් සංකීර්ණ සමාජ කතාවක් අනාවරණය කරගන්න උත්සාහ කරනවා කිවොත් නිවැරදියි.
පොදුවේ ගත්තම ඉහත කරුණු එක්ක අපිත් එක්තරා විදියක අපරාධ සඳහා උනන්දු කරවනවා නේද කියල හිතන්න පුලුවන්. ඇත්තටම මේ වෙනකොට අපේ රටේ සාමාජ සංස්ථාව තියෙන්නේ පැහැදිලිවම මේ කරුණු 05 ඇතුලේ. මොකද තමන්ගේ අභිලාෂ, හීන වලට යන්න සමාජ සංස්ථාවෙන් ආර්ථීකමය වශයෙන් බාධා එන කොට, සාධාරණ සහ සාමකාමී, උසස් ආකල්ප වලින් යුත් වටපිටාවක් නොමැතිවිට, සමාජයේ කොන් කීරීම්, හැල්ලුකිරීම් අඩත්තේට්ටම් වලට ලක්වෙන කොට වගේම, නීතිය නිසි පරිදි ක්රියාත්මක නොවෙද්දි සහ ජීවන අරගලය ත්රීව්රර වෙනකොට ඇත්තටම කරකියාගන්න දෙයක් නැතිකමට අභිලාෂ මුදුන්පත් කරගන්න මිනිසුන් අපරාධ වලට පෙලබෙනවා අපට පැහැදිලිව දකින්න පුලුවන්.
ඉතින් ඒ වගේමයි මේ කාරණා සියල්ලම වගේම සාමාජීය වශයෙන් අපට නිවැරදි කරගන්නත් පුලුවන් අවශ්යය වෙන්නේ සක්රීයය දායකත්වයක් පමණයි. එවිට අපට ග්රාමීය වශයෙන් වුවද අපරාධ අවම කරගන්න පුලුවන් විශේෂයෙන්ම අපේ ළමා තරුණ පිරිස ඉන් ගලවා ගන්න අවකාශ ලබෙනවා කියලා අපට විශ්වාස කරන්න පුලුවන්.
සටහන - දෙයියන්දරයා විසිනි.
මුලාශ්ර - ගෝලීය අපරාධ විද්යා පර්යේෂණ අධ්යයන මධ්යස්ථානය (CRCW).
