Research School for Labour Law - MNU

Bon jour, mes amis)
Как многие уже знают, 21 мая 2026 года, Международный суд ООН огласил свое заключение по вопросу о том, охватывает ли Конвенция МОТ №87 "О свободе ассоциации и защите права на организацию" право трудящихся на забастовку. Мы с большим интересом слушали трансляцию оглашения решения суда.

Оглашенное заключение имеет особую важность, поскольку, согласно ст. 37 Устава МОТ, только Международный суд ООН обладает компетенцией официального толкования конвенций МОТ. Толкование, которое осуществляется самой МОТ, основано на решениях ее собственных органов, и не обладает таким статусом. Данное обращение МОТ – первый прецедент в ее истории, не считая обращения к Международному Суду при Лиге Наций до Второй мировой войны. Уже этот факт подчеркивает важность события.

Откуда появился данный спор и какие последствия данное судебное мнение будет иметь в будущем?
Основанием спора стал настоящий институциональный кризис контрольной системы МОТ. После принятия фундаментальных Конвенций МОТ о свободе объедения №87 и 98 в 1948 и 1949 г., в течение десятков лет складывалась практика расширительного толкования этого принципа специализированным контрольным органом – Комитетом по свободе объединения.

Эта практика обобщена в специальном сборникеhttps://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40europe/%40ro-geneva/%40sro-moscow/documents/publication/wcms_762287.pdf, где требованиям в отношении права на забастовку посвящена целая глава, несмотря на то, что само это право формально в Конвенциях №87 и 98 не закреплено.

Исторически отсутствие прямого указания в Конвенциях о свободе объединения на право на забастовку связано с тем, что представители работодателей при принятии этих актов, не споря с тем, что право на забастовку – неотъемлемая часть свободы объединения, указывали на то, что праву на забастовку соответствует зеркальное право работодателей осуществлять локаут, т.е. приостанавливать трудовые отношения с бастующими с целью найма замещающих работников. Профсоюзы были категорически не согласны с данным подходом, поскольку право на забастовку необходимо им для того, чтобы уравновесить переговорные позиции с заведомо более сильным работодателем, а работодатели уже обладают финансовой и административной властью. В связи с общим пониманием того, что все три стороны социального диалога согласны с тем, что право на забастовку – часть свободы объединения, его не стали включать в текст Конвенций о свободе объединения. Это право на универсальном уровне было закреплено позже в ст. 8 Международного пакта об экономических, социальных и культурных правах 1966 г., принятого уже в рамках ООН.

В течение многих десятков лет высший контрольный орган МОТ – трехсторонний Комитет по применению международных трудовых стандартов (Committee on Application of Standards, CAS) рассматривал 25 наиболее резонансных случаев нарушения международных трудовых стандартов государствами-членами. Интересно, что участники Комитета, представляющие работодателей, в годы Холодной войны критиковали СССР и другие социалистические страны за несоответствие принципам свободы объединения, выражающееся в отсутствии права на забастовку. Однако после окончания Холодной войны, в 2012 года представители работодателей в этом Комитете «неожиданно вспомнили», что это право напрямую не закреплено в Конвенции №87. Именно это заявление и последовавший за ним отказ представителей работодателя рассматривать дела, связанные с правом на забастовку, вызвали кризис контрольных процедур МОТ.

Эта проблема была важнейшей для международного трудового права в течение более чем десятка лет. См. об этом на русском языке: https://www.researchgate.net/publication/375722862_2015_Pravo_na_zabastovku_na_urovne_MOT_APRP_No_9-2015.

Было понятно, что юридический выход из тупика заключался в обращении в МС ООН. Однако ставки для представителей трудящихся и работодателей были настолько высоки, что обе стороны опасались обращаться в МС ООН в течение 11 лет. Только в 2023 году Административный совет МОТ обратился в МС ООН, чтобы выйти из тупика. Интересно, что представители работодателей при обсуждении этого вопроса предложили не обращаться в МС ООН, а вместо этого принять новую конвенцию МОТ, где прямо бы закреплялось право на забастовку. Хитрость была в том, что эта новая конвенция фактически бы обесценила все ранее выработанные принципы МОТ в отношении права на забастовку.

Вчерашнее Заключение МС ООН ставит точку в этом споре: право на забастовку подлежит защите на основании Конвенции МОТ №87 и его нельзя просто отклонить как выходящее за рамки договора.

Заключение не было принято единогласно, но при подавляющем большинстве голосующих судей международного суда ООН (10 против 4 голосов). Четверо судей огласили свои особые мнения.

Каким образом данное заключение суда повлияет на трудовое право в мире? Следует исходить из того, что суд не разъяснил, что именно означает право на забастовку на практике — в нем не определено, насколько оно распространяется, какие ограничения могут законно устанавливать правительства и какие категории работников полностью охватываются этим правом, а какие исключаются. Эти вопросы остаются открытыми для будущих переговоров и толкования в рамках МОТ и национальных правовых систем.

