Félag um menntarannsóknir

https://skolathroun.is/menntaverdlaun/?fbclid=IwdGRjcASIU9VleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeXuumseX2JkaMp8HWOLjewxtTfq3_gEpVwbYcUUTIO0an3RTF6mzuqDOeqfE_aem_DqIh1GwWVr21TrZZEEdsvA

Íslensku menntaverðlaunin | Skólaþróun Smellið hér til að senda tillögu um tilnefningu til Íslensku menntaverðlaunanna 2026 Embætti forseta Íslands, mennta- og barnamálaráðuneyti, innviðaráðuneyt ...

Vekjum athygli á því sem vel er gert!

Vekjum athygli á því sem vel er gert í skólastarfi | Kennarasamband Íslands

Viltu tilnefna til Íslensku menntaverðlaunanna 2026?
Fréttir
Tillögur um tilnefningar til Íslensku menntaverðlaunanna má senda viðurkenningarráði með því að nýta þessi skráningarform:

Tilnefning í A-flokki (skólastarf eða menntaumbætur)
Tilnefning í B-flokki (framúrskarandi kennari)
Tilnefning í C-flokki (framúrskarandi þróunarverkefni)
Tilnefning í D-flokki (framúrskarandi iðn- eða verkmenntun)
Tilefning í E-flokki: Hvatningarverðlaun
Einnig má senda tillögur um tilnefningarnar í pósti:

Íslensku menntaverðlaunin
hjá / Ingvar Sigurgeirsson
Sóltún 16
105 Reykjavík
(Merkið umslagið: Íslensku menntaverðlaunin)

Umsögn um drög að reglugerð um fyrirkomulag og framkvæmd samræmds námsmats í grunnskólum

Stjórn Félags um menntarannsóknir gerir eftirfarandi ábendingu um 5. gr. reglugerðarinnar sem og athugasemdir við 11. gr. í drögunum sem leitað er eftir samráðs um.

Ábending um 5. gr. Framkvæmd á skyldubundnu samræmdu námsmati

Eins og fram hefur komið í innleiðingu samræmdra stöðu- og framvinduprófa sem hófst með 26 grunnskólum skólaárið 2024-2025 þá eru prófin þess eðlis að prófatriði eru notuð endurtekið úr sama prófatriðabanka í þeim tilgangi að unnt sé að byggja á stöðlunargögnum við að meta stöðu nemenda og námsframvindu. Þannig eiga niðurstöður að styðja skóla í því að taka upplýstar ákvarðanir um skipulag náms og kennslu og auðvelda kennurum að laga kennslu að ólíkum þörfum nemenda. Til að þetta raungerist skiptir fumlaus og öguð framkvæmd miklu máli.

Í greininni kemur skiljanlega fram að þagnarskylda hvíli á þeim sem taka þátt í að semja prófverkefni og meta úrlausnir. Ekki kemur fram með skýrum hætti þagnarskylda annarra, svo sem þeirra sem sjá um yfirsetu og prófvörslu við samræmda fyrirlögn prófa. Virðing yfirsetufólks við slíkan trúnað hlýtur að vera forsenda þess að stöðu- og framvinduprófin þjóni tilgangi sínum. Að okkar mati ætti reglugerðin með réttu að tryggja að enginn vafi leiki á því.

Athugasemdir um 11. gr. Samantekt og birting

Það er vel að kennarar fái aðgang að niðurstöðum sinna nemenda, skólastjórar aðgang fyrir nemendur viðkomandi grunnskóla og sveitarfélög niðurstöður fyrir sína skóla og að þeim sé að auki skylt að fylgja niðurstöðum eftir líkt og fram kemur í 6. gr. og 10. gr. Til viðbótar kann að vera gagn af því fyrir íslenskt samfélag að ráðherra birti skýrslu með heildarsamantekt niðurstaðna um almenna stöðu árganga fyrir skólakerfið í heild. Jafnframt mætti setja þær niðurstöður í samhengi við aðrar lýðfræðilegar upplýsingar sem gagnast fyrir upplýsta umræðu og stefnumótun í menntamálum til lengri tíma. Fyrir því eru dæmi á öðrum Norðurlöndum.

