Krossgatan - sálfræðiþjónusta fyrir fólk á einhverfurófi og foreldra

20/09/2026

Það er gaman að fara í frí og koma heim aftur.

Kastljós hafði heilan þátt um ávanabindandi snjallsímanotkun og birti þáttinn á vefnum og gaf upp eftirfarandi:
00:00:10 Skjáfíkn
00:01:09 Guðmundur Jóhannsson um skjáfíkn
00:05:32 Skúli Bragi og Halldóra Mogensen
00:17:11 Davíð Berndsen um skjáfíkn

Ávanabindandi snjallsímanotkun er nefnilega skjáfíkn - af því að við vitum það öll.

En skemmtilegra dæmi er í gangi.
Anna Laufey tölvunarfræðingur er búin að messa mikið um hvað stríks séu hættuleg og slæm og allar þessar leiðir sem fá börn til að vera í snjallsímum. Jóhannes Haukur Jóhannesson hefur svo réttilega bent á að sömu aðferðir eru notaðar og í forritinu Læsir. Hann ályktar út frá því að forritið sé samfélagsmiðill fyrir börn og hefur skrifað Ingu Sæland opið bréf.

Nú bíð ég eftir því að Læsir verði bannaður börnum með samfélagsmiðlabanninu væntanlega.

Ég vona svo innilega að einkunnir verði bannaðar næst sem og stjörnugjöf og hrós.

Ég veit ekki á hvaða vitleysingahæli ég er stödd. Er enginn geðlæknir á hælinu?

https://www.visir.is/g/20262937286d/opid-bref-til-ingu-thetta-er-lausn-a-ein-hverju-sem-var-aldrei-vanda-mal-

https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/kastljos/39455/bo8mo2/skuli-bragi-og-halldora-mogensen

28/08/2026

Salvör mótmælir umræðunni um ofbeldi barna

„Það er oft mjög hörð umræða um börn. Börn sem lenda í einhverjum vanda eða eru með hegðunarvanda, það er oft talað um að þau beiti ofbeldi,“ segir Salvör Nordal, umboðsmaður barna, en hún var gestur í Dagmálum í vikunni.

29/07/2026

Hér er frétt frá BBC um blátt ljós sem í samræmi við fræðilga þekkingu mína. Mér finnst merkilegt að BBC sé meira á nótunum en heilbrigðisyfirvöld og heilbrigðisstarfsmenn á Íslandi. Hér fyrir neðan er linkur á greinina og stutt samantekt.

Samantekt á frétt BBC:

Niðurstöður nýrra rannsókna benda til þess að áhrif bláa ljóssins frá símaskjám séu mun minni en áður var talið. Skjáir gefa frá sér svo lítið magn af bláu ljósi að það hefur yfirleitt aðeins lítil áhrif á það hvenær fólk sofnar. Ein samantekt rannsókna sýndi að notkun skjáa seinkaði svefni að jafnaði um aðeins um níu mínútur.

Svefnsérfræðingar telja að mikilvægara sé hversu miklu ljósi fólk verður fyrir yfir allan daginn. Bjart dagsljós á morgnana og yfir daginn styrkir líkamsklukkuna og dregur úr áhrifum ljóss á kvöldin. Fólk sem vinnur mikið innandyra eða heima fær oft of lítið náttúrulegt ljós, sem getur haft meiri áhrif á svefn en skjánotkun.

Greinin bendir einnig á að innihald þess sem fólk gerir í símanum fyrir svefn sé líklega stærra vandamál en ljósið sjálft. Spennandi eða streituvaldandi efni getur haldið fólki vakandi, óháð lit ljóssins.

Helstu ráð sérfræðinga eru:
1) fara út í dagsljós á morgnana í að minnsta kosti 30 mínútur,
2) hafa bjarta lýsingu yfir daginn en draga úr birtu á kvöldin,
3) halda reglulegum svefntíma,
4) og einblína frekar á rólega kvöldrútínu en að hafa áhyggjur af bláu ljósi frá símanum.

For a decade, we've been told our screens are wrecking our sleep. The real culprit is far bigger than the glow from your phone.

24/07/2026

Eins og flestir vita af því að lesa umfjöllun um skaðsemi samfélagsmiðla þá hafa þeir mikil áhrif á dópamín í heila. Það segja það allir og ef allir segja eitthvað þá er það satt. En hafið þið pælt í því hvernig dópamín í heila er mælt? Til þess að mæla dópamín breytingu í heila þarf Fast-scan cyclic voltammetry (FSCV). Þá eru rafskaut sett í heilann sem mæla dópamín í rauntíma. Svo er hægt að mæla einstakra dópamínfruma í heila með rafskautum. Engar aðrar leiðir eru til að mæla dópamínbreytingar í rauntíma.