Данное решение имеет историческую ценность и представляет интерес для исследователей не только трудового, но и международного права, в части подходов судей к толкованию норм конвенции МОТ.

Для юристов-международников это решение будет представлять интерес с точки зрения подхода к толкованию, которое суд называет изучением текста в духе доброй воли (то есть в общепринятом значении слов с учетом их контекста, а также целей и предмета договора).

Суд также использует дополнительные средства толкования: он придает большое значение прогрессивным и сходным заявлениям надзорных органов МОТ (Комитета экспертов и Комитета по свободе ассоциаций), хотя формально он не связан ими.

И, что особенно может быть интересно, суд учитывает соответствующие нормы международного права, особенно Международный пакт о гражданских и политических правах и Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах, а также региональные правовые рамки в области прав человека (африканские, арабские, европейские и межамериканские) и практику государств-участников, которые отражают общее понимание того, что право на забастовку является частью свободы ассоциаций.

Почему аргументация так важна? Очевидно, что аргументация суда - основа доверия к судебному решению.

Согласно мнению суда, несмотря на то, что в Конвенции ни разу не упоминается слово «забастовка», право на забастовку естественным образом подпадает под действие Конвенции №87, согласно которой организации работников могут свободно организовывать свою «деятельность» и «программы» в целях продвижения и защиты интересов работников.

Суд сопоставил буквальное значение этих слов, общую цель Конвенции (заключающуюся в защите свободы ассоциаций как средства улучшения условий труда) и десятилетия последовательного толкования со стороны экспертных органов МОТ — и пришел к выводу, что защита права на забастовку полностью соответствует тому, чего стремилась достичь Конвенция.

Мы поздравляем всех юристов и активистов из профсоюзного движения с тем, что в многолетней борьбе с работодателями в данном вопросе обретена определенность и в руки трудящихся попал новый инструмент защиты от преследований и криминализации участия в забастовках.

Мы полагаем, что давление со стороны надзорных органов на государства, нарушающие требования Конвенции МОТ №87 в части права на забастовку усилится, что в целом может привести к положительным результатам для общества в национальных правовых системах: декриминализации участия в так называемых незаконных забастовках, освобождения профсоюзных активистов из заключения, либерализации трудового законодательства в вопросах объявления забастовок в ходе коллективных переговоров.

С текстом решения можно ознакомиться по ссылке:https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/191/191-20260521-adv-01-00-en.pdf
С автопереводом на русский язык (DeeplTranslate) можно ознакомиться по ссылке:
https://drive.google.com/file/d/1XsAtwwnSGxpuSou5ewEub7mkH8OF8dYb/view?usp=sharing

Для нашей Научной школы особенно радостно видеть это Заключение с учетом того, что в качестве ключевой цитаты, характеризующей наше направление исследования и висящей у нас в кабинете, мы выбрали фразу известнейшего компаративиста в сфере трудового права, проф. О. Кан-Фройнда “collective bargaining without the right to strike is just a collective begging” (коллективные переговоры без права на забастовку представляют собой просто коллективное попрошайничество).

Bon jour, mes amis)

Көпшілігіңіз білетіндей, 2026 жылғы 21 мамырда БҰҰ Халықаралық Соты ХЕҰ-ның «Бірлесу бостандығы және ұйымдастыру құқығын қорғау туралы» №87 конвенциясы жұмыскерлердің ереуілге шығу құқығын қамтитын-қамтымайтыны туралы мәселе бойынша өз қорытындысын жариялады. Біз сот шешімінің жариялану трансляциясын үлкен қызығушылықпен тыңдадық.

Жарияланған қорытындының маңызы ерекше, өйткені ХЕҰ Жарғысының 37-бабына сәйкес, ХЕҰ конвенцияларын ресми түрде түсіндіру құзыретіне тек БҰҰ Халықаралық Соты ғана ие. ХЕҰ-ның өзі жүзеге асыратын түсіндіру оның өз органдарының шешімдеріне негізделген және мұндай мәртебеге ие емес. ХЕҰ-ның бұл жүгінуі – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Ұлттар Лигасы жанындағы Халықаралық Сотқа жүгінуді есептемегенде, ұйым тарихындағы алғашқы прецедент. Осы фактінің өзі оқиғаның маңыздылығын атап көрсетеді.

Бұл дау қайдан шықты және аталмыш сот пікірінің болашақта қандай салдары болмақ?

Даудың негізі ХЕҰ бақылау жүйесінің нағыз институционалдық дағдарысы болды. 1948 және 1949 жылдары қауымдастықтар бостандығы туралы №87 және 98 іргелі ХЕҰ Конвенциялары қабылданғаннан кейін, ондаған жылдар бойы мамандандырылған бақылау органы – Бірлесу бостандығы жөніндегі комитет тарапынан бұл принципті кеңейте түсіндіру тәжірибесі қалыптасты. Бұл тәжірибе арнайы жинақта қорытылған:https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40europe/%40ro-geneva/%40sro-moscow/documents/publication/wcms_762287.pdf, мұнда бұл құқықтың өзі №87 және 98 Конвенцияларда ресми түрде бекітілмегеніне қарамастан, ереуілге шығу құқығына қатысты талаптарға тұтас бір тарау арналған.

