Anlong Veng Peace Center

អ៊ុន ឈួន៖ ខ្ញុំបានភៀសខ្លួនទៅរស់នៅប្រទេសវៀតណាម ក្នុងជំនាន់ខ្មែរក្រហម

អ៊ុន ឈួន អាយុ៧៤ឆ្នាំ មានទីកំណើតនៅក្នុងខេត្តតាកែវ។ ឈួន បានរៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍ជីវិតរបស់ខ្លួនថា៖ «ខ្ញុំបានធំដឹងក្តីក្នុងគ្រួសារមួយ ដែលមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៤នាក់៖ ជុន មឿន, អ៊ុន ញ៉ និង អ៊ុន តាំងហ៊ុន។ កាលនៅកុមារភាព ខណៈដែលក្មេងដទៃមានឱកាសចូលរៀនសូត្រ ខ្ញុំបែរជាត្រូវលះបង់ការសិក្សា។ ខ្ញុំត្រូវទទួលរ៉ាប់រងការងារផ្ទះសម្បែង ដោយសារឪពុកខ្ញុំគឺជាទាហាន ដែលមានភារកិច្ចការពារជាតិ។ ខ្ញុំត្រូវនៅផ្ទះ និងជួយមើលថែកូនក្មួយ ព្រមទាំងធ្វើស្រែចម្ការយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំដើម្បីជ្រោមជ្រែងជីវភាពគ្រួសារ ។

នៅពេលដែលខ្ញុំបានឈានចូលដល់វ័យដែលត្រូវកសាងគ្រួសារ ខ្ញុំត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តដ៏ធំមួយអំពីជីវិតគ្រួសារ។ នៅទីបំផុត ខ្ញុំត្រូវរស់នៅជាក្រមុំចាស់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ មូលហេតុដែលខ្ញុំសុខចិត្តជ្រើសរើសផ្លូវនេះ គឺដោយសារតែការមើលឃើញពីភាពស្មុគស្មាញនៃជីវិតប្តីប្រពន្ធ និងការបារម្ភខ្លាចជួបប្រទះបុរស ដែលចូលចិត្តសេពគ្រឿងស្រវឹង និងបង្កជាទុក្ខទោសដល់ខ្លួន។ សម្រាប់ខ្ញុំ ការរស់នៅម្នាក់ឯងនាំមកនូវភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងសេចក្តីសុខតាមបែបបទដែលខ្លួនចង់បាន។ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំត្រូវប្រឈមនឹងការលំបាកនៅពេលមានជំងឺដង្កាត់ ដែលខ្វះអ្នកនៅក្បែរជួយជ្រោមជ្រែង។

ជីវិតរបស់ខ្ញុំក៏បានឆ្លងកាត់ព្យុះភ្លៀងនៃសម័យសង្គ្រាមយ៉ាងជូរចត់ផងដែរ។ នៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ឬសម័យ ប៉ុល ពត ខ្ញុំមិនបានរស់នៅក្នុងប្រទេសឡើយ។ ដោយសារការដឹងមុនអំពីភាពសាហាវយង់ឃ្នងនៃរបបនោះ ខ្ញុំបានភៀសខ្លួនទៅរស់នៅប្រទេសវៀតណាម។ ខ្ញុំនៅចាំបានយ៉ាងច្បាស់នូវទិដ្ឋភាពដ៏រន្ធត់នៃគ្រាប់បែក និងការកាប់សម្លាប់មនុស្ស ដែលកើតឡើងចំពោះអ្នកដែលរត់ភៀសខ្លួនមិនទាន់។ ខណៈដែលឪពុក និងបងប្រុសកំពុងបម្រើការជាទាហានក្នុងសម័យសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ខ្ញុំរស់នៅឯប្រទេសវៀតណាម និងបានប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ និងមានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់។ ខ្ញុំគេចផុតពីការធ្វើទារុណកម្មដោយបង្ខំឱ្យជីកទំនប់ប្រឡាយដូចប្រជាជននៅក្នុងស្រុក។

ក្រោយពេលភ្លើងសង្គ្រាមត្រូវបានរលត់ និងប្រទេសជាតិទទួលបានសន្តិភាព។ ខ្ញុំបានវិលត្រឡប់មករស់នៅស្រុកកំណើតវិញ។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំបានមកតាំងទីលំនៅនៅភូមិពោធិវង្ស សង្កាត់បន្សាយរាក់ ក្រុងសំរោង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ទោះបីជាវ័យជរាបាននាំមកនូវជំងឺក្រពះ លើសជាតិស្ករ និងអាការចុករោយដៃជើងដែលតម្រូវឱ្យលេបថ្នាំជាប្រចាំក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែខ្ញុំនៅតែមានភាពកក់ក្តៅក្នុងចិត្ត។ ភាពកក់ក្តៅនេះកើតចេញពីការសន្តោសមេត្តារបស់បងប្អូន និងក្មួយៗ ដែលតែងតែជួយឧបត្ថម្ភថវិកា និងមើលថែទាំខ្ញុំជារៀងរាល់ខែ បំពេញនូវក្តីសុខក្នុងជីវិតចុងក្រោយរបស់ខ្ញុំយ៉ាងមានន័យបំផុត»៕

ដោយ សួត វិចិត្រ អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

មាស ហ៊ាន៖ ខ្ញុំធ្វើការក្នុងកងចល័តខ្មែរក្រហម

មាស ហ៊ាន អាយុ៦២ឆ្នាំ នៃស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បាននិយាយថា៖ «ក្នុងបឋមវ័យ ខ្ញុំបានចូលសិក្សារៀនសូត្រនៅសាលាត្រឹមតែមួយខែប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែសង្គ្រាម។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន១២នាក់ (ស្រីចំនួន២នាក់និងប្រុសចំនួន១០នាក់)។ ខ្ញុំគឺជាកូនទី៣នៅក្នុងគ្រួសារ។ គ្រួសារខ្ញុំប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចម្ការ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ ជីវភាពគ្រួសារខ្ញុំមានការខ្វះខាតខ្លាំងណាស់។

នៅឆ្នាំ១៩៧០ លន់ នល់ បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ សង្គ្រាមកើតឡើងគ្រប់ច្រកល្ហក។ ប្រជាជនត្រូវរស់នៅទាំងភ័យខ្លាច និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិធ្លាក់ចុះ។ ប្រជាជនជាច្រើនចូលរួមជាមួយសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ តាមការអំពាវនា ខណៈដែលមួយចំនួនទៀតស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល លន់ នល់។ ប្រជាជនដែលមិនពេញចិត្តចំពោះការឡើងកាន់អំណាចរបស់ លន់ នល់ បានប្រមូលផ្ដុំគ្នាដើម្បីធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងទាហាន លន់ នល់ ទាមទារអំណាចជូនសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុវិញ។ ការធ្វើបាតុកម្មនេះ បានកើតឡើងនៅតាមទីប្រជុំជននានា នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ នៅតាមតំបន់ខ្លះ ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងកងទ័ព លន់ នល់ និង បាតុករបានកើតឡើង។

នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧២ ដល់១៩៧៣ យន្តហោះអាមេរិកចាប់ផ្ដើមទម្លាក់គ្រាប់បែក នៅតាមភូមិស្ថាន របស់ប្រជាជន។ កំឡុងពេលនោះ គ្រួសារខ្ញុំ និងប្រជាជននៅក្នុងភូមិ បានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់កន្លែងសុវត្ថិភាព ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីភូមិ។ ក្រុមគ្រួសារខ្លះប្រើរទេះដើម្បីដាក់អីវ៉ាន់ និងកូនតូចៗនៅលើរទេះ ដឹកគោក្របីយកទៅតាម ឯអ្នកខ្លះទៀតដើរ រែកកូនចៅ និងសែងសម្ភារៈឆ្នាំងចាន សម្លៀកបំពាក់ និង អង្ករ ជាដើម។ ប្រជាជនជួបការលំបាកខ្លាំងណាស់ ដែលត្រូវធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅទីកន្លែងមួយទៀត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្ទះសម្បែងប្រជាជន បាត់បង់ជីវិតមនុស្ស និងស្លាប់គោក្របី។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្ញុំមានវ័យ១៨ឆ្នាំ ដែលត្រូវចូលធ្វើការក្នុងកងចល័ត នៅភូមិនាងស្រោង ស្រុកស្រីស្នំ ខេត្តសៀមរាប។ ការងារចល័តរួមមានការលើកភ្លឺស្រែ លើកទំនប់ ជីកអាងទឹក និងប្រឡាយ។ ខ្ញុំក៏ត្រូវច្រូតកាត់ និងបោកបែន ដើម្បីប្រមូលផលទុកដាក់ដែរ។ ការហូបចុកមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។ ខ្ញុំបានហូបបបរពីរពេល ក្នុងមួយថ្ងៃ។ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ អង្គការបានបញ្ជូនខ្ញុំទៅនៅជើងទៀន។ រយៈពេល២ខែក្រោយមក កងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាមចូលមករំដោះប្រទេសពីរបបខ្មែរក្រហម។ ខ្ញុំក៏បានវិលត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ។

