ផ្នែក តម្រងនោម នៃ មន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិន ព្រះកុសុមៈ

ជំងឺខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវ (Acute Kidney Injury - AKI) គឺជាស្ថានភាពដែលតម្រងនោមបាត់បង់មុខងារចម្រោះកាកសំណល់ពីឈាមភ្លាមៗ ក្នុងរយៈពេលរាប់ម៉ោង ឬរាប់ថ្ងៃ។

👉មូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានជំងឺនេះ ត្រូវបានគ្រូពេទ្យបែងចែកជា ៣ ក្រុមធំៗ ទៅតាមផ្នែកដែលរងផលប៉ះពាល់៖
១. មូលហេតុមុនពេលទៅដល់តម្រងនោម (Prerenal Causes) — កង្វះឈាមរត់៖
- មូលហេតុនេះកើតឡើងដោយសារ កង្វះលំហូរឈាមមកចិញ្ចឹមតម្រងនោម។ តម្រងនោមផ្ទាល់មិនទាន់មានការខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធនៅឡើយទេក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ប៉ុន្តែវាមិនអាចធ្វើការចម្រោះបានដោយសារគ្មានឈាមរត់កាត់គ្រប់គ្រាន់។

- ការបាត់បង់ជាតិទឹក ឬឈាមធ្ងន់ធ្ងរ៖ ការរាគរូសខ្លាំង ក្អួតមិនឈប់ ការបាត់បង់ឈាមតាមរបួស ឬការវះកាត់ធំៗ។

- សម្ពាធឈាមធ្លាក់ចុះទាបខ្លាំង (Shock)៖ បណ្តាលមកពីការឆ្លងមេរោគក្នុងឈាមធ្ងន់ធ្ងរ (Sepsis) ឬការប្រតិកម្មអាឡែស៊ីធ្ងន់ធ្ងរ (Anaphylaxis)។

- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំខុសបច្ចេកទេស៖ ការលេបថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ សន្លាក់ ខ្លាំងៗ (NSAIDs) ហួសកម្រិត ដែលវាទៅធ្វើឱ្យសរសៃឈាមតម្រងនោមរួមតូច។

២. មូលហេតុនៅក្នុងតម្រងនោមផ្ទាល់ (Intrinsic / Renal Causes) — ការខូចខាតសាច់តម្រងនោម៖
- មូលហេតុក្រុមនេះគឺមាន ការខូចខាត ឬរលាកទៅលើកោសិកា និងរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទាល់ នៅក្នុងតម្រងនោមតែម្តង។

- កោសិកាបំពង់តម្រងនោមស្លាប់ (Acute Tubular Necrosis)៖ កើតឡើងបន្តពីការខ្វះឈាមយូរពេក ឬដោយសារឥទ្ធិពលជាតិពុល។

- ការពុលថ្នាំ ឬសារធាតុគីមី៖ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំផ្សះកម្រិតធ្ងន់មួយចំនួនដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា ឬសារធាតុគីមីបាញ់កាត់កាំរស្មីអ៊ិច (IV contrast used in CT scans/X-rays)។

- ជំងឺរលាកតម្រងនោម៖ ការរលាកសរសៃឈាមតូចៗ (Glomerulonephritis) ឬជំងឺប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (ដូចជា Lupus) ដែលទៅបំផ្លាញសាច់តម្រងនោម។

៣. មូលហេតុក្រោយតម្រងនោម (Postrenal Causes) — ការស្ទះផ្លូវបង្ហូរនោម៖
- មូលហេតុក្រុមនេះកើតឡើងដោយសារ មានរបាំងអ្វីមួយមកបិទជិតផ្លូវហូរនៃទឹកនោម ចាប់ពីតម្រងនោមចុះមកក្រោម។ នៅពេលទឹកនោមហូរចេញមិនរួច វានឹងដក់សងំ បង្កើតជាសម្ពាធបុកត្រឡប់ទៅបំផ្លាញកោសិកាតម្រងនោមវិញ។

- គ្រួសក្នុងប្រព័ន្ធបង្ហូរនោម៖ គ្រួសធំៗដែលធ្លាក់មកស្ទះបំពង់បង្ហូរនោម (Ureters)។

- បញ្ហាក្រពេញប្រូស្តាត (បុរស)៖ ជំងឺក្រពេញប្រូស្តាតរីកធំ (BPH) ឬមហារីកក្រពេញប្រូស្តាត ដែលទៅសង្កត់ជិតផ្លូវនោម។

- ដុំសាច់មហារីក៖ ដុំសាច់មហារីកស្បូន មហារីកប្លោកនោម ឬដុំសាច់ក្នុងអាងត្រគាកដែលលូតលាស់ទៅសង្កត់លើប្រព័ន្ធបង្ហូរនោម។