Тарихи тұрғыдан алғанда, Бірлесу бостандығы туралы конвенцияларда ереуілге шығу құқығына тікелей сілтеменің болмауы мынаған байланысты: бұл актілерді қабылдау кезінде жұмыс берушілердің өкілдері ереуілге шығу құқығы қауымдастық бостандығының ажырамас бөлігі екендігімен дауласпай, ереуіл құқығына жұмыс берушілердің локаут жасау, яғни орнына басқа жұмыскерлерді жалдау мақсатында ереуілшілермен еңбек қатынастарын тоқтата тұру сияқты айналы құқығы сәйкес келетінін алға тартты. Кәсіподақтар бұл тәсілмен мүлдем келіспеді, өйткені оларға ереуілге шығу құқығы күші басым жұмыс берушімен келіссөз жүргізу позицияларын теңестіру үшін қажет, ал жұмыс берушілер онсыз да қаржылық және әкімшілік билікке ие. Әлеуметтік диалогтың барлық үш тарапы ереуілге шығу құқығы қауымдастықтар бостандығының бір бөлігі екендігімен келіседі деген жалпы түсінікке байланысты, оны Қауымдастықтар бостандығы туралы конвенциялардың мәтініне енгізбеу ұйғарылды. Бұл құқық әмбебап деңгейде кейінірек БҰҰ аясында қабылданған 1966 жылғы Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактінің 8-бабында бекітілді.

Көптеген онжылдықтар бойы ХЕҰ-ның жоғарғы бақылау органы – үшжақты Халықаралық еңбек стандарттарының қолданылуы жөніндегі комитет (Committee on Application of Standards, CAS) мүше мемлекеттердің халықаралық еңбек стандарттарын бұзуының ең резонансты 25 жағдайын қарастырып келді. Қызығы сол, Қырғи қабақ соғыс жылдарында Комитеттегі жұмыс берушілердің өкілдері КСРО мен басқа да социалистік елдерді ереуіл құқығының болмауынан көрінетін қауымдастықтар бостандығы принциптеріне сәйкес келмейтіндігі үшін сынады. Алайда Қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін, 2012 жылы бұл Комитеттегі жұмыс берушілердің өкілдері бұл құқықтың №87 Конвенцияда тікелей бекітілмегенін «кенеттен еске түсірді». Дәл осы мәлімдеме және одан кейінгі жұмыс беруші өкілдерінің ереуіл құқығына қатысты істерді қараудан бас тартуы ХЕҰ бақылау процедураларының дағдарысын тудырды.

Бұл мәселе он жылдан астам уақыт бойы халықаралық еңбек құқығы үшін аса маңызды болды. Бұл туралы орыс тілінде мына жерден қараңыз: https://www.researchgate.net/publication/375722862_2015_Pravo_na_zabastovku_na_urovne_MOT_APRP_No_9-2015.

Тығырықтан шығудың құқықтық жолы БҰҰ Халықаралық Сотына жүгіну екені түсінікті болды. Алайда, жұмыскерлер мен жұмыс берушілер өкілдері үшін бәске тігілген нәрсенің маңыздылығы соншалық, екі тарап та 11 жыл бойы БҰҰ ХС-на жүгінуге батпады. Тек 2023 жылы ХЕҰ Әкімшілік кеңесі тығырықтан шығу үшін БҰҰ ХС-на жүгінді. Қызығы, бұл мәселені талқылау кезінде жұмыс берушілердің өкілдері БҰҰ ХС-на жүгінбей, оның орнына ереуілге шығу құқығын тікелей бекітетін жаңа ХЕҰ конвенциясын қабылдауды ұсынды. Мұның қулығы мынада еді: бұл жаңа конвенция іс жүзінде ХЕҰ-ның ереуіл құқығына қатысты бұрын әзірлеген барлық принциптерін құнсыздандырар еді.

БҰҰ Халықаралық Сотының Қорытындысы бұл дауға нүкте қойды: ереуілге шығу құқығы ХЕҰ-ның №87 Конвенциясы негізінде қорғалуға тиіс және оны шарт аясынан тыс деп жай ғана кері қағуға болмайды.

Қорытынды бірауыздан қабылданған жоқ, бірақ БҰҰ Халықаралық Сотының дауыс берген судьяларының басым көпшілігі қолдады (10 қарсы 4 жақтаған дауыс). Төрт судья өздерінің ерекше пікірлерін жариялады.