Tökum fullyrðingu Laufeyjar Önnu Stafánsdóttur í grein á Vísi: "Slíkar tilkynningar virka sem kveikja fyrir dópamínlosun og gera notendum erfitt fyrir að bregðast ekki við þeim". Þarna er verið að segja að það sé sannað að slíkar tilkynningar virka sem kveikja fyrir dópamínlosun. Með öðrum orðum að einhver hafi sett rafskaut inn í heilann á fjölda einstaklinga og mælt að við tilkynningar hafi orðið dópamínlosun.

Hvernig fór viðkomandi rannsakandi að fá leyfi til að framkvæma rannsókn sem byggir á því að berskjalda heilann á fólki og setja rafskaut inn í heilann? Hvernig hafði viðkomandi fjármagn til að ráða lækna til að framkvæma deifinguna og skera höfuðkúpuna opna? Hvernig tókst viðkomandi að telja þátttakendur á að fara í aðgerð, láta stinga einhverju í heilann til mæla dópamín við að fá tilkynningu í símann?

Fullyrðingar meintra sérfræðinga hvort sem þeir eru tölvunarfræðingar, fjölmiðlafræðingar eða sálfræðingar um aukningu í dópamíni við ákveðna aðstæður eru alltaf vafasamar. Þær byggja annað hvort á vanþekkingu viðkomandi sem trúir einhverju bulli sem einhver hefur skrifað og vanþekkingu á notkun heimilda (maður þarf að finna frumheimild og staðfesta hana) eða á því að alhæft er um fólk út frá dýrarannsóknum.

Þekking okkar á hlutverki dópamín í ákvarðanatöku kemur úr dýrarannsóknum en þekking okkar á hlutverki dópamíns við símanotkun og samfélagsmiðlanotkun er engin af því að dýr hvorki skilja né nota síma eða samfélagsmiðla á sama hátt og við.

Þannig er hægt að þekkja ófaglegt fólk á því að það talar um dópamínaukningu - án þess að útskýra hvernig þekkingin var fengin. Tökum ekki mark á dópamín fullyrðingum nema að það sé útskýrt hvernig þekkingin var fengin.

16/07/2026

Guð sé lof að við erum með ráðherra sem er vel tæknilæs.
"„Þeir eru með alls konar varnagla hjá sér til þess að reyna að kortleggja börn sem geta sagt hina og þessa kennitölu og skröggvað sig inn á í rauninni alls konar miðla eins og við vitum,“ segir hún"
Það er ömurlegt að börn skuli jafnvel vera nota kennitölu mína eða Ingu Sælands til að komast á Facebook.

Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, var spurð út í nýja frumvarpið sem snýr að símabanni fyrir börn, fjórtán ára og yngri, í Reykjavík síðdegis en hún sagði það tilkomið eftir ákveðna vakningu hvað málið varðar hjá íslenskum stjórnvöldum. Bannið yrði vonan...

15/07/2026

Bretar gerðu eigindalega rannsókn/könnun á áhrifum mismunandi samfélagsmiðlabanna. Þar var m.a. talað við minnihlutahópa og þar kom fram að sumir nota samfélagsmiðla á annan hátt en meðal barnið - Surprise!

Neurodivergence, mental health needs, and other individual circumstances

For some participants, individual needs and circumstances appeared to shape how manageable the restrictions felt. Several families pointed to neurodivergence, mental health needs, or unusual social circumstances, for example homeschooling or recent school transitions, as factors that made standard restriction designs harder to sustain without modification.

In these accounts, phones and social media sometimes served functions beyond entertainment, including emotional regulation, distraction, routine, or social connection on manageable terms. Where this was the case, restrictions could feel more difficult, more distressing, or less proportionate than for other participants.

“I struggle a lot with my mental health and having my phone, to me, that’s a means of escape from… the reality of… my mind, if that makes sense. And my mind’s more so active at night. So having my means of escape basically taken away from me, it, it was just completely unfair because I didn’t really have… a way to distract myself.” – Child, Age 17, Intervention 2: Overnight Curfew

Differences by intervention type were again visible. In Intervention 2 (overnight curfew), evening restrictions could feel especially difficult where participants relied on phones at night for distraction or emotional management. In Intervention 3 [þar voru samfélagsmiðlaöpp fjarlægð], more comprehensive removal of access could feel particularly abrupt where social media formed part of routine, coping, or controlled social contact. In Intervention 1 (daily limit), although the restriction was less absolute, repeated moments of cut-off could still be experienced as disruptive where participants depended on continuity of contact.