លុះដល់ឆ្នាំ១៩៨០ ខ្ញុំបានរៀបការ។ ខ្ញុំរស់នៅជាមួយប្រពន្ធក្នុងភូមិជើងទៀន អស់រយៈពេលប្រហែលជា៤ទៅ៥ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តចូលធ្វើទាហានប៉ារ៉ា នៅឯជំរំអំពិល។ ខ្ញុំបានបែកបាក់ពីប្រពន្ធខ្ញុំ ចាប់តាំងពេលនោះ។

ក្រោយមកទៀត ខ្ញុំបានយកប្រពន្ធម្នាក់ទៀតនៅក្នុងជំរំអំពិល។ យើងបានរៀបចំកម្មវិធីបន្តិចបន្តួច និងបានការចូលរួមពីអ្នកស្គាល់គ្នាប៉ុន្មាននាក់តែប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំរស់នៅជាមួយប្រពន្ធក្រោយបានមួយរយៈ ប្រពន្ធខ្ញុំក៏ក្បត់ចិត្តខ្ញុំ និងមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រុសផ្សេង។ ក្រោយពីបានដឹងដំណឹងនេះ ប្រពន្ធខ្ញុំត្រូវបានទាហានប៉ារ៉ាចាប់ដាក់គុក។

អង្គភាពខ្ញុំត្រូវបញ្ជូនទៅកាន់តំបន់អន្លង់វែងវិញ។ ខ្ញុំបានរស់នៅក្នុងឈ្មោះជាទាហានប៉ារ៉ាអស់រយៈពេល១៣ឆ្នាំ ដោយរាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨០ ដល់ ឆ្នាំ១៩៩៣។ បន្ទាប់ពីបានរស់នៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង រយៈពេល២ឆ្នាំ ខ្ញុំក៏បានចូលធ្វើជាទាហាននៅកងពលលេខ៤ ក្នុងក្រុងសំរោងវិញម្តង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ខ្ញុំបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងបានសុំមេលាឈប់ពីទាហាន ដើម្បីត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើត និងព្យាបាលជំងឺ។ ខ្ញុំឈឺធ្ងន់ នាគ្រានោះ។
នៅពេលជាសះស្បើយវិញ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តទៅបួស នៅវត្តចុងកាល អស់រយៈ៤វស្សា។ ខ្ញុំបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺម្ដងទៀត។ ខ្ញុំក៏សុំព្រះចៅអធិការវត្តសឹក និងត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ។ ខ្ញុំរស់នៅជាមួយឪពុកម្ដាយនៅអន្សាយរាក់ អស់រយៈពេល១០ឆ្នាំ។ ខ្ញុំបានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងភូមិត្រពាំងស្វាយ ស្រុកបន្ទាយអំពិលរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ»៕

បញ្ជាក់៖ មាស ហ៊ាន ភេទប្រុស អាយុ៦២ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅភូមិស្លែងចាស់ ឃុំក្លាំង ហាយ ស្រុកស្រីស្នំ ខេត្តសៀមរាប។ បច្ចុប្បន្ន ហ៊ាន រស់នៅស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។

ដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

ទោម លឿន៖ អតីតទាហានខ្មែរក្រហមការពារព្រំដែននៅប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី និងបង្គោលឡាក់ថ្មដូន

ទោម លឿន បាននិយាយថា៖ «នៅឆ្នាំ១៩៧២ ខ្ញុំមានអាយុ២១ឆ្នាំ។ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តចាកចេញពីម្ដាយមេម៉ាយ ចូលបម្រើកងទ័ពបដិវត្តន៍ខ្មែរក្រហម ដើម្បីតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលដឹកនាំដោយសេនាប្រមុខ លន់ នល់។ ការចាកចេញនោះ គឺជាការបែកគ្នាអស់មួយជីវិត។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមក ខ្ញុំលែងបានជួបមុខម្ដាយទៀតហើយ (ម្តាយខ្ញុំបានស្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤)។

ខ្មែរក្រហមបានឡើងកាន់អំណាចទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ខ្ញុំត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យឈរជើងនៅតាមខ្សែរត្រៀមជួរមុខ នៅលើបន្ទាត់ព្រំដែនក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ខ្ញុំការពារព្រំដែន ជាពិសេស នៅប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី និងបង្គោលឡាក់ថ្មដូន។

នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្ញុំបានប្រយុទ្ធនៅក្នុងសមរភូមិដ៏ក្តៅគគុកជាមួយកងទ័ពថៃពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះព្រំដែន។ នៅពេលនោះ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបណ្តាលឲ្យមានការបង្ហូរឈាម និងស្លាប់បាត់បង់ជីវិតកងទ័ពអស់ជាច្រើននាក់។

ក្រៅពីការការពារទឹកដី ខ្ញុំធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការវាយឆ្មក់ជាមួយចលនាថៃក្រហម នៅតាមខ្សែរបន្ទាត់ព្រំដែន ចំនួន៣ទៅ៤លើក ក្នុងនោះមានសមរភូមិអន្លង់វែងដែរ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៧ដល់១៩៧៨។ អន្លង់វែងបានក្លាយជាសមរភូមិខ្មែរក្រហម និងថៃក្រហម បន្ទាប់ពីប្រជាជនទាំងអស់នៅអន្លង់វែង ត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់ស្រុកក្រឡាញ់ និងឃុំកំពង់ថ្កូវ ខេត្ដសៀមរាប។ ចលនាថៃក្រហមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលដៅរំដោះទឹកដីខ្មែរ ដែលបាត់បង់នៅក្នុងប្រវត្ដិសាស្រ្ដ។
យុទ្ធសាស្រ្ដរបស់ថៃក្រហម ផ្តោតលើការវាយ និងកេណ្ឌកម្លាំងទ័ពឲ្យកាន់តែច្រើន។ មូលដ្ឋានឈរជើងរបស់ថៃក្រហមមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីថៃទាំងស្រុងទេ ប៉ុន្ដែក៏ស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជាដែរ នៅត្រង់ផ្នែកខ្លះ។ ខ្មែរក្រហមធ្លាប់ជួយផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារដល់ចលនានេះទៀតផង។ ការឃោសនា និងពាក្យចចាមអារ៉ាមទាំងឡាយ បានបង្ហើបឲ្យដឹងថា ប្រសិនបើថៃក្រហមបានទទួលជ័យជម្នះនិងគ្រប់គ្រងប្រទេសថៃទាំងមូល ទឹកដីខ្មែរសុរិន្ទនឹងត្រូវប្រគល់មកឲ្យកម្ពុជាវិញ។

នៅទីបំផុត ចលនាថៃក្រហមត្រូវបានរលំរលាយទាំងស្រុងនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ និងដើមឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយសារតែការបង្រួបបង្រួមរបស់ប្រទេសថៃ។ ចលនាថៃក្រហមមួយផ្នែកបន្ដនៅសេសសល់ ប៉ុន្ដែផ្លាស់ប្ដូរទៅកាន់ព្រំដែនប្រទេសភូមាវិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពវៀតណាមបានវាយលុកចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំ និងកងទ័ពខ្មែរក្រហមដទៃទៀតបានដកថយមកនៅតាមបណ្ដោយជួរភ្នំដងរែក។ ជីវិតរបស់យើងហាក់ស្ថិតក្នុងភាពច្របូកច្របល់យ៉ាងខ្លាំង។ ជាពិសេស បណ្ដាមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមមានការមិនទុកចិត្ដគ្នា និងឈានទៅដល់ការបែកបាក់គ្នា។ តែទោះជាយ៉ាងណា ខ្ញុំនៅតែបន្តរស់នៅជាមួយចលនានេះ ក្នុងនាមជាកងទ័ពព្រៃ រហូតដល់ការធ្វើសមាហរណកម្មក្នុងតំបន់អន្លង់វែង នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។
បច្ចុប្បន្ន (គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១) ខ្ញុំមានវ័យជរាខ្លាំងណាស់ហើយ។ ខ្ញុំបានរស់នៅយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់និងសុខដុមរមនា នៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ បើទោះបីជាជីវិតរបស់ខ្ញុំពោរពេញដោយស្នាមរបួសពីសង្គ្រាម ការបែកបាក់ក្រុមគ្រួសារ និងការរស់នៅយ៉ាងលំបាកវេទនាក្នុងព្រៃដ៏ក្រាស់ក៏ដោយ ស្មារតីរបស់ខ្ញុំនៅតែរឹងមាំ និងចងចាំនូវរាល់រឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រដែលធ្លាប់ជួបប្រទះ សម្រាប់ប្រាប់ទៅយុវជនជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីតម្លៃនៃសន្តិភាពដែលទទួលបានយ៉ាងលំបាកនេះ»៕

បញ្ជាក់៖ ទោម លឿន ភេទប្រុស កើតនៅឆ្នាំ១៩៥១ មានទីកន្លែងកំណើតនៅក្នុងស្រុកសូទ្រនិគម ខេត្តសៀមរាប។ លឿនបានរស់នៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ មុនពេលដែល លឿន បានទទួលមរណភាព ដោយជរាពាធ កាលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងទៅនេះ។

លី សុខឃាង បានសម្ភាស ទោម លឿន នៅក្នុងវេទិកាប្រវត្ដិសាស្រ្ដគ្រួសារក្នុង ស្រុកអន្លង់វែង ខេត្ដឧត្ដរមានជ័យ នៅថ្ងទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១។
អត្ថបទដោយ សួត វិចិត្រ អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