Бұл сот қорытындысы әлемдегі еңбек құқығына қалай әсер етеді? Сот іс жүзінде ереуіл құқығының нені білдіретінін нақты түсіндірмегенін ескеру қажет — онда бұл құқықтың қаншалықты таралатыны, үкіметтер қандай шектеулерді заңды түрде белгілей алатыны және жұмыскерлердің қандай санаттары осы құқықпен толық қамтылып, қандайы шығарылатыны анықталмаған. Бұл мәселелер ХЕҰ және ұлттық құқықтық жүйелер аясында болашақ келіссөздер мен түсіндірмелер үшін ашық күйінде қалады.

Бұл шешімнің тарихи құндылығы бар және судьялардың ХЕҰ конвенциясының нормаларын түсіндіру тәсілдері тұрғысынан тек еңбек құқығы ғана емес, халықаралық құқық зерттеушілері үшін де қызығушылық тудырады. Халықаралық заңгерлер үшін бұл шешім сот мәтінді ізгі ниет рухында (яғни сөздердің контекстін, сондай-ақ шарттың мақсаттары мен мәнін ескере отырып, жалпыға бірдей қабылданған мағынасында) зерделеу деп атайтын түсіндіру тәсілі тұрғысынан қызықты болмақ.

Сот сондай-ақ түсіндірудің қосымша құралдарын пайдаланады: ол ресми түрде олармен байланысты болмаса да, ХЕҰ қадағалау органдарының (Сарапшылар комитеті және Бірлесу бостандығы жөніндегі комитет) прогрессивті және ұқсас мәлімдемелеріне үлкен мән береді.

Және ең қызығы, сот халықаралық құқықтың тиісті нормаларын, әсіресе Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні және Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактіні, сондай-ақ адам құқықтары саласындағы аймақтық құқықтық базаларды (африкалық, арабтық, еуропалық және америкааралық) және ереуілге шығу құқығы бірлесу бостандығының бір бөлігі екендігін көрсететін жалпы түсінікті бейнелейтін қатысушы мемлекеттердің тәжірибесін ескереді.

Аргументация неліктен соншалықты маңызды? Соттың аргументациясы — сот шешіміне деген сенімнің негізі екені анық.

Соттың пікірінше, Конвенцияда «ереуіл» сөзі бірде-бір рет аталмағанына қарамастан, ереуілге шығу құқығы №87 Конвенцияның әрекет ету аясына табиғи түрде жатады, оған сәйкес жұмыскерлер ұйымдары жұмыскерлердің мүдделерін ілгерілету және қорғау мақазтында өздерінің «қызметі» мен «бағдарламаларын» еркін ұйымдастыра алады.

Сот бұл сөздердің тура мағынасын, Конвенцияның жалпы мақсатын (еңбек жағдайларын жақсарту құралы ретінде қауымдастықтар бостандығын қорғауды көздейтін) және ХЕҰ сарапшылық органдары тарапынан ондаған жылдар бойғы жүйелі түсіндіруді салыстыра отырып — ереуіл құқығын қорғау Конвенцияның қол жеткізгісі келген мақсатына толық сәйкес келеді деген қорытындыға келді.

Біз барлық заңгерлерді және кәсіподақ қозғалысының белсенділерін жұмыс берушілермен көп жылдық күресте бұл мәселеде айқындық орнағанымен және жұмыскерлердің қолына қудалаудан және ереуілдерге қатысқаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылудан қорғайтын жаңа құралдың тигенімен құттықтаймыз.

Ереуіл құқығы бөлігінде ХЕҰ-ның №87 Конвенциясының талаптарын бұзатын мемлекеттерге қадағалау органдары тарапынан қысым күшейеді деп санаймыз, бұл тұтастай алғанда ұлттық құқықтық жүйелерде қоғам үшін оң нәтижелерге әкелуі мүмкін: «заңсыз» деп аталатын ереуілдерге қатысуды қылмыстық жауапкершіліктен босату, кәсіподақ белсенділерін қамаудан босату, ұжымдық келіссөздер барысында ереуілдер жариялау мәселелерінде еңбек заңнамасын ырықтандыру.

Шешімнің мәтінімен мына сілтеме арқылы танысуға болады:https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/191/191-20260521-adv-01-00-en.pdf

Орыс тіліндегі автоаудармамен (DeeplTranslate) мына сілтеме арқылы танысуға болады:https://drive.google.com/file/d/1XsAtwwnSGxpuSou5ewEub7mkH8OF8dYb/view?usp=sharing

Біздің Ғылыми мектебіміз үшін бұл Қорытындыны көру өте қуанышты, әсіресе біз зерттеу бағытымызды сипаттайтын және кабинетімізде ілулі тұрған басты дәйексөз ретінде еңбек құқығы саласындағы әйгілі компаративист, профессор О. Кан-Фройндтың «collective bargaining without the right to strike is just a collective begging» (ереуіл құқығынсыз жүргізілетін ұжымдық келіссөздер — бұл жай ғана ұжымдық қайыр тілеу) деген сөзін таңдағанымызды ескерсек.

Bon jour, mes amis)
As many of you will already be aware, on 21 May 2026, the International Court of Justice delivered its ruling on whether ILO Convention No. 87 on Freedom of Association and Protection of the Right to Organise covers the right of workers to strike. We listened with great interest to the broadcast of the ruling.