Hins vegar eru þess ekki dæmi á öðrum Norðurlöndum, og raunar sjaldgæft á heimsvísu, að birtar séu opinberlega niðurstöður skyldubundinnar fyrirlagnar niður á árganga í einstökum skólum á hverju ári. Við tökum undir áhyggjur í umsögn ÖBÍ um að hætta sé á að umrædd birting komi til með að bitna á þeim sem síst skyldi, það er fötluðum nemendum sem hafa sérstaka þörf og hag af því njóta réttar síns til óháðs námsmats á stöðu sinni og framvindu. Leiða má líkur að því að þessi hætta sé eitt af því sem skýrir af hverju svo fá lönd kjósa slíka meðferð á upplýsingum; hættan er að börn með stuðningsþarfir verði undanþegin að ósekju, svo sem vegna utanaðkomandi þrýstings á skóla um að hámarka birt meðaltal árgangs, án tillits til réttar barnanna til mats á námslegri stöðu sinni og framvindu. Við óskum góðfúslega eftir því að stjórnvöld leiðrétti þau mistök í 11. gr. að í skýrslu ráðherra skuli koma fram „niðurstöður fyrir einstaka skóla, í samanburði við landsmeðaltöl, greint niður á árganga og mælitölubil”. Við köllum þetta mistök með eftirfarandi rökum sem snúa að samhengi, stefnumótun, aðstæðum smáþjóðar og tölfræði:

1. Samhengisrök: Tilgangur opinberrar birtingar einstakra skóla og árganga er óljós.

Ekki er skýrt í reglugerðinni fyrir hvern opinber birting er og í hvaða tilgangi viðkomandi eigi að nota þær upplýsingar. Grunnskólar, sveitarfélög og menntayfirvöld munu hafa upplýsingar um niðurstöður einstakra skóla og árganga samkvæmt 10. gr. Skuli einhver hafa lögmæta ástæðu til að kalla eftir gögnum um tiltekinn árgang skóla, sem geta í mörgum tilfellum talist viðkvæms eðlis vegna rekjanleika eða félagslegrar stöðu nemendahópa, þá getur viðkomandi engu að síður óskað eftir þeim. Hér virðist tvennu illilega grautað saman: tilgangi stöðu- og framvinduprófa sem mat í þágu náms og þarfa nemenda, og tilgangi ytra mats ráðuneytis í þágu eftirlits- og upplýsingaskyldu yfirvalda um einstaka skóla. Menntamálaráðuneyti er vel unnt að láta niðurstöður samræmds námsmats nýtast sem hluta af sínu ytra mati, svo sem með vísan til þriggja ára áætlunar um ytra mat samkvæmt 5. gr. reglugerðar 658/2009, og setja niðurstöður þá í nauðsynlegt samhengi, svo sem framvindu og þróun námsárangurs í skólanum yfir tíma, samsetningu og bakgrunn nemendahópa, einkenni skólahverfis eða samfélags og svo mætti áfram lengi telja. Að óbreyttu er fullkomlega óljóst í hverra þágu opinber árleg birting um einstaka árganga í grunnskólum á að vera.

2. Stefnumótunarrök: Opinber birting niðurstaðna einstakra skóla og árganga er í mótsögn við framtíðarstefnu um samræmt námsmat.

Í skýrslu starfshóps mennta- og barnamálaráðuneytis frá 2020 segir orðrétt: „Birting niðurstaðna úr matsferlinum taki fyrst og fremst mið af þörfum nemenda. Aðgangur að niðurstöðum verði vel skilgreindur og miðað við að hann nýtist í umbótaskyni. Hver skóli hafi fullan aðgang að eigin niðurstöðum, hvert sveitarfélag að niðurstöðum sinna skóla og ráðuneyti að þeim niðurstöðum sem það telur sig þurfa um skólakerfið í heild.” (bls. 4). Í 10. gr. er megininntak þessarar stefnu um birtingu niðurstaðna uppfyllt. Reglugerðardrögin útskýra með engu móti hvernig klausa 11. gr. um opinbera birtingu fyrir einstaka skóla og árganga eftir hverja fyrirlögn samræmist þessari stefnu, það er: taki mið af þörfum nemenda, nýtist í umbótaskyni eða sé nauðsynleg fyrir skólakerfið í heild. Með ofangreint í huga er þessi klausa 11. gr. því, að óbreyttu, í beinni mótsögn við þá stefnumótun sem þróun matsferils hvílir á.

3. Aðstæðubundin rök: Stórt hlutfall grunnskóla verður undanskilið opinberri birtingu.

Grunnskólar á Íslandi voru 174 talsins árið 2024. Þá er allt talið, en vegna fjölda safnskóla á unglingastigi eru nokkuð færri sem kenna 9. bekk, eða 142. Á myndriti sést hlutfall grunnskóla eftir fjölda nemenda í hverjum árgangi í 4., 6. og 9. bekk miðað við nýjustu gögn Hagstofu Íslands frá 2024. Í hverju tilviki er miðað við heildarfjölda grunnskóla sem höfðu að lágmarki 1 nemanda í viðkomandi árgangi.

