Ean Phearort

#តណ្ហាសូត្រ៖
"ម្នាលភិក្ខុ ទាំងឡាយ តណ្ហានេះ មាន ៣។ តណ្ហា ៣ តើដូចម្ដេច? គឺកាមតណ្ហា ១ ភវតណ្ហា ១ វិភវតណ្ហា ១។ ម្នាលភិក្ខុ ទាំងឡាយ តណ្ហាមាន ៣ នេះឯង។"
លុះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដែងសេចក្ដី នុ៎ះ ហើយ។ ទ្រង់ត្រាស់គាថាពាក់ព័ន្ធនេះក្នុងសូត្រនោះថា៖
"ជនទាំងឡាយប្រកបហើយព្រោះប្រកបដោយតណ្ហា មានចិត្តត្រេកអរ ក្នុងភពតូច និងភពធំ ជនទាំងនោះឈ្មោះថា ប្រកបដោយយោគៈ ពោល គឺអន្ទាក់នៃ មារ មិនក្សេម ចាកយោគៈ សត្វ ទាំងឡាយនៅមានដំណើរទៅកាន់ជាតិ និងមរណៈតែងទៅកាន់សង្សារ ចំណែកពួកសត្វណាលះបង់ តណ្ហា បានហើយសត្វទាំងនោះ ឈ្មោះថាប្រាសចាក តណ្ហា ក្នុងភពតូច និងភពធំ ពួកសត្វណាបានដល់នូវការអស់ អាសវៈ ក្នុងលោក សត្វទាំងនោះឯង ឈ្មោះថាបានដល់នូវត្រើយ។"
(ខុទ្ទកនិកាយ ឥតិវុត្តកៈ ទុតិយភាគ ព្រះត្រៃបិដកលេខ ៥៣)
---------------
តណ្ហានោះមាន៣៦គឺ តណ្ហាខាងក្នុងមាន១៨ ខាងក្រៅមាន១៨ រួមជា៣៦ ។ ឯតណ្ហា
ខាងក្នុងនោះគឺ ចិត្តត្រេកអរនឹងភ្នែក តួចិត្ត ដែលត្រេកអរនោះ ហៅថា កាមតណ្ហា ភ្នែកនោះហៅថា កាមភព ។ បើជាប់ចិត្តនឹងភ្នែក ប្រកាន់យកតែទៀងៗ តួចិត្តជាប់នេះ
ហៅថា ភវតណ្ហា ភ្នែកនោះជារូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ឲ្យភ្នែក ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជា វិភវតណ្ហា ភ្នែកនោះហៅថា អរូបភព១ ។ ក្នុងភ្នែក១មានតណ្ហា
៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ គឺកាមតណ្ហា និងភវតណ្ហា ប្រកបដោយ សស្សតទិដ្និចំណែកឯវិភវតណ្ហា ប្រកបដោយ ឧច្ឆេទទិដ្និ ។ ឯឧបាទាននោះ ប្រកាន់ទៅតាម តណ្ហា
ទាំង៣ មិនដែលលះបង់ ចោលគ្នាឡើយ ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងត្រចៀក តួចិត្តដែលត្រេកអរនោះជា កាមតណ្ហា ត្រចៀកនោះជា កាមភព បើចិត្តជាប់នឹងត្រចៀក ឲ្យនៅតែ
ទៀងៗ តួចិត្តជាប់នោះហៅថា ភវតណ្ហា ត្រចៀកនោះហៅថា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យត្រចៀកចាស់ ឈឺ ស្លាប់ តួ ចិត្តមិនចង់នោះហៅថា វិភវតណ្ហា ត្រចៀកនោះហៅ
ថា អរូបភព១ ។ ក្នុងត្រចៀក១ មានតណ្ហា៣ មានភព៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងច្រមុះ តួចិត្តដែលត្រេកអរនោះ ហៅថា កាមតណ្ហា ច្រមុះនោះហៅ
ថា កាមភព ។ បើចិត្តជាប់នឹងច្រមុះ ចង់ឲ្យនៅតែទៀងៗ តួចិត្តជាប់នោះហៅថា ភវតណ្ហា ច្រមុះនោះហៅថា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យច្រមុះចាស់ ឈឺស្លាប់ តួចិត្តដែល
មិនចង់នោះ ហៅថា វិភវតណ្ហា ច្រមុះនោះហៅថា អរូបភព១ ។ ក្នុងច្រមុះនោះ មានតណ្ហា៣ មានភព៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ គឺកាមតណ្ហា និងភវតណ្ហា ប្រកបដោយ
