22/07/2026
අන්තර්ජාලය කියන්නේ අපි හැමෝම දිනපතා ගැවසෙන විශාල "ඩිජිටල් නගරයක්" වගේ තැනක්. ඒ නගරයේ හොඳ දේවල් වගේම හොරු, වංචාකාරයෝත් ඉන්නවා.
සයිබර් ආරක්ෂාව (Cyber Security) කියන්නේ සරලවම කිව්වොත්, අන්තර්ජාලය භාවිතා කරද්දී අපේ තොරතුරු, සල්ලි සහ උපාංග (Phone / Computer) ආරක්ෂා කරගන්නා ආකාරයයි.
පාසල් ළමුන්ට මෙන්ම වැඩිහිටියන්ටත් එකසේ වටින, එදිනෙදා උදාහරණ සහිත සයිබර් ආරක්ෂණ උපදෙස් මාලාව මෙන්න:
1. Phishing (වංචනික ලින්ක් සහ පණිවිඩ)
සරල උපමාව: නාඳුනන කෙනෙක් ඇවිත් "මං ඔයාට චොක්ලට් එකක් දෙන්නම්, මාත් එක්ක යමු" කිව්වොත් අපි යන්නේ නැහැ නේද? අන්තර්ජාලයේ එන බොරු ලින්ක් කියන්නෙත් අන්න ඒ වගේ දෙයක්.
සිදුවන ආකාරය: "ඔයාට ලක්ෂ 10ක තෑග්ගක් දිනුම්! වහාම මේ ලින්ක් එක ක්ලික් කර විස්තර පිරවුම් කරන්න" හෝ "ඔබගේ බැංකු ගිණුම අත්හිටුවා ඇත, යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට පිවිසෙන්න" ලෙස SMS, WhatsApp හෝ Email එන්න පුළුවන්.
සිදුවන හානිය: ඒ ලින්ක් එකට ගිහින් විස්තර දුන්නොත් ඔයාගේ මුදල්, Social Media ගිණුම් හොරුන්ගේ අතට යනවා.
ආරක්ෂා වන හැටි: නොදන්නා අංක වලින් එන, නොදන්නා ලින්ක් (Links) ක්ලික් කිරීමෙන් සහ තෑගි අසාවට විස්තර දීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළකින්න.
2. Strong Passwords (ශක්තිමත් මුරපද)
සරල උපමාව: ගෙදර යතුර පාපිස්ස යට හරි දොර ළඟ තියෙන මල් පෝච්චිය අස්සේ හරි තියලා ගියොත් ඕනෑම හොරෙකුට ලේසියෙන්ම ගෙට රිංගන්න පුළුවන්. 123456 වගේ ලේසි පාස්වර්ඩ් දාන එකත් අන්න ඒ වගේ.
වැරදි ක්රම: තමන්ගේ නම, උපන් දිනය, 123456, password වගේ ලේසියෙන් හිතන්න පුළුවන් පාස්වර්ඩ් තැබීම.
ආරක්ෂා වන හැටි:
අකුරු (Capital & Small), ඉලක්කම් සහ සංකේත (උදා: @, #, $) එකතු කර සාදාගත් ශක්තිමත් මුරපදයක් (Strong Password) භාවිත කරන්න. (උදා: S1nhala #2026)
සෑම ගිණුමකටම වෙනස් මුරපද භාවිත කරන්න.
3. OTP (One Time Password) ආරක්ෂාව
සරල උපමාව: OTP එක කියන්නේ ඔයාගේ බැංකු සේප්පුවේ යතුර වගේ. ඒක වෙන කෙනෙකුට දෙනවා කියන්නේ සේප්පුව ඇරලා සල්ලි ගන්න ඉඩ දෙනවා වගේ වැඩක්.
සිදුවන ආකාරය: "මම බැංකුවෙන් කතා කරන්නේ, ඔයාගේ සිම් එක 5G කරන්න/ගිණුම පරීක්ෂා කරන්න දැන් ෆෝන් එකට ආපු අංක 6 කියන්න" කියලා කෙනෙක් කතා කරලා ඉල්ලන්න පුළුවන්.
ආරක්ෂා වන හැටි: OTP අංකය කිසිම විටෙක, කිසිම හේතුවකට, කිසිම කෙනෙකුට කියන්න එපා. බැංකුවකින්වත්, පාරිභෝගික සේවාවකින්වත් කිසිවිටෙකත් ඔයාගේ OTP එක ඉල්ලන්නේ නැත.
4. Public Wi-Fi භාවිතය (නොමිලේ දෙන Wi-Fi)
සිදුවන ආකාරය: බස් නැවැතුම්පොළවල්, කැෆේ හෝ පොදු ස්ථානවල තියෙන නොමිලේ ලැබෙන Wi-Fi (Free Wi-Fi) වලට සම්බන්ධ වී කටයුතු කිරීම.
සිදුවන හානිය: ආරක්ෂිත නැති Wi-Fi ජාල හරහා හොරුන්ට ඔයාගේ ෆෝන් එකේ තියෙන දත්ත (ඡායාරූප, මුරපද) සොරකම් කරන්න පුළුවන්.
ආරක්ෂා වන හැටි: පොදු Wi-Fi භාවිත කරන අතරතුර බැංකු කටයුතු (Online Banking) කිරීමෙන් සහ පෞද්ගලික ගිණුම්වලට (Facebook/Email) Login වීමෙන් වළකින්න.
5. පෞද්ගලික තොරතුරු අන්තර්ජාලයට එක්කිරීම
ළමුන්ට සහ වැඩිහිටියන්ට: ඔයා ඉන්න තැන, ගෙදර ලිපිනය, පාසල, යන එන වේලාවන් හෝ පෞද්ගලික ඡායාරූප ඕනවට වඩා Social Media (Facebook, TikTok, Instagram) වල ප්රසිද්ධ කරන්න එපා.
මතක තබාගන්න: අන්තර්ජාලයට එකපාරක් දාන දෙයක් ආයේ කවදාවත් සම්පූර්ණයෙන්ම මකා දමන්න බැහැ.
මතක තබාගත යුතු වැදගත්ම රන් රීතිය:
"අන්තර්ජාලයේදී ඕනෑම දෙයක් විශ්වාස කරන්න කලින් දෙපාරක් හිතන්න. සැක කටයුතු දෙයක් දුටුවහොත් වහාම වැඩිහිටියෙකුට හෝ අදාළ ආයතනයකට දැනුම් දෙන්න."