Við bendum á að hlutfall grunnskóla í hverju tilviki fyrir sig mun fara vaxandi samhliða minnkandi árgöngum barna sem nú vaxa úr grasi og hefja grunnskólagöngu. Til dæmis voru árið 2024 nemendur í 9. bekk 5189 talsins, en á bilinu 4300-4400 nemendur voru þá í 1., 2. eða 3. bekk. Eftir því hvað ákveðið er að „nægilega margir nemendur” þýði nákvæmlega, þá gæti farið svo að um eða yfir helmingur grunnskóla í einstökum árgöngum uppfylli ekki lágmarksfjölda til að slík birting sé forsvaranleg með tilliti til laga um persónuvernd, faglegra vinnubragða eða almenns siðgæðis. Í það minnsta er ljóst að hlutfall grunnskóla þar sem ekki yrði unnt að birta opinberlega umræddar niðurstöður um árganga væri talið í tugum prósenta.

4. Tölfræðileg rök: Skólameðaltöl er óáreiðanlegur mælikvarði einn og sér.

Í grunnskólakerfi þar sem nær helmingur skóla hefur 20 eða færri nemendur í hverjum árgangi er augljóst að flökt á meðaltalsmælingum milli ára verður víða verulegt. Tilviljanir um samsetningu nemendahópa geta þar ráðið talsverðu um hvort frammistaða í 4., 6. eða 9. bekk mælist yfir meðaltali eitt árið en síðan við meðaltal eða jafnvel undir meðaltali næsta ár á eftir með nýjum nemendahópum sem þreyta próf í þeim bekkjum. Þetta veit fólk sem starfað hefur í skólum og kynnst ólíkum hópum og árgöngum nemenda innan sama skóla. Þetta veldur líka hættunni sem bent var á hér að ofan í tengslum við áhyggjur í umsögn ÖBÍ. Því er afar varhugavert að ætla fólki að draga ályktanir af slíkum punktmælingum einum saman. Eigi slíkar mælingar að nýtast í umbótaskyni þarf að lesa þær tölur með nauðsynlegt samhengi skólans og skólastarfsins í huga. Afar óljóst er hvernig opinber birting þeirra án slíks samhengis þjónar tilgangi matsferils í að vera í þágu náms nemenda og þeirra þarfa.

Það sætir furðu að stjórnvöld smáþjóðar í strjálbýlu landi með marga fámenna skóla skuli leggja til opinbera birtingu niðurstaðna árganga í einstökum skólum niður á mælitölubil. Eðli málsins samkvæmt kæmu eingöngu stærri skólar á þéttbýlissvæðum til með að uppfylla lágmarks kröfur um fjölda nemenda í árgangi. Slíkt fyrirkomulag myndi ýta undir samkeppni sumra skóla og hefta samvinnu milli lærdómssamfélaga. Hlutverk grunnskóla felst í menntun, velferð og alhliða þroska nemenda til þátttöku í lýðræðissamfélagi samkvæmt grunnskólalögum. Hlutverk þeirra líkist með engu móti framleiðslu á vörum fyrir samkeppnismarkað.

Samantekt

Reglugerðardrögunum fylgir engin skýring á stefnubreytingu stjórnvalda um opinbera birtingu niðurstaðna árganga í einstökum skólum. Skuli hún vera byggð á hugmyndum um „frjálst skólaval” á grunnskólastigi, þá gengur slík stefna gegn stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um inngildingu barna og stefnir sömuleiðis í hættu rétti barna til óháðs námsmats, ekki síst nemenda með stuðningsþarfir. Möguleg áhrif þessarar stefnubreytingar er síðan nauðsynlegt að meta í mun víðara samhengi. Óbeinar afleiðingar geta til lengri tíma valdið aukinni misskiptingu milli hverfa í þéttbýli, misrétti í aðgengi til náms og þar með grafið undan menntakerfi sem byggir á skuldbindingum um jafnrétti, mannréttindi og lýðræðishugsjón. Það gengur þvert gegn grunnstoðum menntunar og skyldu stjórnvalda um jöfn tækifæri barna til náms sem bundin eru í lög um grunnskóla.