📍សរុបមកឱ្យតែមានបញ្ហាណាមួយក្នុងចំណោមទាំង ៣ នេះ (គ្មានឈាមមក, ខូចសាច់ខាងក្នុង, ឬស្ទះផ្លូវចេញ) វានឹងធ្វើឱ្យតម្រងនោមលែងដំណើរការភ្លាមៗ។
⚠️ ចំណាំសំខាន់៖ ជំងឺខ្សោយតម្រងនោមស្រួចស្រាវ គឺជា អាសន្នវេជ្ជសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែ វាខុសពីជំងឺខ្សោយតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ ត្រង់ថាប្រសិនបើអ្នកជំងឺទទួលបានការរករោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលទាន់ពេលវេលាពីគ្រូពេទ្យជំនាញ នោះមុខងារតម្រងនោមអាចនឹងត្រឡប់មកមានសភាពល្អប្រសើរឡើងវិញពេញលេញ ឬស្ទើរតែពេញលេញ។

Lupus Nephritis (រលាកតម្រងនោមដោយសារលុយពូស) គឺជាផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរមួយដែលកើតឡើងនៅលើអ្នកជំងឺ SLE (Systemic Lupus Erythematosus)។ វាកើតឡើងនៅពេលដែលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយ (ដែលដើរខុសប្រក្រតី) ចូលទៅវាយប្រហារ និងបង្កការរលាកដល់ Glomeruli (កញ្ចុំសរសៃឈាមតូចៗដែលមានតួនាទីចម្រោះកាកសំណល់ក្នុងតម្រងនោម)។

នៅពេលកញ្ចុំសរសៃឈាមចម្រោះទាំងនេះរងការរលាក វានឹងបាត់បង់សមត្ថភាពការងារ ធ្វើឱ្យមានការលេចធ្លាយសារធាតុសំខាន់ៗ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីន និងគ្រាប់ឈាម) ចេញមកតាមទឹកនោម។

១. រោគសញ្ញាសម្គាល់របស់ Lupus Nephritis
នៅដំណាក់កាលដំបូង វាអាចមិនស្តែងរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់ (ដឹងបានតែតាមរយៈការពិនិត្យទឹកនោម) ប៉ុន្តែនៅពេលវាវិវត្តកាន់តែខ្លាំង អ្នកជំងឺនឹងមានរោគសញ្ញាដូចជា៖

- ទឹកនោមមានពពុះច្រើន ឬខាប់ខុសធម្មតា (ដោយសារមានប្រូតេអ៊ីន/ជាតិសាច់លេចធ្លាយ)

- ទឹកនោមមានពណ៌ក្រហមព្រាលៗ ពណ៌ផ្កាឈូក ឬដូចពណ៌តែ (ដោយសារមានគ្រាប់ឈាមក្រហមលេចធ្លាយ)

- មានសភាពហើម ខ្លាំងនៅត្រង់ជើង កជើង ប្រអប់ជើង និងពេលខ្លះហើមជុំវិញភ្នែក ឬមុខ (ដោយសាររាងកាយដក់ទឹក)

- សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ (លើសឈាម) ខុសប្រក្រតី

- នោមញឹកញាប់ ជាពិសេសនៅពេលយប់ ឬផ្ទុយទៅវិញ បរិមាណទឹកនោមថយចុះតិចជាងមុន។

២. ហេតុអ្វីបានជាវាគ្រោះថ្នាក់?
ប្រសិនបើ Lupus Nephritis មិនត្រូវបានរកឃើញ និងព្យាបាលឱ្យបានទាន់ពេលវេលាទេ ការរលាករ៉ាំរ៉ៃនឹងបង្កើតទៅជាស្លាកស្នាមរឹងនៅក្នុងតម្រងនោម (Glomerulosclerosis)។ នៅពេលសាច់តម្រងនោមឡើងរឹងកាន់តែច្រើន វានឹងនាំទៅរក ជំងឺខ្សោយតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (Chronic Kidney Disease) ដែលអាចឈានដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកជំងឺធ្វើការលាងឈាម (Dialysis) ឬប្តូរតម្រងនោមដើម្បីរស់។

៣. ការបែងចែកកម្រិតធ្ងន់ស្រាល (Classes)
ដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃការខូចខាត គ្រូពេទ្យត្រូវធ្វើការ ច្រឹមសាច់តម្រងនោម (Renal Biopsy) ទៅពិនិត្យតាមមីក្រូទស្សន៍ ដែលអាចបែងចែកជា ៦ ដំណាក់កាល៖