សស្សតទិដ្និ និងវិភវតណ្ហា ប្រកបដោយ ឧច្ឆេទទិដ្និ (ដូចគ្នាទាំងអស់) ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងអណ្តាត តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះហៅថា កាមតណ្ហា អណ្តាតនោះហៅថា កាម
ភព ។ បើចិត្ត ជាប់នឹងអណ្តាតនោះ តួចិត្តជាប់នោះហៅថា ភវតណ្ហា អណ្តាតនោះហៅថា រូបភព១ ។ បើចិត្ត មិនចង់ឲ្យ អណ្តាតចាស់ ឈឺ ស្លាប់ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះ
ហៅថា វិភវតណ្ហា អណ្តាតនោះហៅថា អរូបភព១ ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងកាយ តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះហៅថា កាមតណ្ហា កាយនោះហៅថា កាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹង
កាយ តួចិត្តដែលជាប់នោះ ហៅថា ភវតណ្ហា កាយនោះហៅថា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យកាយចាស់ ឈឺ ស្លាប់ តួចិត្តដែលមិនចង់នោះ ហៅថាវិភវតណ្ហា កាយនោះ
ហៅថា អរូបភព១ ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងចិត្ត តួចិត្តដែលត្រេកអរ នោះហៅថា កាមតណ្ហា ចិត្តនោះហៅថា កាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹងចិត្ត តួចិត្តដែល ជាប់នោះ ហៅថា
ភវតណ្ហា ចិត្តនោះហៅថា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យចិត្តព្រាត់ប្រាស តួចិត្តដែល មិនចង់នោះ ហៅថា វិភវតណ្ហា ចិត្តនោះហៅថា អរូបភព១ ។
អំពីតណ្ហាខាងក្រៅ១៨ បើចិត្តត្រេកអរនឹងរូប តួចិត្តដែលត្រេកអរនោះជា កាមតណ្ហា រូបនោះជា កាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹងរូប តួចិត្ត
ដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា រូបនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យរូបព្រាត់ប្រាស តួចិត្តដែលមិនចង់នោះ ជាវិភវតណ្ហា រូបនោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងរូប១មានភព៣ មាន
តណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ (ដូចគ្នាទាំងអស់) ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងសម្លេង តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះជា កាមតណ្ហា សម្លេងនោះ ជាកាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹង
សម្លេង តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា សម្លេងនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យសម្លេងព្រាត់ប្រាស តួចិត្តដែលមិនចង់នោះ ជាវិភវតណ្ហា សម្លេងនោះជា អរូបភព១ ។
ក្នុងសម្លេង១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ (ដូចគ្នាទាំងអស់) ។ បើចិត្តត្រេកអរនឹងក្លិន តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា ក្លិននោះ ជាកាម
ភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹងក្លិន តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា ក្លិននោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យក្លិនព្រាត់ប្រាស បាត់ទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជាវិភវតណ្ហា ក្លិន
នោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងក្លិន១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងរស តួចិត្តដែលត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា រសនោះជា កាម
ភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹងរស តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា រសនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យរសនោះបាត់ទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជា វិភវតណ្ហា រសនោះជា
អរូបភព១ ។ ក្នុងរស១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងសម្ផស្ស តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា សម្ផស្សនោះជា កាម
ភព១ ។ បើចិត្តជាប់ នឹងសម្ផស្ស តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា សម្ផស្សនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យសម្ផស្សបាត់បង់ទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជា វិភវតណ្ហា
សម្ផស្សនោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងសម្ផស្ស១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងធម្មារម្មណ៍ តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា
ធម្មារម្មណ៍នោះជា កាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់ នឹងធម្មារម្មណ៍ តួចិត្តដែល ជាប់នោះជា ភវតណ្ហា ធម្មារម្មណ៍នោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យធម្មារម្មណ៍ ព្រាត់ប្រាសទៅ
តួចិត្តដែល មិនចង់នោះ ជាវិភវតណ្ហា ធម្មារម្មណ៍នោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងធម្មារម្មណ៍១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។
បូករួមតណ្ហាខាងក្នុង១៨ និងខាងក្រៅ១៨ ត្រូវជា៣៦ ។ តណ្ហាទាំង៣៦នេះ តែងកើតឡើង ផ្លាស់ប្តូរគ្នាជាធម្មតា ។ ត្រង់ដែលផ្លាស់ប្តូរគ្នា ម្តងៗនេះហើយ ដែល
ចាត់ជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ។ កាលបើភ្នែកក្រឡេក ឃើញរូបហើយ ចិត្តត្រេកអរ កាមតណ្ហានេះ ជាបច្ចុប្បន្ន អតីត អនាគតមិនទាន់ មានមកដល់ ។ កាលបើចិត្ត ជាប់
នឹងរូប ភវតណ្ហានេះជា បច្ចុប្បន្ន កាមតណ្ហានោះ ជាអតីតវិញ អនាគត មិនទាន់មានមកដល់ ។ កាលបើចិត្តមិនចង់ ឲ្យរូបព្រាត់ប្រាស វិភវតណ្ហានេះ ជាបច្ចុប្បន្ន ភវតណ្ហា