This is particularly important because, according to Article 37 of the ILO Constitution, only the ICJ has the authority to provide an official interpretation of ILO Conventions. The ILO's own interpretation is based on the decisions of its bodies and does not carry the same weight. This is the first time the ILO has referred a case to the International Court of Justice, not counting the referral to the International Court of Justice at the League of Nations before the Second World War. This fact alone underscores the significance of the event.

But where did this dispute arise from, and what consequences will this judicial opinion have in the future?
The dispute stems from a genuine institutional crisis within the ILO’s supervisory system. Following the adoption of the ILO's fundamental Conventions on freedom of association (Nos. 87 and 98) in 1948 and 1949 respectively, the specialised supervisory body – the Committee on Freedom of Association (CFA)– developed a practice of broadly interpreting this principle over several decades.

This practice is summarised in a special compendium (https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public//-geneva/-moscow/documents/publication/wcms_762287.pdf), which devotes an entire chapter to the requirements regarding the right to strike despite this right not being formally enshrined in Conventions Nos. 87 and 98.

It is important to note that the absence of a direct reference to the right to strike in the Conventions on freedom of association is linked to a significant historical fact. When these instruments were adopted, employers' representatives did not dispute on the right to strike as an integral component of freedom of association, but emphasised that this right is balanced by the employers' right to impose a lockout. Lockout involves the temporary suspension of employment relationships with striking workers, allowing the company to hire replacement workers. Trade unions were categorically opposed to this approach, as the right to strike is necessary to balance their negotiating position against an inherently stronger employer, whereas employers already possess financial and administrative power. As all three parties to the social dialogue in fact agreed that the right to strike is part of freedom of association, it was not included in the text of the Conventions on Freedom of Association. This right was subsequently enshrined at the universal level in Article 8 of the 1966 International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, which was adopted within the framework of the UN.
For many decades, the ILO's highest supervisory body, the tripartite Committee on the Application of Standards (CAS), has examined the 25 most high-profile cases of violations of international labour standards by member states.

It is interesting to note that during the Cold War, Committee members representing employers criticised the USSR and other socialist countries for failing to comply with the principles of freedom of association, evidenced by the absence of the right to strike. However, following the conclusion of the Cold War in 2012, employer representatives on the Committee 'suddenly recalled'' that the right to strike was not directly mentioned in Convention No. 87. This statement, coupled with their subsequent refusal to consider cases relating to the right to strike, triggered a crisis in the ILO's supervisory procedures.

This issue has been of paramount importance to international labour law for over a decade. See the following Russian-language link: https://www.researchgate.net/publication/375722862_2015_Pravo_na_zabastovku_na_urovne_MOT_APRP_No_9-2015.

Clearly, the only way out of the impasse was to appeal to the UN International Labour Court. However, the stakes were so high for workers' and employers' representatives that neither side was willing to do so for 11 years. It was only in 2023 that the ILO Governing Body appealed to the Court to break the deadlock. Interestingly, when discussing this issue, the employers’ representatives proposed not referring the matter to the ILIC, but adopting a new ILO convention that would articulate the right to strike. However, this new convention would effectively undermine all previously established ILO principles regarding the right to strike.

ICJ’s ruling settles this dispute once and for all: the right to strike is protected under ILO Convention No. 87 and cannot simply be dismissed as falling outside the scope of the treaty.

The ruling was not adopted unanimously, but by an overwhelming majority of judges at the UN International Court of Justice (10 to 4). Four judges issued dissenting opinions.

How will this court ruling affect labour law worldwide? It should be noted that the court did not clarify exactly what the right to strike means in practice. It does not specify the extent to which the right applies, what restrictions governments may lawfully impose or which categories of workers are fully covered by the right and which are excluded. These issues will be open to future negotiation and interpretation within the ILO and national legal systems.

This decision is of historical significance and will be of interest to researchers of both labour and international law, particularly with regard to the judges' approaches to interpreting the provisions of the ILO Convention. For international lawyers, the court's interpretative approach towards reading the text in good faith, according to the ordinary meaning of its words, in their context, and in light of the treaty's object and purpose. The Court also employs supplementary means of interpretation, attaching great importance to progressive statements and similar pronouncements by the ILO's supervisory bodies (the Committee of Experts and the Committee on Freedom of Association), even though it is not formally bound by them.

Of particular interest is the fact that the Court takes into account relevant norms of international law, particularly the International Covenant on Civil and Political Rights and the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, as well as regional human rights frameworks (African, Arab, European, and Inter-American) and the practice of States parties, all of which reflect a shared understanding that the right to strike is part of freedom of association.

Why is the reasoning so important? Clearly, the court’s reasoning forms the basis of confidence in the judicial decision.

Although the word ‘strike’ is not mentioned in the Convention, the Court believes that the right to strike naturally falls within the scope of Convention No. 87. Under this Convention, workers’ organisations are free to organise their ‘activities’ and ‘programmes’ to promote and defend workers’ interests.

