KNCI

ការថែរក្សា និងចងក្រងអក្សរសាស្ត្រខ្មែររបស់ដូនតាខ្មែរ គឺជាដំណើរការដ៏យូរលង់ និងប្រកបដោយការតាំងចិត្តខ្ពស់ ដោយឆ្លងកាត់ឧបសគ្គជាច្រើននៃប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាម និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាវិធីសាស្ត្រសំខាន់ៗដែលដូនតាខ្មែរបានប្រើប្រាស់ ដើម្បីថែរក្សា និងចងក្រងស្នាដៃអក្សរសាស្ត្ររបស់ពួកគាត់

១. ការចារឹកលើវត្ថុរឹង (សិលាចារឹក)
នេះគឺជាវិធីសាស្ត្រចំណាស់ជាងគេ និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់រក្សាទុកអក្សរ និងប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យបានយូរអង្វែង។

_ថ្ម : ដូនតាខ្មែរបានយកផ្ទាំងថ្មភក់ ឬថ្មបាយក្រៀម មកឆ្លាក់ជាអក្សរ ដើម្បីកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រះរាជក្រឹត្យ បញ្ជីសួយសារអាករ និងរឿងរ៉ាវសាសនា។ សិលាចារឹកទាំងនេះមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ហើយនៅសេសសល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

_លោហៈ ក្រៅពីថ្ម គេក៏បានចារឹកលើបន្ទះមាស ប្រាក់ ឬស្ពាន់ផងដែរ ជាពិសេសសម្រាប់អត្ថបទសំខាន់ៗដែលស្តេច ឬឥស្សរជនថ្វាយព្រះពុទ្ធ។

២. ការចារឹកលើស្លឹកត្នោត ឬស្លឹករិទ្ធ (សាស្ត្រា)
ក្រោយមក ដើម្បីភាពងាយស្រួលក្នុងការកត់ត្រា និងចម្លងឯកសារច្រើន ដូនតាខ្មែរបានច្នៃប្រឌិតប្រើស្លឹកត្នោត។

_វិធីធ្វើ: គេយកស្លឹកត្នោតមកពុះជាបន្ទះៗ ស្ងួតហាល រួចយកមកគាបឱ្យរាបស្មើ។ គេប្រើដែកចារមកកោសជាអក្សរលើស្លឹកនោះ បន្ទាប់មកយកធ្យូង ឬកំមាលមកលាបឱ្យជ្រាបចូលក្នុងស្នាមចារនោះ ដើម្បីឱ្យអក្សរច្បាស់។

_ការថែរក្សា: គេយកស្លឹកទាំងនោះមកចងជាបណ្តុំ ហៅថា "គម្ពីរ" ឬ "សាស្ត្រា" ហើយដាក់ក្នុងកេស ឬទូធ្វើពីឈើ ដែលមានកម្រាលក្រណាត់កម្ដៅការពារសត្វល្អិត និងសំណើម។

_ខ្លឹមសារ: សាស្ត្រាស្លឹកត្នោតភាគច្រើនផ្ទុកអត្ថបទព្រះត្រៃបិដក រឿងនិទានប្រជាប្រិយ (ធម៌អាថ៌) ក្បួនតម្រាផ្សេងៗ និងព្រះរាជពង្សាវតារ។

៣. ការថែរក្សាក្នុងគម្ពីរយោង (ការចម្លងជាហូរហែ)
ដោយសារស្លឹកត្នោតមានអាយុកាលកំណត់ ហើយងាយនឹងខូចខាតដោយភ្លើង សត្វល្អិត ឬសំណើម វត្តអារាម និងព្រះសង្ឃដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចងក្រង និងថែរក្សា។

_ការចម្លង: មុនពេលដែលសាស្ត្រាចាស់ពុកផុយ ព្រះសង្ឃ និងអាចារ្យដែលមានចំណេះដឹង ត្រូវតែធ្វើការចម្លងអត្ថបទពីសាស្ត្រាចាស់ដាក់លើសាស្ត្រាថ្មីឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់។ ការងារនេះទាមទារភាពអត់ធ្មត់ និងចំណេះដឹងផ្នែកភាសាបាលី-សំស្ក្រិតយ៉ាងជ្រៅជ្រៅ។

_មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌: វត្តអារាមទាំងអស់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំសាស្ត្រាស្លឹកត្នោតនេះច្រើនជាងគេ។ គេអាចនិយាយបានថា វត្តគឺជាបណ្ណាល័យ និងសារមន្ទីរដំបូងបង្អស់របស់ខ្មែរ។

៤. ការបង្រៀន និងការចងចាំ (កិច្ចសង្គម)
ក្រៅពីការកត់ត្រាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដូនតាខ្មែរក៏បានថែរក្សាអក្សរសាស្ត្រតាមរយៈប្រពៃណីសាស្ត្រាដោយប្រើវិធីផ្សេងទៀត៖

_ការបង្រៀន: ព្រះសង្ឃ និងគ្រូអាចារ្យបានបង្រៀនអក្សរ និងអត្ថបទសាស្ត្រាដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយនៅក្នុងវត្ត។

_ការចងចាំ និងល្បែងកំសាន្ត: តាមរយៈការរៀបរាប់ ឬរឿងនិទានផ្សេងៗ ដែលមានតាំងពីរឿងរាមកេរ្តិ៍ រហូតដល់រឿងនិទានតូចៗ សម្រាប់អប់រំសីលធម៌។ អក្សរសាស្ត្រត្រូវបានថែរក្សា និងបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់តាមរយៈពាក្យនិយាយ និងការចងចាំ។

_ការប្រើប្រាស់កាលៈទេសៈ: ការប្រើប្រាស់អក្សរសាស្ត្រនៅក្នុងពិធីបុណ្យជាតិ និងពិធីផ្សេងទៀត ដូចជាការអានធម៌អាថ៌ ឬកំណាព្យ។

សរុបសេចក្តីមក ភាពរស់រានមានជីវិតរបស់អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន គឺអាស្រ័យដោយការកត់ត្រាជាសិលាចារឹក និងការចារឹកលើស្លឹកត្នោត និងការចម្លងបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់នៅក្នុងវត្តអារាម។
ឯកសារយោងបន្ថែម (សម្រាប់ស្វែងយល់បន្ថែម):

_សិលាចារឹក: គេអាចឃើញ និងសិក្សាសិលាចារឹកនានានៅសារមន្ទីរជាតិ ឬនៅទីតាំងផ្ទាល់ដូចជានៅក្បែរប្រាសាទអង្គរវត្ត និងក្នុងវត្តអារាមផ្សេងៗទៀត។

_វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត: គឺជាស្ថាប័នមួយដែលបានបង្កើតឡើង ដើម្បីប្រមូល សិក្សា និងបោះពុម្ពផ្សាយសាស្ត្រាស្លឹកត្នោត និងវណ្ណកម្មខ្មែរ។ ស្ថាប័ននេះ មានបណ្ណាល័យដ៏ធំមួយផ្ទុកសាស្ត្រាជាច្រើន។

_សិក្សាលេខាបិដក: គឺជាវិធីមួយដើម្បីសិក្សាអំពីការថែរក្សា និងការបន្តការចម្លងបន្តនៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ។

_អត្ថបទអំពីការអភិរក្សវប្បធម៌ខ្មែរ: មានសៀវភៅ និងអត្ថបទស្រាវជ្រាវជាច្រើនពីអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ និងបរទេសដែលបានសិក្សាពីវិស័យអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងវិធីសាស្ត្រថែរក្សា។

ដួនតាខ្មែរកសាងប្រាសាទអង្គរវត្តដោយយកខ្សាច់ដាក់ក្រាលបាតក្រោមប្រាសាទឈរយ៉ាងរឹងមាំ
ហើយពុំមានការបាក់ច្រាំងតាមដងទន្លេរ

•ទឹកអម្រែក
•ភ្នែកខ្លែង
•ស្ញែងរាជសី
•សំដីឥសូរ
•ថ្ងូរព្រះឥន្ធ
•សុបិន្តសួរ
•ខួរទន្សាយ
•សប្បាយរាស្រ្ត
_____________________________

