15/10/2023
ទំនៀមពិធីសែនដូនតាខ្មែរ និងបណ្តែតដូនតា
ទំនៀមសែនដូនតាខ្មែរ និងពិធីបណ្ដែតដូនតា ជាកិច្ចចុងបំផុតនៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ! នៅល្ងាចថ្ងៃ១៥ រោចខែភទ្រ
បទ នៃថ្ងៃទី២ក្នុងពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ គ្រួសារនីមួយៗតែងតែរៀបចំកិច្ចសែនដូនតាគ្រប់ៗគ្នា តាមការសង្កេតសមាជិកគ្រួសារដែលទៅរស់នៅ ឬចេញទៅរកស៊ីជិតឆ្ងាយក្តី តែងវិលត្រឡប់មកជួបជុំគ្នាវិញក្នុងឱកាសសែនដូនតាពុំដែលខក
ខានឡើយ ប៉ុន្តែទំនៀមសែនដូនតានេះគេមើលឃើញថាពុំមានលក្ខណៈដូចគ្នាទូទៅពីស្រុកមួយទៅស្រុកមួយនោះ
ឡើយ ។ នៅក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមគេក៏មានរៀបចំពិធីនេះដែរតាមទំនៀមទម្លាប់តមកពីចាស់បុរាណដូចគ្នា
នឹងខ្មែរកណ្តាលយើងដែរ នៅប្រទេសថៃប្រជាជនថៃដែលមានដើមកំណើតខ្មែរពួគេក៏នៅតែរក្សាទំនៀមទម្លាប់នេះបានយ៉ាងល្អផងដែរ ពិសេសគឺអ្នកស្រុកស្រីស្លាកេត សុរិន្ទ និង ឧប៊ុន ( ពាក្យឧប៊ុន នេះក្នុងភាសាជប៉ុនប្រែថា បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ) ប្រហែលខ្មែរយើងធ្លាប់មានអរិយធម៌រួមជាមួយជប៉ុនផងដែរទើបមានទំនៀមនេះដូចគ្នា ។
នៅប្រទេសជប៉ុន បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ រៀបចំធ្វើនៅថ្ងៃទី១៣-១៥ ខែសីហានៅតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួន ។ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌជប៉ុន ជាភាសាជប៉ុនហៅថា "ឧប៊ុន(おぼん)" គឺជាទិវាឧទ្ទិសដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធដូនតារបស់ពួកគេដូចប្រពៃណីរបស់ខ្មែរយើងផងដែរ ។ ជនជាតិជប៉ុនជឿរថាវិញ្ញាណក្ខន្ធដូនតានឹងវិលមករកផ្ទះសម្បែងក្នុងថ្ងៃបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះឯង ដូច្នេះប្រជាពលរដ្ឋជប៉ុននាំគ្នាអុជភ្លើងស្វាគមន៍នៅក្លោងទ្វារផ្ទះដើម្បីនាំព្រលឹងដូនតាចូលផ្ទះ ហើយនៅថ្ងៃបញ្ចប់ពិធីប្រជាពលរដ្ឋអុជភ្លើងនៅក្លោងទ្វារផ្ទះ ដើម្បីជូនដំណើរវិញ្ញាណក្ខន្ធដូនតាត្រឡប់ទៅវិញផងដែរ ។ ចំណែកនៅតាមតំបន់ខ្លះ ជនជាតិជប៉ុនក៏បណ្តែតសំណែន គោម ទៅតាមទឹកទន្លេ ឬ សមុទ្រ ដើម្បីជូនដំណើរដូនតាដូចជនជាតិខ្មែរយើងផងដែរ ។