នោះ ជាអតីតវិញ អនាគតមិនទាន់ មានមកដល់ ។ តណ្ហានេះចាត់ទុកជា អតីត៣៦ អនាគត៣៦ បច្ចុប្បន្ន៣៦ រួមទាំងអស់ ត្រូវជា១០៨ ។

#ពាក្យថាភគវា #ពិស្ដារតាមន័យក្នុងអដ្ឋកថាដីកា
ភគវា ប្រែថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដ៏បរិបូរណ៍ដោយបុណ្យទាំង ៦ ប្រការ។
បុណ្យទាំង ៦ គឺ ឥស្សរិយៈ ធម្មៈ យសៈ សិរី កាមៈ បយត្តៈ។
១- ឥស្សរិយបុណ្យមាន ៨ គឺ ៖
១- អណិមា = ការនិម្មិតព្រះវរកាយឱ្យមានសណ្ឋានតូចក្រៃលែងដូចអណូ ដែលគេមិនគប្បីមើលឃើញដោយភ្នែកបាន។
២- លឃិមា = ការហោះទៅដោយឈានសមាបត្តិ ដែលមានសភាពរហ័សក្រៃលែង លឿនរហ័សដូចល្បឿននៃការកើតឡើងរបស់ចិត្ត។
៣- មហិមា = ការនិម្មិតព្រះវរកាយឱ្យមានសណ្ឋានធំមហិមាជាងកាយប្រក្រតី។
៤- បត្តិ = ការទៅដល់ទីដែលទ្រង់ប្រាថ្នាសូម្បីទេវលោកព្រហ្មលោកដោយមិនមានការទើសទាក់ ដោយមួយរំពេច។
៥- បាកម្ម = ការនិម្មិតព្រះវរកាយទៅជាមានសណ្ឋាននិងសម្បុរផ្សេងៗបានតាមប្រាថ្នាបានមួយរំពេច។
៦- ឦសិតា = ភាពជាធំលើចិត្តព្រះអង្គនិងលើចិត្តសត្វលោកទាំងពួង។
៧- វសិតា = ការស្ទាត់ជំនាញក្នុងការចូលឈានអភិញ្ញា។
៨- យត្ថកាមាវសាយិតា < យត្ថកាម = ក្នុងខណៈដែលទ្រង់ប្រាថ្នា + អវសាយិតា, យត្ថកាមាវសាយិតា = ការញ៉ាំងឱ្យសម្រេច ការអាចបឈ្ឈប់កិច្ចការទាំងឡាយមានការចូលឈាន ការហោះឰដ៏អាកាសជាដើម បានភ្លាមមួយរំពេច។
២- ធម្មបុណ្យ
មគ្គចិត្ត ៤ ដួង ដែលអាចដើម្បីកម្ចាត់នូវកិលេស ១៥០០, ផលចិត្ត ៤ ដួង និងព្រះនិព្វាន ពោលគឺលោកុត្តរធម៌ ៩ ហៅថា ធម្មបុណ្យ។
៣- យសបុណ្យ
កិត្តិសព្ទខ្ចរខ្ចាយម៉ឺនចក្រវាឡហៅថា យសបុណ្យ។
៤- សិរីបុណ្យ
ព្រះវរកាយទ្រង់បរិបូរណ៍ដោយសិរី ព្រោះជាព្រះកាយដែលកើតឡើងព្រៅះបុណ្យបារមីដ៏ក្រៃលែង។ នេះជាសិរីបុណ្យ ។
៥- កាមបុណ្យ
ទ្រង់ប្រាថ្នាយ៉ាងណា រមែងសម្រេចយ៉ាងនោះ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បំពេញបុណ្យបារមី គឺប្រាថ្នាដើម្បីចម្លងសត្វលោកតែម្យ៉ាង សេចក្ដីប្រាថ្នានេះរមែងសម្រេចតាមព្រះទ័យទ្រង់ ព្រោះដូច្នោះទើបទ្រង់បរិបូរណ៍ដោយកាមបុណ្យ។
៦- បយត្តបុណ្យ
ការព្យាយាមដ៏ក្រៃលែងហៅថា បយត្តៈ ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ព្យាយាមក្រៃលែងក្នុងការសម្ដែងព្រះធម៌ចំពោះវេនេយ្យសត្វ ទាំងក្នុងពេលថ្ងៃ ទាំងក្នុងពេលយប់ គឺទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យាត្រឹមតែ ១ ភាគ ៣ នៃបច្ឆិមយាមប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺប្រហែល ១ ម៉ោង ២០ នាទី ក្នុងមួយថ្ងៃ។ បើសួរថាក្នុងលោកនេះនរណាឧស្សាហ៍ជាងគេ ត្រូវឆ្លើយថាគឺ ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ដូច្នេះទើបទ្រង់បរិបូរណ៍ដោយបយត្តបុណ្យ។