យូ ផាន៖ ខ្ញុំបានក្លាយជាអ្នកតស៊ូ ការពារទឹកដី និងស្វែងរកសន្តិភាពដែរ

យូ ផាន ដែលមានអាយុ៥៨ឆ្នាំ និងរស់នៅក្នុងស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប បាននិយាយរៀបរាប់អំពីរឿងរ៉ាវប្រវត្តិតស៊ូឆ្លងកាត់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមថា៖ «ខ្ញុំមិនបានរៀនសូត្រទេកាលពីក្មេង។ ខ្ញុំធំដឹងក្ដីនៅក្នុងសម័យសង្គ្រាម។ សាលារៀនត្រូវបានបិទទ្វារ។ ឪពុកម្ដាយខ្ញុំប្រកបមុខរបរជាកសិករ។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៩នាក់។ បន្ទាប់ពីឪពុកម្ដាយខ្ញុំបានលាចាកលោកនេះ ខ្ញុំនិងបងប្អូនបង្កើតបានក្លាយជាកូនកំព្រា។

នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ផ្ទះសម្បែងមានសភាពស្ងាត់ជ្រងំ ហើយផ្លូវថ្នល់គ្មានមនុស្សដើរទេ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនត្រូវបានជម្លៀសចេញពីភូមិឲ្យទៅដេករស់នៅតាមព្រៃ។ ទ្រព្យសម្បត្តិឯកជនរបស់ប្រជាជនទាំងអស់ត្រូវប្រមូលដាក់ជាសមូហភាព។ ចាស់ៗពីដើមចូលចិត្តពាក់ក្រវិលមាស ដែលមានលម្អរផ្កានៅខាងចុងផង។ អ្នកខ្លះក៏បានលាក់ទុកទាន់ពេល ចំណែកឯអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្រមូលយកគ្មានសេសសល់។

នៅតាមផ្ទះ ប្រជាជនខ្លះជីកដីកប់លាក់ទុកចានផ្កាឆ្នាំងដី និងរបស់របរពីដើមទុកខ្លះ។ ក្រោយមក ខ្ញុំត្រូវបានរៀបចំឲ្យចូលធ្វើការនៅក្នុងកងកុមារ ដែលមានវ័យប្រហែល៨ទៅ៩ឆ្នាំតែប៉ុណ្ណោះ។ ការងារនៅក្នុងកងកុមារ រួមមានការកាប់ទន្ទ្រានខែត្រ រើសអាចម៍គោ កាប់ដីដំបូក ដើម្បីធ្វើជីដាក់ស្រែ។ ក្រៅពីការងារទាំងអស់នេះ ក្រុមកុមារក៏ត្រូវបានអង្គការប្រើឲ្យទៅដេញចាបស៊ីស្រូវ ឬឃ្វាលគោ ជាដើម។ ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ខ្ញុំតែងតែបំពេញភារកិច្ចទាំងនេះជាប់មិនដែលបានឈប់សម្រាកទេ ពីព្រោះខ្លាចមិនបានអាហារហូប។ ហេតុដូចនេះហើយ ខ្ញុំមិនដែលប្រព្រឹត្តិខុសពីវិន័យរបស់អង្គការនោះទេ។ ចំណែកឯក្រុមគ្រួសារខ្ញុំ អង្គការបានចាត់តាំងឲ្យទៅធ្វើការនៅកន្លែងផ្សេងៗពីគ្នា។

ខ្ញុំបានឃើញកងចល័តស្រីៗក្នុងស្រុក ចល័តនៅក្រៅស្រុក និងចល័តនៅតាមព្រំដែន។ ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងអស់នោះមានវ័យចាប់ពី១៤ដល់១៥ឆ្នាំឡើងទៅ។ បងស្រីខ្ញុំម្នាក់គឺជាប្រធានកងចល័តនារីចល័ត។ ថ្ងៃមួយ ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរតាមរទេះទៅដឹកប្រហុកនៅឯវាលក្រោម ហើយបានជួបជាមួយគាត់។ គាត់កំពុងធ្វើការបោចស្មៅ និងបិទភ្លឺស្រែនៅក្នុងទឹក។ អ៊ំចាស់ៗក៏បានស្រែប្រាប់បងស្រីខ្ញុំថា ខ្ញុំមកលេង។ បងស្រីខ្ញុំបានដើរមករកខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែយើងមិនបាននិយាយគ្នាយូរនោះទេ ព្រោះខ្លាចអង្គការស្ដីឲ្យ។ យើងបានសួរសុខទុក្ខគ្នាហើយ។ បងស្រីខ្ញុំក៏បានដេញឲ្យខ្ញុំប្រញាប់ចាកចេញពីទីនោះ។ ខ្ញុំរស់នៅក្នុងកងកុមាររហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។

កងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាមចូលមករំដោះប្រជាជនចេញពីរបបខ្មែរក្រហម។ ខ្ញុំបានត្រឡប់ទៅផ្ទះជួបជុំបងប្អូននៅឯស្រុកកំណើត។ ប្រជាជនចាប់ផ្ដើមរស់នៅមានសិទ្ធិសេរីឡើងវិញ។ សាលារៀន វត្តអារាម និងផ្សារ ចាប់ផ្ដើមបើកដំណើរការវិញ។ ខ្ញុំបានចូលសិក្សារៀនសូត្រនៅ សាលា ដោយបងៗខ្ញុំជាអ្នករ៉ាប់រងការរៀនសូត្ររបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំរៀននៅត្រឹមកម្រិតអនុវិទ្យាល័យ។ ខ្ញុំបានឈប់រៀនវិញ ដោយសារជីវភាពគ្រួសារក្រីក្រពេក គ្មានលទ្ធភាពរៀនបន្ត។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំគ្មានកង់ជិះទេ។ គោខ្ញុំមានចំនួនច្រើន ដែលខ្ញុំគឺជាឃ្វាលនិងចិញ្ចឹមដោយខ្លួនឯង។

នៅតាមបណ្ដោលបន្ទាត់ព្រំដែន ចលនាខ្មែរក្រហមបន្តសង្គ្រាមនៅឡើយ។ កំឡុងពេលនោះ ខ្មែរក្រហមកំពុងប្រមូលកម្លាំងដែលនៅសេសសល់បន្តនៅតាមព្រំដែន ដើម្បីត្រៀមវាយបកជាមួយកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តចូលបម្រើជាទាហានសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា។ បងស្រីខ្ញុំម្នាក់បានចូលបម្រើក្នុងកងចល័តនារីដឹកជញ្ជូនគ្រាប់ឲ្យកងទ័ពខ្មែរក្រហម។

រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៦ ខ្ញុំបានចេញទៅសមរភូមិបក់ហឺត-ខ្លាងាប់ ដើម្បីវាយយកស្រុកម៉ាឡៃ។ ប៉ុន្តែកងទ័ពយើងបានអាចវាយចូលស្រុកម៉ាឡៃបានទេ ដោយសារបញ្ហាគ្រាប់មីនច្រើនពេក។ ក្រោយមក កងទ័ពសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា បានដកកម្លាំងទៅវាយនៅស្ដៅខាងប៉ៃលិនវិញម្ដង។ កងពលធំខ្ញុំស្ថិតនៅឯភ្នំបូក ប៉ុន្តែកម្លាំងខ្ញុំនៅតាមវរសេនាធំ បានចេញទៅវាយនៅតាមសមរភូមិ។

នៅឆ្នាំ១៩៩៧ សមរភូមិចាប់ផ្ដើមក្តៅខ្លាំង។ កងកម្លាំងខ្ញុំបានវាយចេញពីតំបន់ឧត្តរមានជ័យ សំរោង និងអូរស្មាច់។ នៅពេលនោះ កងទ័ពយើងមិនអាចចូលអន្លង់វែងបានទេ។ យើងត្រូវត្រឡប់ទៅខាងស្រុកក្រឡាញ់សិន រួចហើយបកមកវាយនៅតំបន់អន្លង់វែងវិញ។ តំបន់អន្លង់វែងមិនងាយចូលបានទេ ព្រោះយើងមិនដឹងថាកម្លាំងខ្មែរក្រហមមានចំនួនប៉ុន្មាននាក់ ហើយជាពិសេស តំបន់នោះសម្បូរគ្រាប់មីនខ្លាំងណាស់។ យើងចូលបានក៏វាយគ្នារុំារ៉ៃរាប់ខែ ទម្រាំតែកងទ័ពខ្មែរក្រហមព្រមចរចារ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានយល់ព្រមធ្វើសមាហរណកម្មបញ្ចប់សង្គ្រាម។ កងទ័ពខ្ញុំបានឈរជើងនៅតំបន់អន្លង់វែង កំឡុងពេលធ្វើសមាហរណកម្មហើយ។ តាមការពិតទៅ ខ្ញុំមិនដែលនឹកស្មានថា ខ្ញុំបានកើតទាន់សម័យធ្វើសង្គ្រាមតស៊ូបែបនេះនោះទេ។ ខ្ញុំបានក្លាយជាអ្នកតស៊ូ ការពារទឹកដី និងស្វែងរកសន្តិភាពដែរ។
បច្ចុប្បន្ននេះ ខ្ញុំរស់នៅជាមួយប្រពន្ធកូនយ៉ាងសុខសប្បាយ និងមានជីវភាពរស់នៅសមរម្យ។ ខ្ញុំពេញចិត្ត និងមានសេរីភាព។ ខ្ញុំមានជំងឺប្រចាំកាយរាល់ថ្ងៃនេះគឺគ្រោះតម្រងនោម»៕