- Class I & II (ដំណាក់កាលស្រាល): ការរលាកមានកម្រិតតិចតួច មិនទាន់ប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់មុខងារចម្រោះទេ។

- Class III & IV (ដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ/វាយលុក): មានការរលាកខ្លាំងលើកញ្ចុំសរសៃឈាម (ទាមទារការព្យាបាលទប់ស្កាត់ប្រព័ន្ធស៊ាំកម្រិតខ្ពស់ភ្លាមៗ)។

- Class V (ទម្រង់លេចធ្លាយប្រូតេអ៊ីន): ជារឿយៗបង្កឱ្យកើតមានរោគសញ្ញា Nephrotic Syndrome (ហើមខ្លាំង និងលេចធ្លាយប្រូតេអ៊ីនក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត)។

- Class VI (ដំណាក់កាលស្លាកស្នាម): សាច់តម្រងនោមភាគច្រើនបានឡើងរឹង និងខូចខាតអស់ទៅហើយ។

៤. ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
គ្រូពេទ្យឯកទេសតម្រងនោម នឹងធ្វើការវាយតម្លៃតាមរយៈ៖

តេស្តទឹកនោម (Urinalysis): ដើម្បីវាស់កម្រិតប្រូតេអ៊ីន និងស្វែងរកគ្រាប់ឈាមក្រហម។

តេស្តឈាម (Blood Test): មើលកម្រិត Creatinine (មុខងារចម្រោះរបស់តម្រងនោម) និងកម្រិតអង្គបដិប្រាណរបស់ SLE (ដូចជា Anti-dsDNA)។

**ការច្រឹបសាច់តម្រងនោម (Biopsy): ជាវិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងការកំណត់ទម្រង់ជំងឺ និងរៀបចំគម្រោងព្យាបាលអោយចំគោលដៅ។

អាហារកែច្នៃភាគច្រើនមានផ្ទុកសារធាតុសូដ្យូម (Sodium), ផូស្វ័រ (Phosphorus) និងប៉ូតាស្យូម (Potassium) កម្រិតខ្ពស់ហួសប្រមាណ រួមទាំងសារធាតុគីមីរក្សាគុណភាពផងដែរ។ សារធាតុទាំងនេះបង្ខំឱ្យតម្រងនោមធ្វើការធ្ងន់ខ្លាំងក្នុងការចម្រោះ ហើយបើបរិភោគយូរទៅ វានឹងធ្វើឱ្យតម្រងនោមចុះខ្សោយ។

ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទអាហារកែច្នៃចម្បងៗដែលគួរប្រុងប្រយ័ត្ន និងកម្រិតការបរិភោគ៖

១. សាច់កែច្នៃ (Processed Meats)
សាច់កែច្នៃត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលជាតិប្រៃ និងសារធាតុរក្សាទុកបានយូរ (Preservatives) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ណាស់។

- ឧទាហរណ៍៖ សាច់ក្រក, Bacon, Ham, សាច់ប៉ាតេ, និងសាច់បន្ទះស្ងួត។

- ផលប៉ះពាល់៖ ក្រៅពីមានសូដ្យូមខ្ពស់ដែលធ្វើឱ្យឡើងសម្ពាធឈាម វាក៏មានផ្ទុកជាតិប្រូតេអ៊ីនសត្វខ្ពស់ខ្លាំង បង្កើនអាស៊ីតក្នុងឈាម និងធ្វើឱ្យតម្រងនោមខំប្រឹងធ្វើការទាំងបង្ខំ។

២. អាហារស្រាប់ៗ និងមីកញ្ចប់ (Instant & Ready-to-Eat Meals)
អាហារប្រភេទនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីភាពងាយស្រួល ប៉ុន្តែវាជា «ប្រភពលាក់ខ្លួន» នៃជាតិប្រៃ និងប៊ីចេងយ៉ាងច្រើន។

- ឧទាហរណ៍៖ មីកញ្ចប់, បបរ/គុយទាវកញ្ចប់, និងអាហារប្រអប់ដែលគ្រាន់តែកំដៅក្នុងម៉ាស៊ីន Microwave គឺញ៉ាំបានភ្លាម។

- ផលប៉ះពាល់៖ គ្រឿងផ្សំ និងកញ្ចប់ស៊ុបរបស់វាអាចមានជាតិសូដ្យូមស្ទើរតែស្មើនឹងកម្រិតដែលរាងកាយត្រូវការពាសពេញមួយថ្ងៃទៅហើយ (ក្នុងមួយកញ្ចប់)។

៣. អាហារកំប៉ុង (Canned Foods)
ទោះបីជាបន្លែ ឬសាច់កំប៉ុងមានភាពងាយស្រួល តែក៏មិនសូវល្អចំពោះតម្រងនោមដែរ។