Having compared the literal meaning of these terms with the Convention’s overall purpose (to protect freedom of association to improve working conditions), and decades of consistent interpretation by ILO expert bodies, the Court concluded that protecting the right to strike is fully consistent with the Convention's aims.

Following many years of struggle with employers on this issue, we congratulate all lawyers and activists in the trade union movement on achieving clarity and equipping workers with a new tool to protect themselves against persecution and the criminalisation of participation in strikes.

We believe that pressure from supervisory bodies on states that violate the requirements of ILO Convention No. 87 regarding the right to strike will intensify. This may ultimately lead to positive outcomes within national legal systems, such as the decriminalisation of participation in so-called illegal strikes, the release of trade union activists from detention and the liberalisation of labour legislation regarding strike action during collective bargaining.


The text of the decision can be found here:https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/191/191-20260521-adv-01-00-en.pdf
An automatic translation into Russian (Deepl Translate) can be found here: https://drive.google.com/file/d/1XsAtwwnSGxpuSou5ewEub7mkH8OF8dYb/view?usp=sharing

Our Research School is particularly gratified by this conclusion, given that the key phrase characterising our field of research, which hangs in our office, is a quote from the renowned comparativist in the field of labour law, Prof. O. Kan-Freund: 'Collective bargaining without the right to strike is just collective begging'.

by Ilona Voitkovska and Nikita Lyutov
Translation into Kazakh by Madina Kanatkyzy

Artwork by Francisco Goya. The Daring of Martincho in the Ring at Saragossa (Temeridad de Martincho en la plaza de Zaragoza). 1816

Біз ғылыми мектебіміздің жетістіктерін атап өте отырып, зерттеуші-ассистентіміз әрі докторантымыздың Paperlab.kz орталығында жақында ғана аяқталған тағылымдамасымен бөліскіміз келеді.

Paperlab – «100 Think Tanks to watch 2025» рейтингіне енген, Орталық Азиядағы ашық диалогты, әлеуметтік-саяси саладағы тәуелсіз зерттеулерді және жаңа дәуірдің сараптамалық ортасын қалыптастырушы ретінде танымал орталық. Қазақстандық зерттеушілердің әлеуетін дамыту мақсатында, Paperlab 2025 жылдың қарашасы мен 2026 жылдың ақпаны аралығындағы кезекті тағылымдама легіне келіп түскен жүздеген өтініштің ішінен Мәдина Қанатқызының жұмыс орнындағы сексуалдық харассментке қатысты жобасын таңдап алды.
Осы 4 айдың ішінде тағылымдама бағдарламасына мыналар кірді: қоғамдық саясатты зерттеу (public policy) саласындағы оқыту (6 трениң); далалық зерттеулер жүргізу; зерттеу әдістерінің түрлері және оларды іс жүзінде сынақтан өткізу; жеке зерттеу нәтижелері бойынша аналитикалық жұмыс дайындау; Paperlab-тың ашық алаңында көпшілік алдында сөз сөйлеу.

Бұл тағылымдаманың басты ерекшелігі – оның қазақ тіліндегі алғашқы policy-based research (саясатқа бағдарланған зерттеу) болып табылатындығында.
Мәдина Қанатқызының аналитикалық баяндамасы Open Society Foundations қолдауымен Paperlab зерттеу орталығының тағылымдама бағдарламасы аясында дайындалды. Бұл зерттеу барысында ұлттық және халықаралық еңбек құқығы сарапшыларымен (оның ішінде гендерлік құқық мамандарымен), тәжірибеші заңгерлермен және кәсіподақ өкілдерімен тереңдетілген сұхбаттар жүргізілді. Жұмыс Қазақстандағы жұмыс орнындағы сексуалдық харассментті құқықтық реттеу мәселесін зерттеуге, талқылау сатысындағы жаңа заң жобасын бағалауға және институционалдық кедергілерді анықтауға бағытталған.