បញ្ជាក់៖ យូ ផាន ភេទប្រុស អាយុ៥៨ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅភូមិរលួស ឃុំធ្លាប្រជុំ ស្រុកកោះអណ្ដែត ខេត្តតាកែវ។ បច្ចុប្បន្ន ផាន រស់នៅក្នុងស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។
ដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

ពេជ្រ សារ៉ែន៖ ការរៀនសូត្រប្រវត្តិសាស្ត្រនិងនយោបាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ គឺជាអាវុធដ៏រឹងមាំក្នុងការវិភាគរកខុសត្រូវ

ពេជ្រ សារ៉ែន ដែលមានអាយុ៧០ឆ្នាំ និងរស់នៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង ខេត្ដឧត្ដរមានជ័យ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានទីកន្លែងកំណើតនៅក្នុងឃុំព្រែកកក់ ស្រុកស្ទឹងត្រង់ ខេត្តកំពង់ចាម។ ខ្ញុំបានសិក្សារៀនសូត្រនៅអនុវិទ្យាល័យស្ទឹងត្រង់ នរោត្តម សីហនុ។ នៅពេលនោះ ខៀវ សំផន ក៏ធ្លាប់ជាគ្រូបង្រៀនម្នាក់ក្នុងចំណោមគ្រូបង្រៀនជាច្រើននាក់របស់ខ្ញុំដែរ។ គាត់គឺជាគ្រូបង្រៀន និងជាអ្នកនយោបាយដ៏លេចធ្លោម្នាក់។

ខ្សែរជីវិតរបស់ខ្ញុំត្រូវបានប្រែប្រួលទាំងស្រុង ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧០ ដែលលន់ នល់ ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តបោះចោលការសិក្សា ដើម្បីកាន់កាំភ្លើងនៅក្នុងព្រៃម៉ាគី។ ដើម្បីចូលរួមក្នុងចលនាតស៊ូដណ្ដើមអំណាចឲ្យសម្ដេចព្រះរោត្ដម សីហនុ វិញ។ ការសម្រេចចិត្តនេះមិនមែនដោយសារមនោគមវិជ្ជាទេ ប៉ុន្តែគឺជាការឆ្លើយតបតាមការអំពាវនាវរបស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងលន់ នល់។

ក្នុងវ័យ១៧ឆ្នាំ ខ្ញុំបានក្លាយជានីរសាសមរភូមិដ៏ក្លាហានក្នុងវរសេនាតូចលេខ៣៣៩។ ភារកិច្ចរបស់ខ្ញុំគឺរត់កាត់គ្រាប់កាំភ្លើង ដើម្បីបញ្ជូនព័ត៌មានរវាងសមរភូមិមុខ និងមេបញ្ជាការ។ ខ្ញុំបានឆ្លងកាត់ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងក្តៅគគុកនៅភ្នំអដ្ឋរស្ស និងតំបន់ព្រំដែនខេត្តត្បូងឃ្មុំ ដើម្បីការពារទឹកដី។

សេចក្តីសង្ឃឹមរបស់ខ្ញុំបានរលាយសាបសូន្យ នៅពេលដែលជ័យជម្នះរបស់ខ្មែរក្រហមត្រូវប្រែក្លាយទៅជារបបវាលពិឃាតទៅវិញ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនខ្ញុំទៅធ្វើការងារជាទម្ងន់នៅឯព្រលានយន្តហោះខេត្ដកំពង់ឆ្នាំង។ ក្នុងគ្រាមួយ ខ្ញុំបានឃើញមេបញ្ជាការផ្ទាល់របស់ខ្ញុំត្រូវបានខ្មែរក្រហមគ្នាឯងចាប់យកទៅធ្វើទារុណកម្ម ក្នុងយុទ្ធនាការបោសសម្អាតផ្ទៃក្នុង។ ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងគឺស្ទើរស្លាប់ស្ទើររស់ ដោយសារតែរបបអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់ផង។ យើងរស់នៅដោយការភ័យខ្លាចជាប្រចាំ។

បន្ទាប់ការដួលរលំរបស់របបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំបានក្លាយជាកម្មករអារឈើរបស់តាម៉ុក នៅតំបន់តស៊ូចុងក្រោយអន្លង់វែង ចាប់ពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ ទោះបីជាខ្ញុំបានហែលឆ្លងសមុទ្រទុក្ខ និងការឈឺចាប់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំនៅតែរក្សាបាននូវមនសិការស្នេហាជាតិយ៉ាងមាំមួន។ ខ្ញុំតែងតែរំឮកនូវពាក្យបណ្តាំដ៏មានអត្ថន័យរបស់ឪពុកម្តាយខ្ញុំថា៖ "បើលូកប្រហុក ត្រូវលូកឱ្យកប់ឃ្លៀក" ដែលជាការដាស់តឿនឱ្យមានការតាំងចិត្តខ្ពស់បំផុតរាល់គ្រប់ការងារណាទាំងអស់។

បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំកំពុងរស់នៅជាមួយក្រុមគ្រួសារ មានជម្រកតូចល្មម និងជីវភាពដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម ដើម្បីទទួលបានប្រាក់កម្រៃសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត។ បំណងប្រាថ្នាចុងក្រោយរបស់ខ្ញុំ គឺចង់ឃើញប្រទេសកម្ពុជាមានសន្តិភាពជានិរន្តរ៍។

ខ្ញុំសូមផ្ញើសារយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅកាន់យុវជនជំនាន់ក្រោយថា៖ "ការរៀនសូត្រប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនយោបាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ គឺជាអាវុធដ៏រឹងមាំក្នុងការវិភាគរកខុសត្រូវ ដើម្បីកុំឱ្យយើងដើរជាន់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ខ្មៅងងឹតនេះ និងដើម្បីរួមគ្នាថែរក្សាឯករាជ្យភាពនៃមាតុភូមិកម្ពុជា ឱ្យបានគង់វង្ស ជារៀងរហូត»៕

បញ្ជាក់៖ ពេជ្រ សារ៉េន អាយុ៧០ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅក្នុងឃុំព្រែកកក់ ស្រុកស្ទឹងត្រង់ ខេត្តកំពង់ចាម។ បច្ចុប្បន្ន សារ៉េន កំពុងរស់នៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
អត្ថបទដោយ សួត វិចិត្រ និង រូបថតដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង។

តុប ណេន៖ឪពុកម្ដាយ និងបងប្អូនរបស់ខ្ញុំត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់

ខ្ញុំឈ្មោះ តុប ណេន ភេទស្រី អាយុ៦៤ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅភូមិត្រពាំងកក់ ឃុំសំពងជ័យ ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម។ សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំរស់នៅក្នុង ស្រុកអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប។ ខ្ញុំគឺជាអ្នករស់រានមានជីវិតតែម្នាក់គត់នៅក្នុងគ្រួសារ ពីសម័យខ្មែរក្រហម។

ឪពុកម្ដាយ រួមទាំងបងប្អូនរបស់ខ្ញុំចំនួន២នាក់ទៀត ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសម័យនោះ។ បងប្អូនជីដូនមួយរបស់ខ្ញុំចំនួន៤នាក់ទៀតក៏ត្រូវបានសម្លាប់។ ម្នាក់ក្នុងចំណោម៤នាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់ទាំងពូជតែម្ដង។ ខ្មែរក្រហមបានតាមដានខ្ញុំ ដោយសារតែប្រវត្តិរូបគ្រួសាររបស់ខ្ញុំជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជីវភាពស្ដុកស្ដម្ភកាលពីសង្គមចាស់។ ខ្ញុំឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលខ្ញុំវិលត្រឡប់ពីធ្វើការនៅសហករណ៍។ ខ្មែរក្រហមបានយកខោអាវចាស់ៗរបស់សមាជិកគ្រួសារខ្ញុំមកចែកឱ្យខ្ញុំស្លៀក។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ឪពុកម្ដាយ និងបងប្អូនរបស់ខ្ញុំត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់បាត់ទៅហើយ។

នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារហួសកម្លាំង ដកស្ទូង ច្រូតកាត់ កិនស្រូវ និងជីកប្រឡាយទឹកដោយគ្មានពេលសម្រាកនៅឯស្រុកកំពង់សៀម ខេត្ដកំពង់ចាម។ នៅរដូវកាលបង្កបង្កើនផល ខ្មែរក្រហមបានចាត់ឲ្យខ្ញុំធ្វើការនៅក្នុងក្រុមដកស្ទូង។ ក្រុមរបស់ខ្ញុំត្រូវបានបង្ខំឲ្យធ្វើការងារក្នុងទំហំ១២ហិកតាក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយស្ថិតនៅក្នុងការតាមដាន ដោយសារប្រវត្ដិរូបមិនល្អ។ ប្រធានកងរបស់ខ្ញុំបានបង្ខំឱ្យយើងធ្វើការស្ទើរគ្មានពេលសម្រាក ឬរកតែពេលដេកមិនបានផង ខណៈដែលកងផ្សេងទៀត ទទួលការងារចំនួន៤ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ ដៃជើងរបស់យើងស្ទើរកើតដំបៅរលួយអស់ទៅហើយ។ យើងហូបបបររាវៗស្ទើរគ្មានគ្រាប់អង្ករ។ ថ្នាក់លើខ្មែរក្រហមបានអាហារហូបប្រសើរជាងយើងគ្រប់គ្នា។