_ទឹកអម្រែក (ទឹក + អម្រែក)៖ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាពរស់នៅតាមជនបទ។ អម្រែកគឺជាឧបករណ៍យួរទឹករបស់ខ្មែរបុរាណ។ វាបង្ហាញពីភាពនឿយហត់ និងការតស៊ូក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

_ភ្នែកខ្លែង (ភ្នែក + ខ្លែង)៖ សត្វខ្លែងមានភ្នែកមុតស្រួច។ ឃ្លានេះអាចប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបទៅនឹងមនុស្សដែលមានក្រសែភ្នែករហ័សរហួន ឬមានល្បិចកលតាមបែបសត្វខ្លែង។

_ស្ញែងរាជសី (ស្ញែង + រាជសី)៖ រាជសីគឺជាសត្វតំណាងឱ្យអំណាច និងបារមី។ ការ «ស្ញែង» គឺការកោតខ្លាចដោយចិត្តស្មោះ ឬការគោរពចំពោះអ្នកដែលមានបុណ្យស័ក្តិធំ។

_សំដីឥសូរ (សំដី + ឥសូរ)៖ ព្រះឥសូរ (ព្រះសិវៈ) ក្នុងជំនឿខ្មែរគឺមានតេជានុភាពខ្លាំងក្លា។ សំដីឥសូរ គឺសំដីដែលមានអំណាច សក្ដិសិទ្ធិ ឬសំដីដែលនិយាយទៅហើយមិនអាចកែប្រែបាន។

_ថ្ងូរព្រះឥន្ធ (ថ្ងូរ + ព្រះឥន្ធ)៖ ព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចនៃទេវតា។ ការ «ថ្ងូរ» របស់ព្រះឥន្ទ គឺជានិមិត្តរូបនៃទុក្ខសោកដែលខ្លាំងក្លា រហូតដល់ធ្វើឱ្យស្ថានសួគ៌ញ័ររញ្ជួយ។

_សុបិន្តសួរ (សុបិន្ត + សួរ)៖ ការឃើញសុបិនហើយចង់ដឹងពីអនាគត ឬការព្យាករណ៍។ នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿលើនិមិត្ត និងជោគវាសនារបស់មនុស្ស។

_ខួរទន្សាយ (ខួរ + ទន្សាយ)៖ ជាពាក្យប្រដូច។ ទន្សាយជាសត្វដែលឆ្លាត ប៉ុន្តែពេលខ្លះក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសត្វដែលកំសាក។ «ខួរទន្សាយ» អាចមានន័យថាជាមនុស្សដែលមានគំនិតរហ័សរហួន ឬផ្ទុយមកវិញគឺភាពកំសាកញី។

_សប្បាយរាស្រ្ត (សប្បាយ + រាស្រ្ត)៖ ជាគោលដៅចុងក្រោយនៃភាពជោគជ័យ។ នៅពេលដែលប្រជារាស្រ្តមានសេចក្តីសុខសប្បាយ នោះទើបប្រទេសជាតិមានសុខសន្តិភាព។

ការដែលរៀបរាប់ឃ្លាទាំងនេះជាជួរ គឺវាមានទម្រង់នៃ «ជួនទោល» ដែលមានចុងជួនស្មើគ្នាតាមលំដាប់៖
_អម្រែក ជួនជាមួយ ភ្នែកខ្លែង (សូរ «ឯក»)
_ខ្លែង ជួនជាមួយ ស្ញែង (សូរ «ឯង»)
_រាជសី ជួនជាមួយ សំដី (សូរ «ដី»)
_ឥសូរ ជួនជាមួយ ថ្ងូរ (សូរ «ូរ»)
_ព្រះឥន្ធ ជួនជាមួយ សុបិន្ត (សូរ «ិន្ត»)
_សួរ ជួនជាមួយ ខួរ (សូរ «ួរ»)
_ទន្សាយ ជួនជាមួយ សប្បាយរាស្រ្ត (សូរ «ាយ»)