These cases were not consistent across the whole sample, but they suggest that individual needs could shape both the emotional impact of the interventions and how proportionate or manageable they felt.

Fyrir þá sem hafa áhuga á því að kynna sér þessa rannsókn þá er hún hér

We’d like to set additional cookies to understand how you use GOV.UK, remember your settings and improve government services.

15/07/2026

Íslensk fréttamennska er af svo góðum gæðum. RÚV upplýsir okkur um að Bretar ætli að loka fyrir aðgang 16 og 17 ára að samfélagsmiðlum á nóttunni. "Með tilkomu reglnanna verður lokað fyrir aðgang ungmennanna að samfélagsmiðlum á borð við Instagram og Facebook á milli miðnættis og s*x á morgnana." Ef maður fer svo á BBC þá stendur "Older teenagers in the UK will face an overnight social media curfew, the government has announced - though they will be able to opt out of it by changing their account settings.
It would mean apps such as Instagram, TikTok and YouTube being set to be unavailable by default to 16 and 17-year-olds between midnight and 06:00." Sem sagt það á breyta default settings en svo geta unglingarnir stillt aftur á að vera með aðgang allan sólarhringinn.
Þetta er óskaplega léleg fréttamennska.

https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-15-bresk-stjornvold-vilja-loka-fyrir-samfelagsmidlaadgang-ungmenna-a-naeturna-481391

https://www.bbc.com/news/articles/c982857nlrlo

The government says it will improve teenagers' lives but campaigners call it a "missed opportunity".

13/07/2026

Ég get ekkert að því gert en mér finnst þetta sem sést á þessari mynd verulega óviðeigandi og vera Geðheilsumiðstöð barna til ævarandi skammar. Þetta er úr umfjöllun um svefn. Þarna er verið að gefa í skyn að svefnvandi möguleiki einhvers konar orsök þess vanda sem er þarna listaður. Það er hins vegar vitað að einhverfa með öðruvísi félagsamskiptum tengist svefnvanda og skólaforðun og erfiðleikum í námi. Þarna eru tengslin ljós. Fólk fæðist einhverft. Það fæðist ekki einhverft af því að það glímir við svefnvanda síðar á ævinni. Orsök verður að koma á undan afleiðingu (kennt á 1. ári í grunnnámi í sálfræði)

Það er alvarlegt mál að Geðheilsumiðstöð barna sé að ala á fordómum í garð foreldra barna sem glíma við svefnvanda. Það eru bara ekki rannsóknir sem sýna fram á að svefnvandi valdi varanlegum félaglegum erfiðleikum, varanlegri hvatvísi eða ADHD, eða skólaforðun eða varanlegum félagslegum erfiðleikum. Svefnleysi hefur vissulega áhrif á frammistöðu okkar og getu okkar til að hugsa en að tengja þetta svona er bara til að valda misskilningi meðal almennings.

Það er til háborinnar skammar að stofnun sem á að greina ADHD og einhverfu skuli ala á fordómum almennings á garð þeirra barna sem glíma við svefnvanda auk taugþroskaraskana. Það er ljóst að Geðheilsumiðstöð barna skilur ekki ábyrgð sína gagnvart börnum sem þau þjónusta.

Og hvernig í ósköpunum ætlast Geðheilsumiðstöð barna til að foreldrar skynsegin barna treysti þeim þegar þeir birta svona. Allt skynsamt fólk hlýtur að velta fyrir sér hvort þarna eru fordómar eða algjör vanþekking. Skiptir kannski ekki máli hvort er. Bæði hafa áhrif á færni starfsfólks.

Skammist ykkar!

https://www.facebook.com/stories/106320431678501/UzpfSVNDOjE2ODIyMTUxNTk3MDQ1MDU=/?view_single=1&mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v

13/07/2026

Evrópusambandið vill banna börnum að vera á samfélagsmiðlum: "Á sama tíma hafa næstum 60% ungra barna um alla Evrópu upplifað tilfinningaleg eða sálfélagsleg vandamál á netinu." Hvernig væri að banna börnum raunheima þar hafa örugglega nálægt 100% barna upplifað tilfinningaleg eða sálfélagsleg vandamál?

07/07/2026

Spennandi að sjá hvað kemur úr þessu.

Umboðsmaður barna hefur óskað eftir upplýsingum frá tuttugu fjölmennustu sveitarfélögum landsins um bið barna eftir frumgreiningu og samþykktri þjónustu.