- ឧទាហរណ៍៖ ត្រីខកំប៉ុង, សាច់ជ្រូកកំប៉ុង, និងស៊ុបកំប៉ុង។

- ផលប៉ះពាល់៖ គេតែងតែបន្ថែមអំបិល (សូដ្យូម) ច្រើនដើម្បីកុំឱ្យអាហាររលួយ និងរក្សារសជាតិ។

💡 បញ្ជាក់៖ បើត្រូវប្រើបន្លែ ឬសណ្ដែកកំប៉ុង គួរចាក់ទឹកចេញ ហើយលាងជម្រះជាមួយទឹកស្អាតមុនពេលយកទៅស្ល ដើម្បីកាត់បន្ថយជាតិសូដ្យូមបានខ្លះ។

៤. ទឹកជ្រលក់ និងគ្រឿងទេសដប (Condiments & Sauces)
មនុស្សជាច្រើនភ្លេចខ្លួនថា គ្រឿងទេសដែលចាក់បន្ថែមលើអាហារសុទ្ធតែជាអាហារកែច្នៃដែលមានជាតិប្រៃខ្លាំង។

- ឧទាហរណ៍៖ ទឹកស៊ីអ៊ីវ, ទឹកត្រី, ទឹកប្រេងខ្យង, ទឹកប៉េងប៉ោះ, និងទឹកម្ទេសដប។

- ផលប៉ះពាល់៖ ការជ្រលក់ ឬស្រូបគ្រឿងទេសទាំងនេះច្រើនពេក ធ្វើឱ្យរាងកាយទទួលបានសូដ្យូមលើសកម្រិតដោយមិនដឹងខ្លួន។

៥. នំកញ្ចប់ និងដំឡូងបំពង (Salty Snacks)
- ឧទាហរណ៍៖ ដំឡូងបំពងកញ្ចប់, នំស្រួយ, និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិលីងដាក់អំបិលខ្លាំង។

- ផលប៉ះពាល់៖ ក្រៅពីសូដ្យូមខ្ពស់ អាហារបំពងទាំងនេះក៏មានផ្ទុកជាតិខ្លាញ់មិនល្អ (Trans fats) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធសរសៃឈាមរត់ជុំវិញតម្រងនោមផងដែរ។

៦. ភេសជ្ជៈកំប៉ុង និងទឹកផ្អែម (Sodas & Sweetened Beverages)
- ឧទាហរណ៍៖ ភេសជ្ជៈកំប៉ុងដែលមានហ្គាស (ប្រភេទភេសជ្ជៈពណ៌ខ្មៅ) និងទឹកផ្លែឈើកែច្នៃដាក់ដប។

- ផលប៉ះពាល់៖ ភេសជ្ជៈទាំងនេះច្រើនតែមានបន្ថែមសារធាតុផូស្វាត (Additives Phosphorus) ដើម្បីបង្កើនរសជាតិ និងរក្សាពណ៌។ ផូស្វាតដែលចេញពីសារធាតុគីមីកែច្នៃបែបនេះ ត្រូវបានរាងកាយស្រូបយកលឿន និងច្រើនជាងផូស្វ័រធម្មជាតិ ដែលងាយបង្កឱ្យទៅជាគ្រួសក្នុងតម្រងនោម និងធ្វើឱ្យឆ្អឹងចុះខ្សោយ។

*** វិធីសាស្ត្រការពារ៖
១. អានស្លាកអាហារ (Nutrition Facts)៖ មុនទិញ គួរមើលកម្រិតសូដ្យូម (Sodium)។ ជ្រើសរើសផលិតផលណាដែលមានពាក្យថា "Low Sodium" (សូដ្យូមទាប)។
២. កាត់បន្ថយអាហារកញ្ចប់/កំប៉ុង ងាកមកញ៉ាំអាហារស្រស់ (Whole Foods) ចម្អិនអាហារដោយប្រើសាច់ស្រស់ បន្លែស្រស់ និងកាត់បន្ថយការបង់គ្រឿងទេសប្រៃៗ។
៣. ផឹកទឹកស្អាត៖ ជំនួសទឹកផ្អែម ឬភេសជ្ជៈកំប៉ុង ដោយទឹកឆ្អិន ឬទឹកបរិសុទ្ធវិញ។

ជាគ្រូពេទ្យតម្រងនោម ពួកយើងមានក្ដីបារម្ភជាខ្លាំងចំពោះការកើនឡើងអ្នកជំងឺខូចក្រលៀន(តម្រងនោម) លាងឈាម(បន្សុទ្ធឈាម)និងជំងឺប្រព័ន្ធភាពស៊ាំប្រឆាំងខ្លួនឯង (Autoimmune disease)។សូមជួយថែរក្សាសុខភាព🙏