ការងារមួយផ្សេងទៀតរបស់យើង គឺការចាប់សត្វកណ្ដុរនៅតាមដំបូក ឬតាមវាលស្រែ ដើម្បីកុំឲ្យស៊ីស្រូវ។ ខ្ញុំបានចូលរួមធ្វើការងារនៅស្រុកកំពង់សៀម ខេត្ដកំពង់ចាម។ ខ្មែរក្រហមបានឲ្យជីកប្រឡាយទឹក ដែលមានជម្រៅប្រមាណ១២ម៉ែត្រ និងទទឹង២០ម៉ែត្រ ដោយប្រើប្រាស់មនុស្សទាំងក្រុមៗយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ។

ខ្មែរក្រហមបានបង្កើតក្រុមរបស់ខ្ញុំ ដែលមានគ្នាប្រមាណ២០ទៅ៣០នាក់ ដើម្បីកិនស្រូវផ្គត់ផ្គង់អង្ករទៅសហករណ៍ចំនួន២ឃុំ។ ឧបករណ៍កិនស្រូវរបស់យើងនៅពេលនោះ គឺក្ដឿងបុកស្រូវ ដែលមានចំនួនប្រហែល៣០គ្រឿង។ ការផ្គត់ផ្គង់អង្ករមិនអាចធ្វើឡើងទាន់ពេលវេលាបានទេ ដោយសារតម្រូវការអង្ករមានច្រើនពេក ហើយកម្លាំងរបស់យើងមានចំនួនតិច។

ខ្ញុំបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកចំពោះការចាប់និងសម្លាប់សមាជិកក្រុមរបស់ខ្ញុំមួយចំនួន។ រឿងតូចតាច ក៏បណ្ដាលឲ្យខ្មែរក្រហមសម្លាប់មនុស្សបានដែរ។ ប្រជាជនម្នាក់លួចហូបត្រយ៉ូងចេក ដែលទើបនឹងកាច់ពីដើមស្រស់ៗដោយសារឃ្លានអាហារខ្លាំងពេក។ គាត់គឺជាអ្នកមានស្ដុកស្ដម្ភម្នាក់កាលពីសង្គមចាស់។ នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ខ្មែរក្រហមបានទះកំផ្លៀងគាត់។ គាត់បានដួល។

ខ្ញុំក៏ធ្លាប់បានឃើញកុមារនៅក្នុងសហករណ៍ ដែលត្រូវបានខ្មែរក្រហមទះកំផ្លៀង និងវាយដំ ដោយសារតែកុមារទាំងនោះបានលួចហូបកន្ទក់ដែលសេសសល់ពីការបុកស្រូវ។ កុមារទាំងនោះពិតជាស្រេកឃ្លានខ្លាំងណាស់ ហើយហូបកន្ទក់យ៉ាងប្រញ៉ាប់ប្រញ៉ាល់។ រូបខ្ញុំផ្ទាល់ក៏ធ្លាប់លួចដុតពោតទុំហូបដែរ។ ប្រសិនបើខ្មែរក្រហមដឹង ខ្ញុំប្រាកដជាទទួលរងទារុណកម្មដូចគ្នា។ ទិដ្ឋភាពនៃហិង្សាទាំងនោះ បានធ្វើឱ្យខ្ញុំនឹកដល់ឪពុកម្ដាយ និងបងប្អូនរបស់ខ្ញុំដែលត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់។ ខ្ញុំមិនដឹងថាគាត់វេទនាកម្រិតណាមុននឹងស្លាប់។

សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមានចៅទួតទៅហើយ។ ប៉ុន្ដែអ្វីដែលនៅដក់ជាប់ក្នុងចិត្ដរបស់ខ្ញុំជានិច្ចនោះ គឺនឹកគិតអំពីការឈឺចាប់ និងការសា្លប់របស់សមាជិកក្រុមគ្រួសារ នៅក្នុងជំនាន់នោះ។ ខ្ញុំនៅតែគិតថា តើប្អូនៗរបស់ខ្ញុំស្រែកយំយ៉ាងណា ហើយម្ដាយរបស់ខ្ញុំឈឺចាប់យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះមុនពេលខ្មែរក្រហមសម្លាប់។ ពេលខ្លះ ខ្ញុំចេះតែគិតថា ប្រសិនបើខ្ញុំបានស្លាប់ជាមួយគាត់ យើងពិតជាអាចទៅចាប់ជាតិជាថ្មីជាមួយគ្នា៕

ដោយ សួត វិចិត្រ អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

ព្រិល ម៉ុន៖ ម្ដាយខ្ញុំតែងតែលួចយកអង្ករ ដើម្បីទុកចិញ្ចឹមកូនៗ នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម

ព្រិល ម៉ុន ដែលមាន៥៨ឆ្នាំ និងកំពុងរស់នៅក្នុងស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប បាននិយាយរៀបរាប់ពីការចងចាំរបស់ខ្លួននៅក្នុងជំនាន់ខ្មែរក្រហមដូចតទៅ៖ «កាលពីកុមារភាព ខ្ញុំមិនសូវបានរៀនសូត្រដិតដល់នោះទេ ដោយសារនៅជំនាន់នោះប្រទេសជាតិកើតមានសង្គ្រាម។ គ្រួសារខ្ញុំត្រូវជម្លៀសចេញពីស្រុកកំណើតទៅរកទីកន្លែងសុវត្តិភាព។ សាលារៀន វត្តអារាម ត្រូវបានបិទទ្វាចោលទាំងស្រុង។ ឪពុកម្ដាយខ្ញុំគឺជាកសិករ។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៣នាក់។

រហូតចូលដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ គ្រួសារខ្ញុំត្រូវប្រមូលចូលទៅរស់នៅក្នុងសហករណ៍។ ខណៈពេលនោះបងៗរបស់ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការបញ្ជូនឲ្យទៅធ្វើការនៅតាមទីកន្លែងផ្សេងៗពីគ្នាទាំងអស់។ ចំណែកឯខ្ញុំនៅតូច ម្ដាយបានសុំអង្គការឲ្យនៅជាមួយគាត់។ ទោះបីជាខ្ញុំនៅវ័យកុមារភាពពិតមែន ក៏ខ្ញុំមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យរស់នៅមានសេរីភាពដើរលេងដូចក្មេងៗទូទៅនោះទេ។ ប្រធានសហករណ៍បានប្រើឲ្យខ្ញុំធ្វើកិច្ចការងារមួយចំនួនដូចជា បោកសម្លៀកបំពាក់ កាប់ទន្ទា្រនខែត្រធ្វើជី កើបអាចម៍គោ និងរែកទឹកជាដើម។ ខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារធ្ងន់ៗនិងលើសកម្លាំង ហើយគ្មានសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការរស់នៅ។ ខ្ញុំមិនទទួលបានភាពកក់ក្ដៅពីគ្រួសារឡើយ។ នៅក្នុងជំនាន់នោះ ការចងចាំដែលមិនភ្លេចបានរួមមាន៖ ការងារច្រើន អាហារហូបមិនគ្រប់គ្រាន់ រូបរាង្គកាយស្គមស្គាំង និងគ្មានសម្លៀកបំពាក់ផ្លាស់ប្ដូរឲ្យបានសមរម្យ។

ខ្ញុំអាណិតម្ដាយណាស់ ដែលខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការងារទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ដោយមិនខ្លាចនឿយហត់ ដើម្បីបានអង្ករយកមកដាំបាយឲ្យកូនហូប។ នៅរៀងរាល់ម៉ោង៣ភ្លឺ ម្ដាយខ្ញុំតែងតែលួចយកអង្ករ ដើម្បីទុកចិញ្ចឹមកូនៗ។ នៅពេលនោះ ម្ដាយខ្ញុំតែងតែយកចិត្ត និងបម្រើថ្នាក់លើគ្រប់បែបយ៉ាងឲ្យតែបានរបស់ហូបបន្តិចបន្តួចយកមកឲ្យកូនៗហូប។ ឈ្លបចាំតាមដានចាប់កំហុសរហូត។ ប៉ុន្តែម្ដាយខ្ញុំពូកែនិយាយលួងលោមអែបអបប្រធានសហករណ៍ធ្វើឲ្យទន់ចិត្ត ទើបបានរួចផុតជីវិតរហូតមក។ រ៉ន់គឺជាប្រធានសហករណ៍។