Зерттеу еңбек заңнамасында тиімді қорғау тетіктерінің жоқтығы Қазақстанда адамның негізгі құқықтарының жүйелі түрде бұзылуына және әлеуметтік-еңбек қатынастары аясында «үнсіздік мәдениетінің» тамыр жаюына әкелетінін баса көрсетеді. Жұмыста Анна Белоусованың резонансты ісі (жергілікті мектеп директоры тарапынан болған сексуалдық харассмент көрсету және одан кейінгі оның заңсыз жұмыстан шығарылуымен байланысты еңбек дауы) мысалында айқын көрінген құқықтық вакуум талданады. Жұмыс орнындағы сексуалдық қысым көрсету оқиғаларын «ұсақ бұзақылық» ретінде саралаудың қазіргі тәжірибесі бұл мәселені еңбек құқығы саласынан толықтай шығарып тастайтыны атап өтіледі. Осы мәселенің кәдімгі қоғамдық тәртіпті бұзу ретінде қарастырылатынын білдіреді, бұл жұмыс берушіні қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету және өз жұмыскерлерін превентивті қорғау үшін заңды жауапкершіліктен толық босатады. Сонымен қатар, баяндамада бұл мәселені қысқа мерзімді перспективада алдын алуға мүмкіндік беретін мемлекетке арналған 6 нақты ұсыным берілген. Бірінші кезекте, ашық әлеуметтік диалогтың қажеттілігіне ерекше назар аударылады: зерттеу Еңбек министрлігі мен Парламентті кулуарлық талқылаулардан бас тартып, еңбек және гендерлік құқық сарапшыларын, сондай-ақ кәсіподақтар мен жұмыс берушілер өкілдерін міндетті түрде тарта отырып, нормаларды әзірлеу бойынша жария алаң ұйымдастыруға шақырады. Бұдан бөлек, ұсынымдар еңбек және азаматтық процестік заңнамаға жүйелі өзгерістер енгізу (атап айтқанда, дәлелдеу ауыртпалығын қайта бөлу, сексуалдық қысым көрсетуді кәсіби психоәлеуметтік тәуекел ретінде тану және ішкі корпоративтік тергеулерді қатаң регламенттеуді енгізу) бойынша ұсыныстарды қамтиды. Бұл ұсыныстар құқық қолдану тәжірибесін одан әрі жетілдіру үшін тиісті мемлекеттік билік органдарына берілетін болады. Зерттеудің тұсаукесері 21 сәуірде бейресми, ашық форматта ұсынылып, талқыланды.

Зерттеудің тұсаукесері 21 cәуірде бейресми, ашық форматта ұсынылып, талқыланды.
Мәдина өз кезегінде осы бағдарламаның тәлімгері, Paperlab зерттеу орталығының директоры Серік Бейсембаевқа, бағдарлама үйлестірушісі Аружан Достайға және барлық трениңтерді өткізген сарапшыларға алғыс білдіреді. Осындай тағылымдамалар құқықтық мәселелердің тек құқық саласында және оның әдіснамалары аясында ғана зерттеліп қоймай, басқа да әлеуметтік-саяси ғылымдардың үлесін ескеру қажеттілігін алға тартады. Құқықтық мәселелер таза құқықтықәдіснама вакуумында ғана талқыланбауы тиіс, себебі құқықтың өзі бүкіл әлеуметтік ортаны реттеу құралы болып табылады.

Зерттеудің толық нұсқасымен мына сілтеме арқылы танысуға болады: https://paperlab.kz/zhumys-ornyndagy-seksualdyq-harassment

Отмечая прогресс нашей научной школы, мы хотели бы поделиться новостью о недавно завершенной стажировке исследователя-ассистента и докторанта MNU в центре Paperlab.kz.

Paperlab – это аналитический центр, вошедший в рейтинг «100 Think Tanks to watch 2025», формирующий открытый диалог в Центральной Азии, продвигающий независимые исследования в социально-политической сфере и создающий экспертную среду нового поколения. С целью развития потенциала казахстанских исследователей, из сотен заявок, поступивших на очередной поток стажировок в период с ноября 2025 года по февраль 2026 года, Paperlab выбрал проект Мадины Канаткызы, посвященный проблеме сексуальных домогательств на рабочем месте.

Четырехмесячная программа стажировки включала: обучение в сфере исследований государтсвеннойполитики (public policy) (6 тренингов); проведение полевых исследований; изучение видов исследовательских методов и их апробацию на практике; подготовку аналитической работы по результатам личного исследования; публичное выступление на открытой площадке Paperlab.
Главной особенностью этой стажировки является то, что она представляет собой первое policy-based research(исследование, ориентированное на государственную политику) на казахском языке.

Аналитический доклад Мадины Канаткызы был подготовлен в рамках программы стажировки исследовательского центра Paperlab при поддержке Open Society Foundations. В ходе данного исследования были проведены глубинные интервью с национальными и международными экспертами в области трудового права (в том числе со специалистами по гендерному праву), практикующими юристами и представителями профсоюзов. Работа направлена на изучение проблемы правового регулирования сексуальных домогательств на рабочем месте в Казахстане, оценку нового законопроекта, находящегося на стадии обсуждения, и выявление институциональных барьеров.

Исследование подчеркивает, что отсутствие эффективных механизмов защиты в трудовом законодательстве приводит к систематическому нарушению базовых прав человека в Казахстане и укоренению «культуры молчания» в сфере социально-трудовых отношений. В работе анализируется правовой вакуум, ярко проявившийся на примере дела Анны Белоусовой (трудового спора, связанного с сексуальными домогательствами со стороны директора местной школы и последующим ее незаконным увольнением). Отмечается, что текущая практика квалификации инцидентов сексуальных домогательств на рабочем месте как «мелкого хулиганства» полностью выводит эту проблему из сферы трудового права. Это означает, что проблема трактуется как обычное нарушение общественного порядка, что полностью освобождает работодателя от юридической ответственности за обеспечение безопасных условий труда и превентивную защиту своих работников.