១. ការរលាកផ្លោកនោម (Cystitis) ជាការឆ្លងមេរោគនៅផ្លូវទឹកនោមផ្នែកខាងក្រោម (ប្លោកនោម)។

- កន្លែងឈឺចាប់៖ ឈឺ ឬចុកណែននៅ ពោះផ្នែកខាងក្រោម (តំបន់អាងត្រគាក)។ មិនបង្កឱ្យឈឺចង្កេះ ឬខ្នងឡើយ។

- រោគសញ្ញាគន្លឹះ៖ នោមផ្សាក្តៅ, នោមញឹក (ចង់តែនោមជានិច្ច), នោមទាស់ ឬនោមមានឈាម។

- អាការៈទូទៅ៖ គ្មានការក្តៅខ្លួនខ្លាំង ឬញាក់នោះទេ។

២. ការរលាកតម្រងនោម (Pyelonephritis) ជាការឆ្លងមេរោគកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនៅផ្លូវទឹកនោមផ្នែកខាងលើ (តម្រងនោម)។

- កន្លែងឈឺចាប់៖ ឈឺខ្លាំងនៅ ចង្កេះខាងក្រោយ (ចំហៀងខ្នង) ខាងក្រោមឆ្អឹងជំនី អាចឈឺតែម្ខាង ឬទាំងសងខាង។

- រោគសញ្ញាគន្លឹះ៖ គ្រុនក្តៅខ្លាំង និងរងាញាក់ខ្លាំង, ចង្អោរ ឬក្អួត, អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ គួបផ្សំនឹងអាការៈនោមផ្សា ឬនោមល្អក់។

- លក្ខណៈសម្គាល់៖ នៅពេលយកដៃគោះស្រាលៗចំកន្លែងចង្កេះដែលឈឺ នោះអ្នកជំងឺនឹងភ្ញាក់ព្រើត ឬឈឺចាក់ខ្លាំង។

៣. ជំងឺឈឺសរសៃវិទ្យាសាស្ត្រ (Sciatica)ជាជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ មិនមែនជាការឆ្លងមេរោគផ្លូវទឹកនោមទេ។ វាកើតឡើងដោយសារ ការសង្កត់សរសៃប្រសាទ Sciatic (ភាគច្រើនបណ្តាលមកពីលៀនឌីសឆ្អឹងកងខ្នង)។

- កន្លែងឈឺចាប់៖ ចាប់ផ្តើមឈឺពី ចង្កេះផ្នែកខាងក្រោយ រត់កាត់គូទ រួចចាក់ចុះទៅតាមភ្លៅ ជើង និងប្រអប់ជើង (ភាគច្រើនកើតតែម្ខាង)។

- រោគសញ្ញាគន្លឹះ៖ មានអារម្មណ៍ ផ្សាៗដូចភ្លើងឆេះ, ឆ្កៀលៗ, ស្ពឹក ឬដូចមានស្រមោចរោម នៅតាមជើង។ កម្លាំងជើងអាចនឹងខ្សោយជាងមុន។

- អាការៈទូទៅ៖ គ្មាន ការក្តៅខ្លួន, គ្មាន អាការៈនោមផ្សា ឬនោមញឹក និងមិនចង់ក្អួតឡើយ។ ការឈឺចាប់នឹងកើនឡើងពេលអង្គុយយូរ ក្អក ឬកណ្តាស់។

ប្រសិនបើអ្នក ឬនរណាម្នាក់មានអាការៈនោមផ្សា នោមញឹក គួបផ្សំនឹងការក្តៅខ្លួនខ្លាំង ញាក់ និងឈឺចង្កេះផ្នែកខាងក្រោយ នោះជាសញ្ញាព្រមាននៃការរលាកតម្រងនោមហើយ។ ត្រូវប្រញាប់ទៅជួបគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ដើម្បីពិនិត្យទឹកនោម និងទទួលការព្យាបាលដោយថ្នាំផ្សះ (Antibiotics) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

ការថែរក្សាតម្រងនោមគឺជារឿងសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាជាសរីរាង្គថែរក្សាលំនឹងសារធាតុរាវ និងចម្រោះជាតិពុលចេញពីរាងកាយ។ ខាងក្រោមនេះជា ទម្លាប់អាក្រក់ទូទៅបំផុតចំនួន ៣ ដែលមនុស្សភាគច្រើនចូលចិត្តធ្វើ ហើយវាបំផ្លាញតម្រងនោមបន្តិចម្តងៗដោយមិនដឹងខ្លួន៖