នៅថ្ងៃមួយ ខ្ញុំបានឃើញស្រះទឹកមួយ ដែលមានមនុស្សដេកស្លាប់ជាច្រើននាក់។ ក្រុមឈ្លបបន្តបណ្ដើរប្រជាជនរាប់រយនាក់ទៅកាន់ទីកន្លែងនោះទៀត។ ឈ្លបស្រែកដាក់ប្រជាជនទាំងអស់នោះថា៖ «បើចង់រត់ ក៏រត់ចុះ។ អ្នកមិនចង់រត់ចេញពីស្រះកន្លែងសម្លាប់ ក៏ដើរទម្លាក់ស្រះ»។ ការប្រាប់ឲ្យរត់នេះមិនមែនមានន័យថាដោះលែងទេ។ ឈ្លបចង់ប្រាប់ថា បើអ្នកណារត់រួច អ្នកនោះនឹងបានរស់រានមានជីវិត។ ប៉ុន្តែបើអ្នកណារត់មិនរួចទេ អ្នកនោះនឹងត្រូវស្លាប់ដដែល។ ឈ្លបទាំងនោះបានឈរបាញ់រះពីខាងក្រោយ។ ខ្ញុំបានដឹង មនុស្សមួយចំនួនបានរួចផុតពីការបាញ់ប្រហារ។ បច្ចុប្បន្ន អ្នកខ្លះបានទៅរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកទៀតផង។

នៅក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃទៀតប៉ុណ្ណោះ ក្រុមគ្រួសារខ្ញុំក៏ត្រូវដល់ឈ្មោះដែរ។ ជាភព្វសំណាង កងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចូលមករំដោះប្រជាជនចេញពីរបបខ្មែរក្រហម។ មុនពេលកងទ័ពរំដោះចូលមកដល់ ខ្ញុំបានស្ដាប់លឺការប្រជុំរបស់ថ្នាក់លើនៅក្នុងផ្ទះមួយដោយខ្លឹមសារប្រជុំបញ្ជាក់ថា៖ «បន្តិចទៀតនេះយើងនឹងមានសង្គ្រាមទៀតហើយ តើយើងគួរដកកម្លាំងទ័ព ឬត្រូវតបត?»។ ក្នុងចំណោមនោះ ប្រុសម្នាក់បានឆ្លើយតបថា៖ «ដកទ័ពយ៉ាងម៉េច បើមិនវាយធ្វើម៉េចដឹងថាអ្នកណាឈ្នះចាញ់»។ សម្លេងមនុស្សម្នាក់ទៀតបន្លឺឡើងថា៖ «កងទ័ពនេះឮថាខ្លាំងក្លាណាស់ »។

ហេតុដូចនេះហើយ ខ្ញុំគិតថាមុនពេលកងទ័ពរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាមចូលមក ខ្មែរក្រហមក៏បានដឹងជាមុនដែរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ខ្ញុំនិងគ្រួសារបានត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ និងបានរស់នៅជួបជុំគ្នា។ យើងចាប់ផ្ដើមរៀបចំដីធ្លីធ្វើស្រែចម្ការ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ខ្ញុំមានជំងឺប្រចាំកាយដូចជា ទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺស្បូន»៕

បញ្ជាក់៖ ព្រិល ម៉ុន ភេទស្រី អាយុ៥៨ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតស្ថិតនៅក្នុងភូមិអន្លង់វិល ឃុំទឹកជោ ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ ម៉ុន បច្ចុប្បន្នរស់នៅក្នុងស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។
ដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

មាស អឿម៖ ខ្ញុំបន្តធ្វើការលើកទំនប់ជាមួយម្ដាយខ្ញុំនៅអូរបៃតាប់

អឿម ដែលមានអាយុ៦៤ឆ្នាំនិងកំពុងរស់នៅក្នុងស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប បាននិយាយរៀបរាប់ជីវិតឆ្លងកាត់របបខ្មែរក្រហមដូចតទៅ៖ «កាលពីកុមារភាព ខ្ញុំពុំបានរៀនសូត្រដូចក្មេងដទៃនោះទេ ដោយសារជីវភាពគ្រួសារមានភាពខ្វះខាត។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៤នាក់។ ខ្ញុំគឺជាកូនទី២នៅក្នុងគ្រួសារ។ ឪពុកម្ដាយខ្ញុំប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចម្ការ ដាំដំណាំ និងចិញ្ចឹមសត្វបន្តិចបន្តួច សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារ។

នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការបំបែកចេញពីម្ដាយឲ្យទៅរស់នៅធ្វើការក្នុងកងកុមារ។ ការងារនៅក្នុងកងកុមារមានការលំបាកខ្លាំង។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការប្រើឲ្យទៅធ្វើការជាច្រើនដូចជា កាប់ទន្ទ្រានខែត្រ រើសអាចម៍គោ ដេញចាបស៊ីស្រូវ រែកជីដាក់ស្រែ។ យើងគ្មានពេលឈប់សម្រាកទេ។ កុមារទាំងអស់ត្រូវបានបង្ខំឲ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង ខ្វះអាហារហូបចុក ខ្វះថ្នាំសង្កូវសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ។ យូរៗម្ដង ខ្ញុំអាចសុំប្រធានសហករណ៍ទៅជួបម៉ែ ប៉ុន្តែមិនអាចនៅយូរថ្ងៃទេ។ កាលណោះ ម្ដាយខ្ញុំត្រូវបានបញ្ជូនឲ្យទៅធ្វើការនៅកន្លែងផ្សេង ចំណែកឯបងប្រុសខ្ញុំក៏ត្រូវបានអង្គការបញ្ចូលក្នុងក្រុម ស្រែកណ្ដាល ដើម្បីធ្វើជើងស្ពាន ។ រីឯប្អូនប្រុសខ្ញុំអង្គការចាត់តាំងឲ្យទៅឃ្វាលក្របី។ ចំណែកប្អូនប្រុសពៅ រស់នៅជាមួយម្ដាយ។

ក្រោយមក ខ្ញុំត្រូវបានជ្រើសរើសឲ្យចូលទៅកងចល័តនារី ខណៈដែលខ្ញុំនៅវ័យកុមារដដែល។ គ្មានអ្នកណាម្នាក់ហ៊ានប្រកែកតវ៉ាជាមួយអង្គការឡើយ។ យើងត្រូវតែធ្វើតាមបញ្ជា។ បើមិនដូច្នេះទេ អង្គការនឹងយកទៅកែប្រែ ឬសម្លាប់ចោលតែម្ដង។ ខ្ញុំចល័តទៅធ្វើការគ្រប់តំបន់ រួមមាន៖ បន្ទាយស្រី សៀមរាប ស្រីស្នំ អង្គរជុំ ដើម្បីលើកទំនប់ រែកដី ធ្វើស្ពាន។
នៅរដូវធ្វើស្រែ ខ្ញុំក៏ត្រូវអង្គការចាត់តាំងឲ្យទៅដកសំណាប ស្ទូងស្រូវ រហូតដល់ពេលប្រមូលផលស្រូវ។ អាហារហូបចុកមានភាពខ្វះខាតខ្លាំង។ ខ្ញុំធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងបានសុំការអនុញ្ញាតពីប្រធានសហករណ៍ទៅសម្រាកនៅផ្ទះដើម្បីព្យាបាលជំងឺ។ ការសុំឈប់សម្រាកមានភាពតឹងរឹងណាស់។ ខណៈពេលដែលខ្ញុំធ្វើដំណើរមកដល់ផ្ទះ ម្ដាយរបស់ខ្ញុំមិននៅផ្ទះទេ។ ម្ដាយខ្ញុំត្រូវបានអង្គការចាត់តាំងឲ្យទៅធ្វើទំនប់នៅអូរបៃតាប់នៃឃុំស្រែណូយ។ ខ្ញុំបានផ្ញើដំណឹងទៅកាន់ម្ដាយខ្ញុំតាមរយៈអ្នកស្គាល់ដោយបានប្រាប់ថា៖ «ខ្ញុំឈឺដេកនៅផ្ទះ»។ បន្ទាប់ពីម្ដាយខ្ញុំបានដឹងដំណឹងនេះ គាត់បានសុំប្រធានសហករណ៍ត្រឡប់មកផ្ទះដើម្បីមើលថែខ្ញុំ។ គាត់មកផ្ទះបានតែមួយថ្ងៃគត់ ដោយសារគាត់ត្រូវបានហៅឲ្យត្រឡប់ទៅធ្វើការវិញ។

ខ្ញុំបានបន្តរស់នៅសម្រាកព្យាបាលនៅផ្ទះ និងមានប្អូនពៅជាអ្នកជួយយកទឹក និងបបរឲ្យហូបជាប្រចាំ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ខ្ញុំបានជាសះស្បើយពីជំងឺ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ខ្ញុំលែងត្រឡប់ទៅសហករណ៍ចាស់វិញហើយ។ ខ្ញុំបន្តធ្វើការលើកទំនប់ជាមួយម្ដាយខ្ញុំនៅអូរបៃតាប់។ ខ្ញុំរស់នៅ និងធ្វើការជាមួយម្ដាយខ្ញុំប្រកបដោយភាពកក់ក្ដៅជាងមុន។ ខ្ញុំមានម្ដាយនៅក្បែរ។ នៅទីនោះ ការហូបចុកក៏មិនសូវគ្រប់គ្រាន់ប៉ុន្មានដែរ។

រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ នៅពេលកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចូលមករំដោះប្រជាជនចេញពីរបប ខ្មែរក្រហម។ សហករណ៍ត្រូវបានរំសាយចោលទាំងស្រុង។ ប្រជាជនបានត្រឡប់ទៅរស់នៅតាមស្រុកកំណើតរៀងៗខ្លួន។ ខ្ញុំ រួមទាំងគ្រួសារបាននាំគ្នាត្រឡប់ទៅរស់នៅផ្ទះ និងបានជួបជុំក្រុមគ្រួសារទាំងអស់វិញ។ គ្រួសារខ្ញុំមានការជួបជុំ និងរស់នៅសុខសាន្ត ចាប់តាំងពីពេលនោះមក៕

បញ្ជាក់៖ មាន អឿម ភេទស្រី អាយុ៦៤ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតស្ថិតនៅក្នុងភូមិវត្ត ឃុំស្រែណូយ ស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។ បច្ចុប្បន្ន អឿម រស់នៅស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។
ដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

ណុំ អុល៖ ខ្ញុំមានភព្វសំណាង ដែលបានរួចផុតពីសម័យខ្មែរក្រហម

ណុំ អុល អាយុ៦៤ឆ្នាំ បានរៀបរាប់អំពីបទពិសោធន៍ឆ្លងកាត់របបខ្មែរក្រហម ទៅកាន់ក្រុមអ្នកស្ម័គ្រចិត្តរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែងប្រចាំស្រុកត្រពាំងប្រាសាទថា៖ «ខ្ញុំគឹជាកូនទីបួន នៅក្នុងចំណោមបងប្អូនចំនួន៥នាក់នៅក្នុងគ្រួសារ។ ឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំគឺជាកសិករ។
កាលពីកុមារភាព ខ្ញុំមិនបានរៀនសូត្រទេ។ ស្ថានភាពគ្រួសាររបស់ខ្ញុំមានការលំបាក។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦០ដល់១៩៧០ យើងទទួលបានភាពសុខសាន្ដផង និងភាពវឹកវរផង។ រដ្ឋប្រហារត្រូវបានធ្វើឡើង ដោយសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ដើម្បីទម្លាក់សម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សីហនុ ចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ខ្ញុំបន្ដរស់នៅក្នុងភូមិឋានរបស់ខ្លួនដដែល រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧១។ នោះគឺជាពេលវេលា ដែលខ្ញុំបានឃើញជនជាតិវៀតណាមមករស់នៅក្នុងភូមិរបស់ខ្ញុំមួយរយៈពេលខ្លី ហើយក៏បាត់ទៅវិញ។

មួយឆ្នាំក្រោយមក ភូមិរបស់ខ្ញុំទទួលរងការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីទាហាន លន់ នល់ គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រោយមក កងទ័ពខ្មែរក្រហមចាប់ផ្ដើមមានវត្ដមានបន្ដិចម្ដងៗនៅក្នុងភូមិឋានរបស់ខ្ញុំ ហើយដើរធ្វើនយោបាយជាមួយប្រជាជនរហូតដល់ភូមិទាំងមូលក្លាយជាតំបន់រំដោះទាំងស្រុង។ អំឡុងពេលនោះ ខ្មែរក្រហមបានចាត់តាំងឲ្យខ្ញុំធ្វើជាកងឈ្លបការពារភូមិឋាន។

លុះដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបានគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជាទាំងស្រុង។ ខ្ញុំមានអាយុ១៨ឆ្នាំ គិតមកត្រឹមពេលនោះ។ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ចូលឲ្យខ្ញុំធ្វើការងារក្នុងកងចល័ត ដើម្បីរែកដី លើកទំនប់នៅក្នុងភូមិ។ ក្រោយមក ខ្មែរក្រហមបានឲ្យខ្ញុំធ្វើជាចុងភៅនៅក្នុងសហករណ៍។ ខ្មែរក្រហមបង្កើតសហករណ៍ ដើម្បីឲ្យប្រជាជនរស់នៅរួមគ្នា ហូបចុករួមគ្នា និងធ្វើការងាររួមគ្នា។ ការរស់នៅបែបនេះ មិនបានធ្វើឲ្យជីវិតរបស់យើងម្នាក់ៗល្អប្រសើរឡើយ។ ខ្មែរក្រហមមិនបានផ្ដល់អាហារឲ្យយើងហូបចុក និងសម្រាកពីការងារគ្រប់គ្រាន់ទេ។ នៅរដូវវស្សា យើងហូបបបរលាយជាមួយពោត និងបន្លែ ដែលដាំបាន។ នៅរដូវប្រាំងវិញ យើងទទួលបានរបបបាយ។ នៅពេលច្រូតកាត់រួច ខ្មែរក្រហមបានឲ្យបានយើងហូបឆ្អែតៗ។

រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៧៧ ខ្ញុំកាន់តែទទួលរងនូវការងារពលកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងភាពល្ហិតល្ហៃអស់ កម្លាំងខ្លាំង។ យើងត្រូវរែកដី និងលើកទំនប់ទឹក។ ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃប្រជាជនបានបាត់បង់ជីវិតជាបន្ដបន្ទាប់។

ខ្ញុំបានបាត់បង់បងប្រុសម្នាក់នៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្រហម។ នៅក្រោយរបបខ្មែរក្រហម អ្នកខ្លះបានចងគំនុំ និងសងសឹកទៅលើអ្នកដែលប្រព្រឹត្ដទង្វើព្រៃផ្សៃមកលើខ្លួន ហើយខ្លះទៀតបានផ្អែកលើបញ្ហាកម្មផល និងរហោសកម្មឲ្យគ្នា។ មេភូមិរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ រី និង តន មិនត្រូវបានប្រជាជនសងសឹកទេ។ រី និង តន បានចូលរួមសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញទីអារ៉ាម និងសាសនាក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។

ខ្ញុំក៏បានចាប់ផ្ដើមកសាងជីវភាពឡើងវិញ ដោយធ្វើស្រែចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្ញុំមានភព្វសំណាង ដែលបានរួចផុតពីសម័យខ្មែរក្រហម និងបានឃើញពីសង្គមថ្មីមួយ។ ខ្ញុំមិនចង់វិលត្រឡប់ទៅរកសម័យខ្មែរក្រហមសាថ្មីនោះទេ៕

បញ្ជាក់៖ ណុំ អុល ភេទប្រុស អាយុ៦៤ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅក្នុងភូមិគិរីអណ្ដែត ឃុំត្រៀល ស្រុកបារ៉ាយ ខេត្ដកំពង់ធំ។ បច្ចុប្បន្នខ្ញុំរស់នៅក្នុងស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្ដឧត្ដរមានជ័យ។
ដោយ សួត វិចិត្រ អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង

តុប ផាត៖ ខ្ញុំសុខចិត្តរៀបការតាមការរៀបចំរបស់អង្គការ ដើម្បីសង្គ្រោះជីវិតគ្រួសារ

តុប ផាត អាយុ៦៦ឆ្នាំ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន១១នាក់ (ស្រីចំនួន៣នាក់ និងប្រុសចំនួន៨នាក់)។ ខ្ញុំគឺជាកូនទី៣នៅក្នុងគ្រួសារ។ កាលពីកុមារភាព ខ្ញុំមិនរៀនសូត្រដូចក្មេងៗដទៃនោះទេ ដោយសារតែជីវភាពគ្រួសារខ្វះខាត។ ម្យ៉ាងទៀតខ្ញុំត្រូវរ៉ាប់រងការងារច្រើនជាងបងប្អូនដទៃទៀត។ ខ្ញុំត្រូវមើលថែប្អូនៗ រៀបចំកិច្ចការផ្ទះសម្បែង និងជួយការងារស្រែចម្ការរបស់ឪពុកម្ដាយ។ នៅជំនាន់នោះប្រជាជនមានជីវភាពលំបាកណាស់ ដោយសារតែប្រទេសជាតិមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍ជឿនលឿននៅឡើយទេ។ ជាទូទៅ ប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចម្ការ ដាំដំណាំ និងចិញ្ចឹមសត្វ។ ប្រជាជនខ្លះប្រកបរបរឡើងត្នោត។

ខ្ញុំមានវ័យជំទង់អាយុ១៧ឆ្នាំ ចំពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាកើតមានសង្គ្រាម និងរបបខ្មែរក្រហម។ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនខ្ញុំឲ្យទៅដកស្ទូងស្រូវអស់រយៈពេល៣ខែ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ខ្ញុំមានសម្លៀកបំពាក់តែមួយកំប្លេគត់។ ខ្ញុំត្រូវស្លៀកកន្សែងដេកនៅពេលយប់។ លុះព្រឹកឡើងទើបខ្ញុំស្លៀកសំពត់វិញ ដែលបានបោកគក់ពីយប់។ ម្ដាយខ្ញុំស្វែងរកកន្លែងធ្វើការរបស់ខ្ញុំនិងប្អូនៗពីរនាក់ទៀត អស់រយៈពេលកន្លះខែ ទើបខ្ញុំនិងប្អូនៗមានសំពត់អាវដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរ។