Fleiri athugasemdir gerir stjórn FUM ekki við reglugerðardrögin. Við bindum vonir við að ráðuneyti vinni fljótt og örugglega að úrbótum að teknu tilliti til athugasemda úr samráðsgátt, enda líða aðeins fjórar vikur frá því að frestur til að senda inn umsagnir rennur út (2. febrúar) og þar til fyrirlagnartímabil að vori 2026 hefst (2. mars). Grunnskólar og aðrir málsaðilar þurfa væntanlega tíma til að aðlaga starf sitt, undirbúning og skipulag að þeim breytingum sem verða frá umræddum drögum og að endanlegri útgáfu reglugerðar.

Að endingu óskum við skólasamfélaginu til hamingju með nýtt og bætt fyrirkomulag samræmds námsmats. Við leggjum traust okkar á að stöðu- og framvindupróf muni í reynd þjóna grundvallartilgangi sínum að verða í þágu náms og þarfa nemenda.

Reykjavík, 22. janúar 2026.

Stjórn Félags um menntarannsóknir,
Anna Magnea Hreinsdóttir, formaður
Bergljót Þrastardóttir
Elsa Eiríksdóttir
Jenný Dagbjört Gunnarsdóttir
Jóhann Örn Sigurjónsson
Svava Björg Mörk
Tryggvi Thayer

https://www.stjornarradid.is/default.aspx?pageid=e5cf150d-33a7-11e6-80c7-005056bc217f&newsid=393d8b54-baed-11f0-b897-005056bcde1f

https://www.stjornarradid.is/default.aspx?pageid=e5cf150d-33a7-11e6-80c7-005056bc217f&newsid=cd3dae63-a42e-11f0-b896-005056bcde1f

Tilnefningar til Íslensku menntaverðlaunanna birtar

Samræða um menntastefnu til ársins 2030

Félag um menntarannsóknir og Samtök áhugafólks um skólaþróun bjóða félagsmönnum og öðrum áhugasömum um menntamál á nestisfund föstudaginn 10. október, kl. 12.00-14.00 í stofu S-281 (gengið inn Þjóðarbókhlöðumegin) í Sögu, húsnæði Menntavísindasviðs Háskóla Íslands og á ZOOM https://eu01web.zoom.us/j/64019292671 þar sem rætt verður um aðra aðgerðaáætlun vegna Menntastefnu til ársins 2030
Umræðuna leiða þau Ingólfur Ásgeir Jóhannesson og Hermína Gunnþórsdóttir sem nýlega hafa farið í saumana á áætluninni og birt niðurstöður sínar í Tímaritinu Skólaþræðir.
https://skolathraedir.is/2025/09/07/safn-sundurleitra-adgerda-onnur-adgerdaaaetlun-i-menntamalum/
Hér má nálgast aðgerðaráætluninahttps://www.stjornarradid.is/library/02-Rit--skyrslur-og-skrar/MRN/Menntastefna-2030-Onnur-adgerdaaaetlun-2025-2027.pdf

Íslensku menntaverðlaunin 2025
Félag um menntarannsóknir stendur er einn af bakhjörlum Íslensku menntaverðlaunanna Tilnefningarnar verða væntanlega kynntar í Síðdegisútvarpinu á Rás 2, mánudaginn 6. október (daginn eftir alþjóðlega kennaradaginn). Stefnt er að því að afhenda verðlaunin í ár á Bessastöðum 4. nóvember.

Opið er fyrir tilnefningar til Íslensku menntaverðlaunanna, sjá nánar:

Íslensku menntaverðlaunin | Skólaþróun Opið er fyrir tillögur um tilnefningar til Íslensku menntaverðlaunanna 2025. Tillögur þurfa að hafa borist fyrir 1. júni   Sjá skráningarform hér neðar ...

Frá afhendingu Íslensku menntaverðlaunanna

Íslensku menntaverðlaunin 2024 - | RÚV Sjónvarp Afhending Íslensku menntaverðlaunanna á Bessastöðum, þar sem verðlaunað er fyrir framúrskarandi skólastarf, menntaumbætur og þróunarverkefni. Dagskrárgerð: Ragnhildur Steinunn Jónsdóttir. Stjórn upptöku: Ragnheiður Thorsteinsson.

Félag um menntarannsóknir er einn þeirra aðila sem stendur að Íslensku menntaverðlaununum. Við vekjum athygli á að í kvöld kl. 19.40 verður sýnt frá afhendingu verðlaunanna.
Hér er yfirlit um tilnefningarnar:

Tilnefningar til Íslensku menntaverðlaunanna 2024 | Skólaþróun A – skólar og menntastofnanir Árskóli á Sauðárkróki fyrir forystu um fjölbreytt og faglegt skólaþróunarstarf sem hefur verið öðrum skólum góð fyrirmynd. Fel ...