១. ទម្លាប់ញ៉ាំប្រៃខ្លាំង និងផ្អែមខ្លាំងពេក
- ការញ៉ាំប្រៃ៖ អាហារដែលមានជាតិសូដ្យូម (Sodium) ខ្ពស់ ដូចជា អាហារកំប៉ុង ទឹកត្រី ទឹកស៊ីអ៊ីវ និងអាហារបំពង ធ្វើឱ្យសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់។ កាលណាឈាមបុកខ្លាំង វានឹងបង្កើតសម្ពាធទៅលើសរសៃឈាមតូចៗនៅក្នុងតម្រងនោម ធ្វើឱ្យវាងាយខូច។

- ការញ៉ាំផ្អែម៖ ការទទួលទានជាតិស្ករច្រើនពេក នាំឱ្យប្រឈមនឹងជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺលើសឈាម ដែលជំងឺទាំងពីរនេះគឺជាមុខសញ្ញាធំជាងគេបំផុតក្នុងការបំផ្លាញមុខងារតម្រងនោម។

២. ទម្លាប់ញ៉ាំទឹកតិចពេក ឬឧស្សាហ៍ទប់នោម
- ញ៉ាំទឹកតិច៖ តម្រងនោមត្រូវការទឹកគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចម្រោះ និងលាងសម្អាតជាតិពុល ក៏ដូចជាកាកសំណល់ចេញពីរាងកាយតាមរយៈទឹកនោម។ បើអ្នកញ៉ាំទឹកមិនគ្រប់គ្រាន់ ជាតិពុល និងជាតិរ៉ែនឹងកកកុញ ងាយបង្កជា គ្រួសក្នុងតម្រងនោម និងការឆ្លងមេរោគ។

- ទប់នោមយូរ៖ ការទប់នោមញឹកញាប់ធ្វើឱ្យប្លោកនោមរីកធំ និងបង្កើនសម្ពាធត្រឡប់ទៅលើតម្រងនោមវិញ។ វាក៏ជាមូលហេតុធ្វើឱ្យបាក់តេរីកើនឡើង បង្កជាការឆ្លងមេរោគក្នុងប្រព័ន្ធទឹកនោម (UTI) ផងដែរ។

៣. ទម្លាប់ទិញថ្នាំលេបខ្លួនឯង (ជាពិសេសថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់)
មនុស្សជាច្រើនមានទម្លាប់ឱ្យតែឈឺក្បាល ឈឺសន្លាក់ ឬឈឺសាច់ដុំ គឺដើរទៅទិញថ្នាំលេបភ្លាមៗ។

- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ប្រភេទ NSAIDs (ដូចជា Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ ឬប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា គឺមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះវាទៅកាត់បន្ថយលំហូរឈាមដែលរត់ទៅចិញ្ចឹមតម្រងនោម ធ្វើឱ្យតម្រងនោមចុះខ្សោយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

💡 ដំបូន្មានល្អៗ៖ ដើម្បីការពារតម្រងនោមរបស់អ្នក គួរងាកមកញ៉ាំទឹកឱ្យបានចន្លោះពី ១.៥ ទៅ ២ លីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ (ផ្អែកលើទម្ងន់ និងសកម្មភាពរាងកាយ) កាត់បន្ថយការញ៉ាំប្រៃ និងជៀសវាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំផ្តេសផ្តាសដោយគ្មានការពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។

ការព្យាបាលជំងឺទឹកនោមប្រៃ (Nephrotic Syndrome) មិនមែនជាការព្យាបាលតែមួយមុខសាកសមនឹងគ្រប់គ្នានោះទេ ព្រោះវាអាស្រ័យទៅលើ មូលហេតុបង្ក ដែលធ្វើឱ្យតម្រងនោមខូចខាត និងធ្លាយជាតិប្រូតេអ៊ីន (Albumin) មកតាមទឹកនោម។

📍គោលបំណងចម្បងនៃការព្យាបាលគឺ ដើម្បីកាត់បន្ថយការធ្លាយប្រូតេអ៊ីន ការពារតម្រងនោមមិនឱ្យខូចខាតបន្ត និងគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញាផ្សេងៗ (ដូចជាការហើម)។

ខាងក្រោមនេះជាវិធីសាស្ត្រទូទៅដែលគ្រូពេទ្យតែងតែប្រើប្រាស់ក្នុងការបំបាត់ និងព្យាបាលជំងឺនេះ៖

១. ការព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំ (Medical Treatment)
អាស្រ័យលើលទ្ធផលពិនិត្យឈាម ទឹកនោម ឬការច្រឹបសាច់តម្រងនោមទៅពិនិត្យ (Kidney Biopsy) គ្រូពេទ្យនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាលើថ្នាំមួយចំនួនដូចជា៖