(ចាកអដ្ឋកថាព្រះវិន័យជាដើម)
ពាក្យថា ភគវា អាចកាត់បទបានច្រើនបែប ព្រោះសព្ទនេះមានអត្ថន័យច្រើន។ បើកាត់បទថា ៖
ភាគ្យ + វន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានកុសលដែលអាចញ៉ាំងសេចក្ដីសុខដែលជាលោកិយៈនិងលោកុត្តរៈឱ្យសម្រេចបាន
(ចាកអដ្ឋកថាព្រះវិន័យជាដើម)
ភាគ + វន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានចំណែកនៃគុណដ៏ក្រៃលែង
(ចាកសារត្ថទីបនីជាដើម)
ភត្ត + វន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានសត្វលោកចូលជិតយកព្រះអង្គជាទីពឹង
(ចាកសារត្ថទីបនីជាដើម)
ភត + វន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានបុណ្យបារមីដែលត្រូវបានបំពេញរួចហើយ
(ចាកសារត្ថទីបនីជាដើម)
ភជ + តវន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់សេពគឺទ្រទ្រង់នូវឈានមគ្គផល ។
វិ-ភជ + តវន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់តែងបែងចែកនូវធម៌ទាំងឡាយហើយសម្ដែងព្រះធម៌។
(ចាកអដ្ឋកថាព្រះវិន័យជាដើម)
ភន្ជ + តវន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់កម្ចាត់កម្ទេចហើយនូវមារទាំង ៥ ។
(ចាកអដ្ឋកថាព្រះវិន័យជាដើម)
ភរ + តវន្តុ = ព្រះពុទ្ធទ្រង់បំពេញនូវបារមីទាំងពួងរួចហើយ។
(ចាកសារត្ថទីបនីជាដើម)
ម្យ៉ាង ៖ ពាក្យថា ភគវា ជារុឡ្ហីនាមបទ ប្រែថា គ្រូ ឬ ព្រះពុទ្ធ ដែលគេគប្បីគោរព។ ភគវាតិ គារវាធិវចនំ ។ (ចាកមហានិទ្ទេស)
ភគវាតិ គរុ, គរុំ ហិ លោកេ ភគវាតិ វទន្តិ, អយញ្ហិ សព្វគុណវិសិដ្ឋតាយ សព្វសត្តានំ គរុ, តស្មា ភគវាតិ វេទិតព្វោ។
(ចាកអដ្ឋកថាទីឃនិកាយជាដើម)
ម្យ៉ាង ៖ ពាក្យថា ភគវា ប្រែថា ព្រះពុទ្ធទ្រង់ខ្ជាក់ចោលនូវការទៅពោលគឺតណ្ហា ក្នុងភព ៣ ឬ ប្រែថា ព្រះពុទ្ធទ្រង់ខ្ជាក់ចោលនូវតណ្ហាដែលតែងទៅក្នុងភព ៣ ។
តីសុ ភវេសុ តណ្ហាសង្ខាតំ គមនំ អនេន វន្តំ, តស្មា ភវេសុ វន្តគមនោតិ វត្តព្វេ ភវសទ្ទតោ ភការំ គមនសទ្ទតោ គការំ វន្តសទ្ទតោ វការញ្ច ទីឃំ កត្វា អាទាយ ភគវាតិ វុច្ចតិ ។
(ចាកអដ្ឋកថាព្រះវិន័យជាដើម)

ធម៌ ៦ យ៉ាង សម្រាប់កាប់ឆ្ការនូវតណ្ហា ជាគ្រឿងចាក់ស្រេះ, ព្រះពុទ្ធគាថា ក្នុងជដាសូត្រ ៖
« សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ
ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវយំ
អាតាបី និបកោ ភិក្ខុ
សោ ឥមំ វិជដយេ ជដំ » ។
នរជនមានប្រាជ្ញា បានតាំងមាំក្នុងសីល ហើយចម្រើននូវសមាធិចិត្ត និងវិបស្សនាបញ្ញា ជាអ្នកមានព្យាយាមដុតកម្ដៅកិលេស ប្រកបដោយបាដិហារិយប្បញ្ញា ជាអ្នកឃើញភ័យក្នុងសង្សារ បុគ្គលនោះ ទើបកាប់ឆ្ការនូវតណ្ហា ជាគ្រឿងចាក់ស្រេះនេះបាន ។
........................................