ការរៀបចំពិធីសែនដូនតានេះជនជាតិខ្មែរលើ ឬយើងហៅថា ខ្មែរសុរិន្ទ មានជំនឿរខុសប្លែកពីជនជាតិខ្មែរដើមយើងបន្តិច ដោយពួកគេជឿរថា ការរៀបចំពិធីនេះនឹងធ្វើអោយកូនចៅរបស់ពួកគេនឹងធ្វើបន្តនៅពេលដែលពួកគេចែកឋានទៅ ហើយពួកគេក៏ជឿរថាការធ្វើពិធីនេះ ដូនតានឹងទទួលបាននូវកុសលផលបុណ្យដែលកូនចៅបានឧទ្ទិសឱ្យ និងជួយសម្រាលបាបកម្មដែលធ្លាប់បានសាងកាលនៅជាមនុស្ស ។ ជនជាតិខ្មែរសុរិន្ទបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទំនៀមទំលាប់នេះតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ដោយពួកគេមានជំនឿថា បើគេបានធ្វើពិធីសែនដូនតានេះ ដល់ខ្មោចដូនតា ជីដូនជីតា ឬឪពុកម្តាយ ដូច្នេះកូនៗ នឹងចៅៗ របស់ពួកគេក៏ត្រូវធ្វើពិធីសែនដូនតានេះដល់ខ្លួនពួកគេផងដែរនៅថ្ងៃខាងមុខ ។ លុះដល់ថ្ងៃដែលជីដូនជីតាវិលទៅឋាននរកវិញ ពួកគេនឹងជូនពរញាតិមិត្តឬកូនចៅរបស់ពួកគេអោយមានសុភមង្គល និងភាពចម្រុងចម្រើន ។ ប្រកបរបររកសុីជោគជ័យ មានលុយចាយ មានមាស ប៉ុន្តែបើអ្នកមិនបានរៀបចំពិធីសែនព្រេននេះទេ ចូរអ្នករៀបចំអាហារមួយតុសែនឲ្យពួកគេ ។ ពុំដូច្នោះទេ ដូនតាអ្នកនឹងមានអារម្មណ៍សោកសៅ និងខកចិត្តរហូតដល់មានកំហឹង ហើយដាក់បណ្តាសាញាតិមិត្ត ឬកូនចៅរបស់អ្នកថា អោយរលំរលាយក្តៅក្រហាយ ដូច្នេះហើយទើបប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបានបន្តធ្វើពិធីនេះរហូតមក ។
នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងគេច្រើនហៅពិធីនេះថា «ចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរ» ប្រារព្ធធ្វើនៅព្រលប់ល្ងាចថ្ងៃ ១៤រោច ខែភទ្របទ ។ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងគេច្រើនរៀបចំពិធីនេះយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយតាមក្បួនខ្នាតចាស់បុរាណណាស់ រហូតដល់មានការបង្កើតព្រះទីន័ងទូកនាគរាជសម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរនេះដែរ ដោយមានតម្កល់ដំណាក់ព្រះបិតរក៏ដូចជាគ្រឿងដង្វាយយកទៅបណ្តែតនាទន្លេចតុមុខផងដែរ ។ ដែលមានន័យជាការសែនជូនដំណើរដូនតា ឬបុព្វបុរសក្សត្រតាមទំនៀមព្រះរាជវង្សានុវង្ស និងតាមប្រពៃណីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ។ ព្រះរាជពិធីនេះរមែងធ្វើមុន ១ថ្ងៃនៃប្រពៃណីរបស់ប្រជារាស្ត្រទូទៅ ។
បិតរ ( ន. ) [បិ-ដ] ឬ បិដរ ( បា., សំ. ) ដែលមានន័យថា បិតា ឬ ឪពុក (បិតុ > បិតរ; បិត្ឫ > បិតារ) ។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកដល់បុព្វបុរសក្សត្រ ឬព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចយាងទៅកាន់បរលោកហើយ ។