- ថ្នាំពន្យារ ឬទប់ស្កាត់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (Immunosuppressants): ភាគច្រើននៃជំងឺទឹកនោមប្រៃបង្កឡើងដោយសារប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរាងកាយដើរខុសប្រក្រតី ហើយទៅវាយប្រហារតម្រងនោមខ្លួនឯង។ ថ្នាំក្រុមស្តេរ៉ូអ៊ីត (ដូចជា Prednisolone) ឬថ្នាំពន្យារភាពស៊ាំដទៃទៀត ត្រូវបានប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយការរលាក និងទប់ស្កាត់ការធ្លាយប្រូតេអ៊ីន។

- ថ្នាំបញ្ចុះទឹកនោម (Diuretics): ជួយជម្រុញឱ្យតម្រងនោមបញ្ចេញជាតិទឹក និងជាតិអំបិល (Sodium) ដែលលើសមកក្រៅ ជួយកាត់បន្ថយការហើមជើង ហើមមុខ ឬហើមពោះ។

- ថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម (ACE inhibitors ឬ ARBs): ថ្នាំក្រុមនេះមិនត្រឹមតែជួយបញ្ចុះឈាមនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយសម្ពាធក្នុងតម្រងនោម ដែលជួយកាត់បន្ថយបរិមាណប្រូតេអ៊ីនដែលធ្លាយចេញមកតាមទឹកនោមផងដែរ។

- ថ្នាំបញ្ចុះជាតិខ្លាញ់ (Statins): ដោយសារជំងឺទឹកនោមប្រៃតែងតែធ្វើឱ្យកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលក្នុងឈាមហក់ឡើងខ្ពស់ គ្រូពេទ្យអាចនឹងផ្តល់ថ្នាំប្រភេទនេះដើម្បីការពារសរសៃឈាមបេះដូង។

- ថ្នាំការពារការកកឈាម (Blood thinners): ប្រើក្នុងករណីដែលអ្នកជំងឺមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការកកឈាមក្នុងសរសៃឈាម។

២. ការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារ និងរបៀបរស់នៅ (Diet & Lifestyle Changes)
របបអាហារដើរតួនាទីសំខាន់ណាស់ក្នុងការគាំទ្រដល់ការព្យាបាលដោយថ្នាំ៖

- កាត់បន្ថយប្រៃ (Low-Sodium Diet): ត្រូវផ្អាក ឬកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់អំបិល ទឹកត្រី ទឹកស៊ីអ៊ីវ គ្រឿងប៊ីចេង និងអាហារកំប៉ុង ព្រោះជាតិប្រៃធ្វើឱ្យរាងកាយកាន់តែហើម និងធ្វើឱ្យសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់។

- គ្រប់គ្រងបរិមាណប្រូតេអ៊ីន: មិនត្រូវញ៉ាំប្រូតេអ៊ីន (សាច់ ស៊ុត គ្រឿងសមុទ្រ) ច្រើនពេកទេ ព្រោះវាធ្វើឱ្យតម្រងនោមធ្វើការធ្ងន់ ប៉ុន្តែក៏មិនត្រូវអត់សោះដែរ។ គ្រូពេទ្យ ឬអ្នកជំនាញអាហារូបត្ថម្ភនឹងណែនាំបរិមាណសមស្របសម្រាប់អ្នក។

- កាត់បន្ថយជាតិខ្លាញ់: ជៀសវាងអាហារបំពង ខ្ទិះ ឬសាច់ជាប់ខ្លាញ់ច្រើន។

- កម្រិតបរិមាណទឹក: ករណីខ្លះដែលមានការហើមខ្លាំង គ្រូពេទ្យអាចនឹងណែនាំឱ្យកំណត់បរិមាណទឹកញ៉ាំក្នុងមួយថ្ងៃ។

៣. ការព្យាបាលទៅលើជំងឺបង្ក (Treating Underlying Causes)
ប្រសិនបើជំងឺទឹកនោមប្រៃកើតឡើងដោយសារជំងឺផ្សេងទៀត (Secondary Nephrotic Syndrome) ការព្យាបាលត្រូវផ្តោតលើជំងឺដើមនោះ៖

បើបង្កដោយ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ត្រូវគ្រប់គ្រងជាតិស្ករឱ្យបានល្អបំផុត។

បើបង្កដោយ ជំងឺលុយពុស (Lupus) ត្រូវប្រើថ្នាំព្យាបាលជំងឺLupus។

ទាំងបារីធម្មតា និងបារីអេឡិចត្រូនិច (V**e) សុទ្ធតែជាភ្នាក់ងារបំផ្លាញតម្រងនោមយ៉ាងសាហាវ ដែលមនុស្សភាគច្រើនតែងតែមើលរំលង ព្រោះគិតថាវាប៉ះពាល់តែសួត និងបេះដូង។