ក្នុងព្រះគាថានេះ សម្តែងអំពីធម៌ ៦ យ៉ាងគឺ សីល ១ សមាធិ ១ អាតប គឺសេចក្តីព្យាយាម ១ បញ្ញា ៣ យ៉ាង ។
បញ្ញា ៣ យ៉ាងនោះគឺ
១- សជាតិកប្បញ្ញា : បញ្ញាជាប់មកនឹងបដិសន្ធិជាត្រៃហេតុក៍ កើតពីកម្មចាស់ ដែលបានកសាងទុកមកក្នុងអតីតជាតិ
២- វិបស្សនាបញ្ញា : បញ្ញាដែលសម្រេចមកអំពីការពិចារណាឃើញតាមការណ៍ពិត ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ
៣- នេបកប្បញ្ញា : បញ្ញាដែលរក្សាខ្លួនទុកចាកធម៌ជាសត្រូវ,
ឬ បារិហារិកប្បញ្ញា : បញ្ញាដែលអាចកំណត់នូវកិច្ចទាំងពួង មានកិរិយាឈានចូល និងឈានថយជាដើម ហើយនាំទៅកាន់តែអំពើដែលមានប្រយោជន៍ តែងប្រកបមិនដាច់ក្នុងកិរិយារក្សាទុកនូវកម្មដ្ឋាន ។

🙏🪷ភគវាតិ វចនំ សេដ្ឋំ ភគវាតិ វេចនមុត្តមំ
គរុគារវយុត្តោ សោភគវា តេន វុច្ចតិ។
🙏ពាក្យថា ភគវា ជាពាក្យដ៏ប្រសើរបំផុត
🙏ពាក្យថា ភគវា ជាពាក្យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត
🙏ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ គួរគោរពដោយ
ឋានៈជាគ្រូ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាម
ថា ភគវា ដូច្នេះ។
#ពាក្យថាភគវា
#ភគវា

💐 #សំវរវិន័យ មាន ៥ យ៉ាង 💐
១-សីលសំវរៈ សេចក្តីសង្រួមដោយសីល
២-សតិសំវរៈ សេចក្តីសង្រួមដោយសតិ
៣-ញាណសំវរៈសេចក្តីសង្រួមដោយញាណ
៤-ខន្តិសំវរៈ សេចក្តីសង្រួមដោយសេចក្តីអត់ធន់
៥-វីរិយសំវរៈ សេចក្តីសង្រួមដោយសេចក្តីព្យាយាម ។
🌺បហានវិន័យ មាន ៥ យ៉ាង 🌺
១- តទង្គបហាន : ការលះដោយអង្គញាណនោះៗ
២- វិក្ខម្ភនបហាន : ការលះដោយការគ្របសង្កត់
៣- សមុច្ឆេទបហាន : ការលះដោយអរិយមគ្គ
៤- បដិបស្សទ្ធិបហាន : ការលះដោយអរិយផល
៥- និស្សរណបហាន : ការលះដោយនិព្វាន ។
#វិសុទ្ធិមគ្គ #និងអដ្ឋកថា #អដ្ឋសាលិណី

#សម្តែងអំពីឥន្រ្ទិយ៥
ពាក្យថា ឥន្រ្ទិយ មានន័យថា សភាវៈជាធំ ឬធម៌ជាធំ ។ ឥន្ទ្រិយនេះមាន ៥ យ៉ាងគឺៈ
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ ។
អធិប្បាយ
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឥន្រ្ទិយបានដល់អ្វីដែល ជាធំក្នុងការគ្រប់គ្រង ត្រួតពិនិត្យ ។ ឥន្រ្ទិយអាចមាននៅ ក្នុងក្រុមធម៌៣ប្រការ គឺក្នុងធម៌ដែលជារបស់ចិត្ត (ឥន្រ្ទិយ៥ខាងលើ) ដែលជារបស់ អាយតនៈ (ឥន្រ្ទិយ៦ មានចក្ខិន្រ្ទិយជាដើម) និងដែលជារបស់បាតុភូត (ឥន្រ្ទិយ ២២) ។ ក្នុងទីនេះនិយាយតែអំពី ឥន្រ្ទិយជារបស់ចិត្ត ដែលជាផ្នែកនៃ ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧ ។
១- សទ្ធិន្រ្ទិយ សទ្ធាជាធំ បានដល់សទ្ធាចំពោះ ការត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធ ។
២- វិរិយិន្រ្ទិយ វិរិយៈជាធំ បានដល់ការបំពេញ សម្មប្បធាន៤ ។
៣- សតិន្រ្ទិយ សតិជាធំ បានដល់ប្រមូលអារម្មណ៍ ទៅលើសតិបដ្ឋាន៤ ។
៤- សមាធិន្រ្ទិយ សមាធិជាធំ បានដល់ការសម្រេចឈាន៤ថ្នាក់ ។
៥- បញ្ញិន្រ្ទិយ បញ្ញាជាធំ បានដល់បញ្ញាយល់ដឹង អំពីអរិយសច្ចៈ៤ ។