ការធ្វើស្រែស្ទូងស្រូវនេះមានការលំបាកខ្លាំងណាស់។ ខ្ញុំត្រូវត្រាំក្នុងទឹករាល់ថ្ងៃ និងគ្មានពេល សម្រាកទេ។ ការងារហួសកម្លាំងអស់ជាច្រើនថ្ងៃ បានបណ្តាលឲ្យខ្ញុំធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ ខ្ញុំបានឈប់សម្រាក និងទទួលការព្យាបាលនៅឯស្រុកកំណើតវិញ។ អាការៈខ្ញុំមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ខ្ញុំបានផឹកថ្នាំខ្មែរ ទើបបានធូរស្រាល។ ខ្ញុំសម្រាកព្យាបាលជំងឺរយៈពេល៧ថ្ងៃ។ ខ្មែរក្រហមបានមកហៅខ្ញុំឲ្យត្រឡប់ទៅធ្វើការវិញ។ ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការកោះហៅទៅណែនាំ និងរិះគន់អំពីភាពខ្ចិលច្រអូស និងគេចវេសអត់ធ្វើការ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ខ្ញុំលែងហ៊ានឈប់សម្រាកទៀតហើយ ទោះបីជាឈឺក៏ដោយ។ ខ្ញុំភ័យខ្លាចពីការនាំយកទៅសម្លាប់ចោល។

លុះដល់ឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្ញុំត្រូវបានជ្រើសរើសចូលក្នុងក្រុម៣០នាក់ ដែលត្រូវទៅសាងសង់ផ្ទះនៅឯព្រៃជ្រូក។ ការសាងសង់ផ្ទះនីមួយៗមិនមែនការងាររួមគ្នាទេ។ ខ្ញុំរួមទាំងនារីដទៃទៀតមិនទាន់បានសាងសង់ផ្ទះហើយរួចរាល់ផង ខ្មែរក្រហមបានមកប្រាប់ឲ្យក្រុមខ្ញុំបន្តដំណើរទៅមុខទាំងយប់។
ខ្ញុំត្រូវដើរកាត់ព្រៃរនាមទាំងយប់ ដើរមិនឈប់សម្រាកដើរ រហូតដល់ភ្លឺរៀបចំអីវ៉ាន់ទុកដាក់ទៅធ្វើការបន្តទៀត។ ខ្ញុំហត់ផង ហើយហេវផង។ យើងគ្មានសិទ្ធិនិយាយអ្វីទាំងអស់ ព្រោះខ្លាចការសម្លាប់ចោល។ ខ្ញុំត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែមានជីវិតរស់នៅ ដូច្នេះត្រូវតែធ្វើតាមអង្គការចាត់តាំងគ្រប់យ៉ាង។ ខ្ញុំធ្វើការនៅព្រៃរនាមបានរយៈពេល១ខែ។

ខ្ញុំក៏ត្រូវបានអង្គការរៀបចំឲ្យទៅធ្វើការស្ទូងដកនៅកន្លែងថ្មីមួយទៀត។ ដូចសព្វដង ការចល័តកម្លាំងតម្រូវឲ្យធ្វើដំណើរ នៅពេលយប់។ នៅការដ្ឋានថ្មី នារីទាំងអស់ត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យស្ទូងស្រូវមួយហិកតា គ្នាបីនាក់ឲ្យរួចរាល់ក្នុងពេលមួយថ្ងៃ។ ខ្ញុំរួមទាំងក្រុមបានខិតខំធ្វើការណាស់ ហើយមិនហ៊ានឈប់សម្រាកនោះទេ ព្រោះខ្លាចមិនគ្រប់ចំនួនរបស់អង្គការបានកំណត់។ យើងប្រឹងស្ទូងរហូតដល់ម៉ោង៩យប់ទើបបានរួចរាល់។ ប្រសិនបើក្រុមណាមួយស្ទូងមិនហើយទេ គឺគ្មានសិទ្ធិឈប់សម្រាកឡើយ។ អង្គការអាចហៅទៅណែនាំឬទិតៀននៅអង្គប្រជុំ។ បន្ទាប់ពីឡើងពីស្ទូង យើងបានអាហារហូប។

ក្រោយមកទៀត អង្គការយល់ឃើញថាចំនួនមនុស្ស៣នាក់ច្រើនពេក បានបន្ថយឲ្យនៅសល់ត្រឹមតែ២នាក់ស្ទូងឲ្យហើយក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ គ្មាននណាម្នាក់ហ៊ានប្រឆាំង ឬប្រកែកទាល់តែសោះ។ ដោយសារកម្លាំងនៅសល់តែ២នាក់ យើងត្រូវស្ទូងដល់ម៉ោង១០ទៅម៉ោង១១យប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃទើបហើយ។ ពេលស្ទូងហើយ យើងនាំគ្នាទៅងូតទឹកនិងចូលសម្រាក។ យើងគ្មានអាហារហូប ព្រោះយើងហូបមិនទាន់គេ។

រដូវស្រូវលូតលាស់ ខ្ញុំត្រូវបានប្រើឲ្យយកជីដាក់នៅក្នុងស្រែ។ ការងារនេះបានធ្វើឲ្យខ្ញុំនឹកស្រណោះដល់ប្រជាជនខ្មែរដែលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតយ៉ាងអណោចអធម។ ជីដាក់ស្រែបានមកពីកម្ទេចកម្ទីផេះសពមនុស្សដែលបានដុត។ ខ្ញុំបានមើលឃើញកម្ទេចកម្ទីឆ្អឹងសពជាច្រើនដែលដុតមិនទាន់សុះ។ ខ្ញុំមិនអាចបង្ហាញឲ្យនរណាម្នាក់ដឹងបានទេ។

ថ្ងៃមួយ ខ្ញុំត្រូវបានជ្រើសរើសឲ្យមានគ្រួសារ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានបដិសេធមិនព្រមយកប្ដី។ ក្រោយពីខ្ញុំបដិសេធ អង្គការបានប្រាប់ឲ្យខ្ញុំជីករណ្ដៅកប់ខ្លួនឯងផង។ ខ្ញុំសុខចិត្តធ្វើ ដោយសារមិនចង់យកប្ដី។ បន្ទាប់ពីជីករណ្ដៅហើយ អង្គការបានប្រើឲ្យខ្ញុំបន្តជីកដំបូកចំនួន៥ឲ្យរួចក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ខ្ញុំក៏បានធ្វើតាមអង្គការចាត់តាំងទៀត។ ខ្ញុំមិនមែនតែម្នាក់ឯងទេ ដែលក្រកែកមិនយកប្ដី។ មិត្តនារីចំនួន២នាក់ទៀតក៏សុខចិត្តធ្វើតាមខ្ញុំដែរ។ ការខិតខំរបស់ខ្ញុំទាំងប៉ុន្មានគឺត្រូវបានទុកជាអាសារបង់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការមកសួរម្ដងទៀតអំពីការរៀបចំឲ្យមានគ្រួសារ។ ខ្ញុំនៅតែប្រកែកមិនព្រមយក។

ម្តងនេះ អង្គការបានគំរាមសម្លាប់ឪពុកម្ដាយ និងបងប្អូនរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំអស់ផ្លូវដើរ។ ខ្ញុំមិនអាចប្រកែកបានទេ។ ខ្ញុំសុខចិត្តរៀបការតាមការរៀបចំរបស់អង្គការ ដើម្បីសង្គ្រោះជីវិតគ្រួសារ។ កាលណោះ បងប្រុសខ្ញុំម្នាក់ក៏ត្រូវរៀបការក្នុងថ្ងៃជាមួយខ្ញុំដែរ។ គាត់អង្គុយជាប់គ្នាជាមួយខ្ញុំតែម្ដង។

រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ ខ្ញុំត្រូវបានខ្មែរក្រហមបម្រុងយកទៅសម្លាប់ចោល នៅសល់តែពីរថ្ងៃទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ជាសំណាងល្អ កងទ័ពរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាមបានចូលមករំដោះទាល់ពេលវេលា ទើបធ្វើឲ្យខ្ញុំមានជីវិតរស់រានមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

លុះដល់ឆ្នាំ១៩៨០ ខ្ញុំបានរៀបការម្ដងទៀត។ ប្ដីខ្ញុំគឺជាទាហានប៉ារ៉ា។ ខ្ញុំរស់នៅលើភ្នំបានមួយរយៈពេលធំ។ ខ្ញុំក៏បានធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើត ដើម្បីរកឪពុកម្ដាយបងប្អូន។ ខ្ញុំបានជួបជាមួយបងប្អូនទាំងអស់ លើកលែងតែបងប្រុសច្បងម្នាក់គត់ ដែលបានបាត់ដំណឹងរកមិនឃើញ។ ខ្ញុំបន្តរស់នៅជួបជុំបងប្អូនរហូតដល់ក្នុងឆ្នាំ២០០៣។ ខ្ញុំរួមទាំងគ្រួសារបានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងស្រុកបន្ទាយឆ្មារ។ រយៈពេលប្រហែល១០ឆ្នាំក្រោយមក យើងបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅមករស់នៅក្នុងស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ»៕

បញ្ជាក់៖ តុប ផាត ភេទស្រី អាយុ៦៦ឆ្នាំ មានទីកន្លែងកំណើតនៅកំបោរ ឃុំជន្លៀសដៃ ស្រុកក្រឡាញ់ ខេត្តសៀមរាប។ បច្ចុប្បន្ន ផាត រស់នៅក្នុងស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
ដោយ មេក វិន អ្នកស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិភាពអន្លង់វែង