ខាងក្រោមនេះជាយន្តការដែលពួកវាបំផ្លាញតម្រងនោមរបស់អ្នក៖

១. ផលប៉ះពាល់ពីបារីធម្មតា (Ci******es)
បារីធម្មតាមានផ្ទុកជាតិពុលរាប់ពាន់ប្រភេទ ដែលបំផ្លាញតម្រងនោមតាមរបៀបទាំងនេះ៖

ធ្វើឱ្យសរសៃឈាមរួមតូច និងរឹង៖ ជាតិពុលធ្វើឱ្យជញ្ជាំងសរសៃឈាមខូចខាត និងត្បៀត ចរន្តឈាមដែលត្រូវរត់ទៅចិញ្ចឹមតម្រងនោមត្រូវកាត់បន្ថយ។ កាលណាខ្វះឈាមទៅចិញ្ចឹម កោសិកាចម្រោះរបស់តម្រងនោមនឹងងាប់បន្តិចម្តងៗ។

បង្កើនសម្ពាធឈាម៖ ការជក់បារីធ្វើឱ្យបេះដូងលោតញាប់ និងសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ភ្លាមៗ។ យូរៗទៅ សម្ពាធឈាមខ្ពស់រ៉ាំរ៉ៃនេះនឹងទៅបុកកម្ទេចសរសៃឈាមតូចៗនៅក្នុងតម្រងនោម។

បង្កើនហានិភ័យមហារីក៖ អ្នកជក់បារីមានឱកាសកើតជំងឺមហារីកតម្រងនោម (Renal Cell Carcinoma) ខ្ពស់ជាងអ្នកមិនជក់រហូតដល់ទៅ ៥០%។

២. ផលប៉ះពាល់ពីបារីអេឡិចត្រូនិច (V**e/E-cigarettes)
មនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំថាបារីអេឡិចត្រូនិចមានសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញថាវាគ្រោះថ្នាក់ដល់តម្រងនោមមិនចាញ់បារីធម្មតានោះទេ៖

ជាតិគីមី និងលោហៈធ្ងន់៖ ផ្សែងដែលដកដង្ហើមចូលពី V**e មានផ្ទុកនូវសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ និងលោហៈធ្ងន់ ។ សារធាតុទាំងនេះបង្កជា ស្ត្រេសអុកស៊ីតកម្ម (Oxidative Stress) និងការរលាក ដែលទៅបំផ្លាញកោសិកាតម្រងនោមផ្ទាល់តែម្តង។

គ្រោះថ្នាក់ស្រួចស្រាវ (Acute Kidney Injury)៖ សារធាតុរលាយ និងរសជាតិគីមីមួយចំនួននៅក្នុងទឹកថ្នាំបារីអេឡិចត្រូនិច អាចបណ្តាលឱ្យមានការរលាក និងខូចតម្រងនោមស្រួចស្រាវភ្លាមៗ ដែលទាមទារការសង្គ្រោះបន្ទាន់។

៣. សត្រូវរួម៖ ជាតិគីមី "នីកូទីន" (Ni****ne)
ទាំងបារីធម្មតា និងបារីអេឡិចត្រូនិច សុទ្ធតែមានផ្ទុកជាតិនីកូទីនក្នុងកម្រិតខ្ពស់ដូចគ្នា។ នីកូទីនធ្វើឱ្យ៖

ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទបញ្ជាឱ្យសរសៃឈាមកន្ត្រាក់។

តម្រងនោមត្រូវប្រឹងប្រែងធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ដើម្បីចម្រោះជាតិពុលចេញ។

ធ្លាក់ជាតិប្រូតេអ៊ីនតាមទឹកនោម (Proteinuria) ដែលជាសញ្ញាដំបូងនៃការខូចតម្រងនោម។

*** ចំណាំ៖ មិនថាបារីធម្មតា ឬបារីអេឡិចត្រូនិចនោះទេ សុទ្ធតែអាចជម្រុញឱ្យអ្នកឈានទៅរកជំងឺខូចតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (CKD) ឬឈានទៅដល់ការលាងឈាមនាពេលអនាគត។ ការផ្តាច់ពួកវា គឺជាកាដូដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់តម្រងនោមរបស់អ្នក។

មេឃស្រទុំចឹង
ត្រជាក់ៗបែបនេះ បានអនុញ្ញាតអោយខ្លួនឯងញ៉ាំទឹកបាន2លីត្រឬនៅ?😗