Кроме того, в докладе представлены 6 конкретных рекомендаций для государства, позволяющих предотвратить проблему в краткосрочной перспективе. В первую очередь, особое внимание уделяется необходимости открытого социального диалога: исследование призывает Министерство труда и социальной защиты населения РК и Парламент отказаться от кулуарных обсуждений и организовать публичную площадку по разработке норм с обязательным привлечением экспертов по трудовому и гендерному праву, а также представителей профсоюзов и работодателей. Помимо этого, рекомендации включают в себя предложения по внесению системных изменений в трудовое и гражданское процессуальное законодательство (в частности, перераспределение бремени доказывания, признание сексуальных домогательств профессиональным психосоциальным риском и введение строгой регламентации внутренних корпоративных расследований).

Данные предложения будут переданы профильным органам государственной власти для дальнейшего совершенствования правоприменительной практики.

Презентация исследования была представлена и обсуждена 21 апреля в неформальной, открытой обстановке.

Мадина, в свою очередь, выражает благодарность ментору этой программы, директору исследовательского центра Paperlab Серику Бейсембаеву, координатору программы Аружан Достай и всем экспертам, проводившим тренинги. Подобные стажировки подчеркивают необходимость изучения правовых вопросов не только в рамках самой сферы права и ее методологии, но и с учетом вклада других социально-политических наук. Правовые проблемы должны обсуждаться не в вакууме чисто юридической методологии, поскольку само право является инструментом регулирования всей социальной среды.

С полной версией исследования можно ознакомиться по следующей ссылке: https://paperlab.kz/zhumys-ornyndagy-seksualdyq-harassment

Highlighting the latest progress of our research school, we would like to share the news about the recently completed internship of a research assistant and doctoral student at MNU at the Paperlab.kz centre.

Paperlab is an analytical center included in the “100 Think Tanks to Watch 2025” ranking. It fosters open dialogue in Central Asia, promotes independent socio-political research, and cultivates a new generation of expert environments. Aiming to develop the potential of Kazakhstani researchers, Paperlab selected Madina Kanatkyzy’s project on workplace sexual harassment from hundreds of applications submitted for the latest internship cohort, which ran from November 2025 to February 2026.

The four-month internship program included: Training in public policy research (6 training sessions); Conducting field research; Studying various research methods and their practical application; Preparing an analytical paper based on personal research results; Delivering a public presentation on Paperlab’s open platform. The main highlight of this internship is that it represents the very first policy-based research conducted in the Kazakh language.

Madina Kanatkyzy’s analytical report was prepared as part of the Paperlab research centre's internship program, with the support of the Open Society Foundations. During this study, in-depth interviews were conducted with national and international labour law experts (including specialists in gender law), practising lawyers, and trade union representatives. The work is aimed at examining the problem of legal regulation of workplace sexual harassment in Kazakhstan, evaluating a new draft law currently under discussion, and identifying institutional barriers.

The study highlights that the lack of effective protection mechanisms in labour legislation leads to the systematic violation of basic human rights in Kazakhstan and the entrenchment of a "culture of silence" in the sphere of social and labour relations. The paper analyses the legal vacuum clearly demonstrated by the high-profile Anna Belousova case (a labour dispute involving sexual harassment by a local school principal and her subsequent unlawful dismissal). It notes that the current practice of classifying incidents of workplace sexual harassment as "petty hooliganism" completely removes this issue from the realm of labour law. This means that the problem is treated as a routine violation of public order, which completely exempts the employer from legal liability for ensuring safe working conditions and providing preventive protection for their employees.

Furthermore, the report presents 6 specific recommendations for the state to prevent the issue in the short term. First and foremost, particular attention is paid to the need for an open social dialogue: the study calls on the Ministry of Labour and Parliament to abandon behind-the-scenes discussions and organise a public platform for drafting regulations, with the mandatory involvement of labour and gender law experts, as well as representatives of trade unions and employers. In addition, the recommendations include proposals for systemic changes to labour and civil procedural legislation (specifically, shifting the burden of proof, recognising sexual harassment as a professional psychosocial risk, and introducing strict regulation of internal corporate investigations). These proposals will be submitted to the relevant state authorities to further improve law enforcement practice. The research findings were presented and discussed on April 21 in an informal, open setting.

In turn, Madina expresses her gratitude to the program's mentor, Director of the Paperlab Research Centre Serik Beisembayev, program coordinator Aruzhan Dostay, and all the experts who conducted the training sessions. Such internships highlight the necessity of studying legal issues not only within the strict scope of law itself and its methodology but also by incorporating the contributions of other socio-political sciences. Legal problems should not be discussed in the vacuum of purely legal methodology, as the law itself is an instrument for regulating the entire social environment.

The full version of the analytical brief can be accessed via the following link: https://paperlab.kz/zhumys-ornyndagy-seksualdyq-harassment

By Madina Kanatkyzy
Artwork by Xenia Hausner. Cinderella.