ចំនែកពិធីរបស់អ្នកស្រុកសាមញ្ញជនគេច្រើនហៅថា «សែនដូនតា» តាមនិគមខ្លះ ដែលនៅសេសសល់តិចតួចមាន សៀមរាប បាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ តាកែវ កណ្តាល…ល. ខ្លះប្រារព្ធនៅល្ងាចព្រលប់ថ្ងៃ ១៤រោច ឬ ១៥រោចខែភទ្របទ ។ តាមជនបទខេត្តខ្លះធ្វើពីធីសែនដូនតា និង ជូនដំណើរដូនតានៅព្រលឹមមុនថ្ងៃរះ ១កើតខែអស្សុជ កាលវេលាមានការខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច តែយ៉ាងហោចណាស់ក្នុងកំឡុងពេល ១៥ថ្ងៃគួរមានធ្វើនៅថ្ងៃណាមួយ ដើម្បីរក្សាទំនៀមដើមរបស់ដូនតាខ្មែរ ។ តាមទម្លាប់ក្នុងវេលាសែនដូនតា គេត្រូវមានគឿងសំណែនដូចជា ផ្លែឈើ ចេកទុំ នំចំណី ស្រា មាន់ស្ងោ ទឹកក្រូចបង្អែម ចម្អាប ព្រមទាំងបាយបិណ្ឌ-បាយបត្តបូរ រៀបចំដាក់លើកម្រាលក្នុងទីសមគួរមួយ សំណែនក្នុងកិច្ចនេះក៏ពុំដូចគ្នាទាំងស្រុងដែរ ខ្លះថែមទាំងមានរៀបដូងខ្ចី១គូសំពត់អាវថ្មី និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម-ល-។
ការរៀបចំរណ្តាប់ពិធីសែនដូនតារួមមាន ៖
✨ម្ហូបអាហារ នំចំណី អន្សមជ្រូក អន្សមចេក នំបត់ នំគម
✨ទឹកដូងខ្ចី ១គូ(ដូងឡៅ) (ចោះដាក់ទុយោផង)
✨មាន់ស្ងោរ១គូ ឬ ក្បាលជ្រូក១ (តាមលទ្ធភាព)
✨ចេកណាំវ៉ា ផ្លែឈើផ្សេងៗតាមលទ្ធភាព
✨ម្លូស្លាកំបោរ៥ម៉ាត់ ឬ ហិបស្លាម្លូកំបោ
✨គួរប្រើទៀនក្រមួន១គូ ឬ ៧ដើម
✨កន្ទោយបាយដារ កន្ទោងស្លឹកចេក សម្រាប់ដាក់ម្ហូបអាហារ១
✨ទឹក១ផ្តិលស្ពាន់ និង ភេសជ្ជៈផ្សេងៗ
✨ខោអាវសំពត់ហូលថ្មីស្រីប្រុស២សម្រាប់
កិច្ចពិធីសែនព្រេន ៖
លុះរៀបចំស្រេចហើយគេអញ្ជើញចាស់ទុំ និងញាតិមិត្តភូមិផងរបងជាមួយមកចូលរួម ។ បន្ទាប់មកចាស់ទុំណាម្នាក់ ឬមេគ្រួសារផ្តើមអុជទៀន ធូប ក្នុងន័យសូមអញ្ជើញជីដូនជីតាដែលចែកឋានទៅ ចូលមកសេពសោយទទួលយកម្ហូបចំណីកូនចៅរៀបចំជូនក្នុងឱកាសនេះ។
🙏ការប្រកាសអញ្ចើញដូនតាបុព្វការីជន ញាតិកាសាច់សារលោហិតគ្រប់ៗជំនាន់ ៣ដង មកពិសារអាហារ សំណែន។ ក្រែងការហៅមិនបានលឺដល់ ក៏ពឹងពរទេវតា ម្ចាស់ទឹកដីជូនដំណឹងដល់ដូនតា។
🙏ចុងបញ្ចប់គេចាប់ម្ហូបអាហារខ្លះដាក់ចូលក្នុងកន្ទោងស្លឹកចេក ខ្លះធ្វើទូកស្រទបចេក ពិធីតាមវត្តមានធ្វើរហូតដល់ក្បួន ឬទូកដាក់សំណែន ជាការជូនដំណើរដូនតា និង អរគុណអ្នកកាន់អង្រឹងដងស្នែងសេនាពលរេហ៍ដែលដឹកនាំដូនតាមក បន្ទាប់មកកូនចៅច្រូចទឹក ប្រមូលបុណ្យកុសលដែលបានសាងមកក្នុងរដូវភ្ជុំឧទ្ទិសដល់ឈ្មោះដូនតា និង សាច់សារលោ
ហិតទាំងអស់ជាកិច្ចបញ្ចប់ពិធី។ កន្ទោង ឬទូកត្រូវយកទៅដាក់នៅក្រៅរបងផ្ទះ ផ្លូវបែកជាបួន ឬ ក៏យកទៅបណ្តែតទឹក ។ មានទំនៀមស្រុកខ្លះច្រើនយកសំណែនចាប់ទុកនេះ ដាក់នៅចុងជាយកន្ទេលផុតពីសំណែននានា លុះពិធីសែនព្រេនចប់ គេច្រើនយកសំណែននេះ ទៅចាក់ក្រោមជណ្តើរផ្ទះ ឬនៅជាយភូមិដែលគេយល់ថាសម្រាប់ពពួកអមនុស្សផ្សេងៗពុំមែនជាញាតិមកទទួល ។ ចំពោះពាក្យនិយាយ (ឬសូត្រ?) ទាំងបីបទហាក់ដូចជាពោលចេញមកតែរៀងខ្លួន ពុំមានពាក្យតែ
មួយដូចធម៌អាថ៌ ឬអ្វីដែលមានការតាក់តែងចងក្រងច្បាស់លាស់ឡើយ តែមានខ្លឹមសាររួមជាការអញ្ជើញជីដូនជីតា ឬញាតិទាំងប្រាំពីរសន្តានដែលស្លាប់ទៅ មកទទួលសំណែនដែលរៀបចំក្នុងឱកាសនេះឱ្យបានបរិបូណ៍ដូចៗគ្នា ។
លុះព្រលឹមថ្ងៃ១ កើត ត្រូវនឹងខអស្សុជ គេរៀបចំជូនដូនតាត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ ។ រណ្ដាប់ដែលគេតែងរៀបចំដាក់ជូនដំណើររួមមាន នំចំណី ផ្លែឈើ គ្រាប់ពោត គ្រាប់សណ្តែក ល្ង អង្ករ អំបិល ម្រេច ខ្ទឹម ។ល។ ខ្ចប់ជាកញ្ចប់តូចៗដូចគ្រឿងបម្រុង ដាក់លើស្រទបចេកបត់ឱ្យមានសណ្ឋានដូចទូក ឬក្បូនសម្រាប់ផ្ទុករណ្ដាប់ទាំងនោះអោយអណ្តែតតាមទឹក ។ បន្ទាប់មក គេអុជទៀនធូបដោតដាក់ក្នុងទូកនោះ បណ្ដែតតាមទឹក ហើយឧបកិច្ចថា“ទៅស្រុកទន្លេស្ងួតកន្ទួតមួយដើម" ដែលជាស្រុកមាននិយាយក្នុងរឿងព្រេងពាក់ព័ន្ធនឹងពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ។ ក្នុងវេលានេះដែរ គេក៏មានកិច្ចសូមខមាទោសគោ-ក្របី ជាពាហនៈអូសទាញយ៉ាងសំខាន់ដោយយកទៅលាងទឹក លាបប្រេង ចងអំបោះ ឱ្យស៊ីចេកនិងនំ ហើយនិយាយសូមខមាទោស ដែលខ្លួនជាម្ចាស់ធ្លាប់វាយដំជេរប្រទេច ដឹកជញ្ជូនធ្ងន់ស្រាលក្នុងការងារស្រែចម្ការកន្លងមក។ ពេញមួយថ្ងៃនេះ គេពុំប្រើសត្វទាំងនោះឡើយ បើទោះជាការងារស្រែចម្ការពុំទាន់រួចរាល់ចប់សព្វគ្រប់ក្តី។ កិច្ចសែនព្រេនចុងបំផុតនៃពិធីភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ក៏ឃើញក្នុងជំនឿជនជាតិកួយក្នុងស្រុកវាលវែង ខេត្តកំពង់ធំដែរ ដែលជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចមានជំនាញខ្ពស់ខាងផលិតដែក។ គេតែងរៀបចំចំម្ហូមអាហារ បង្អែម ចម្អាបគ្រឿងភេសជ្ជៈ សែនដែក (ឧបករណ៍ដែក ឬមានដែកខាងក្នុង) ដែលគេធ្លាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃដូចជា កាំបិត ពូថៅ ដឹង រណា ចប និងជំនីក នៅក្នុងថ្ងៃ១៤ រោច ហើយគេតមមិនយកឧបករណ៍ទាំងនោះមកប្រើឡើយ រង់ចាំរហូតផុតថ្ងៃបុណ្យភ្ជុំនេះសិន ៕
✨ពិធីកម្មនេះមិនមែនជាពិធីរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាទេ តែជាទំនៀមទម្លាប់របស់ដូនតាខ្មែរយើងតាំងពីបុរាណព្រេងព្រឹទ្ធមកម៉្លេះ ។ ដូច្នេះហើយសូមរួមគ្នាថែររក្សាទំនៀមសែនដូនតានេះនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារខ្មែរយើងអោយបានគង់វង្សតទៅមុខទៀត 🙏✨🇰🇭✨។
អត្ថបទរក្សាសិទ្ធដោយ ៖ សុខ វិជ្ចា
09/10/2023
29/09/2023
26/09/2023
22/09/2023