بازگشت به تفکر و منش مهندس بازرگان

بزرگداشت مهندس بازرگان

حقایقی در مورد مهندس بازرگان از کلام دکتر سروش با عضویت در کانال تلویزیون ایران، به روز ترین ویدیوهای ایرانی را دریافت کنید. لینک عضویت: https://www.youtube.com/channel/UCdzx4555tCT_oaqqW1hN_8g?sub_confir...

نکات مهم درس تاریخ فلسفه غرب: ( عصر رنسانس)
تجدید حیات و نوزایی( بازسازی عصر یونان باستان ).

عوامل پیدایش : اختراع دستگاه چاپ ، کشف آمریکا ، دست یابی اروپا به آثار قدیمی فلسفه یونان در هنگا م جنگ های صلیبی........... هجوم پناهندگان یونانی به دربارهای اروپایی
مهمترین مشخصه دروه رنسانس: کاهش حاکمیت کلیسا و افزایش قدرت علم
گوهر رنسانس : انسان گرایی و توجه انسان به قابلیت های خود و فاصله گرفتن از غیب و روحانیت

آراسموس: پایه گذار اومانیسم و نهضت رفورمیسم ( نهضت اصلاح دین) - در فلسفه مشرب افلاطونی داشت.......( پرهیز از تعصب و تحجر.... فایده دین را برای دنیای بشر پر رنگ می کرد و نهاده های آخرت را زیر سوال می برد)

مارتین لوتر: اوج مخالفت با دین کلیسایی ( دین حکومتی): ایمان قلبی است که انسان را نجات می دهد احتیاجی به کلیسا و کشیش نیست..... جدایی ساحت دین از سیاست و دین از علم
کلیسا نباید در امور دنیوی دخالت کند...... برای رفع نیازهای مادی بشر، تجربه بشری و عقل کافی ست...... وظیفه الهی ما این است که وظایف اخلاقی مان را انجام دهیم و این خود عبادت است....... پایه گذار فرقه پروتستان...... طراحی نظام آموزشی جدید.........

برونو: جهان نامحدود و ازلی ست............. همه چیز نسبی است........ انسان اصل اولیه است ........ همه خدا انگاری افراطی ( پانته ایسم ) یعنی خدا= مجموعه و پهنای جهان نامحدود........ محکوم و توسط کلیسا سوزانده شد
ماکیاول: فلسفه سیاست.......... به توصیف وضع سیاسی پرداخت............اینکه هر که قدرت و زیرکی بیشتری داشته باشد پیروز می شود.......نیازی به اخلاق نیست...... شاهزادگان برای رسیدن به قدرت باید توانایی قربانی کردن فضایل و صفات پسندیده اخلاقی را داشته باشند............. هدف ، وسیله را توجیه می کند............ دین طبقات جامعه را به هم متصل نگه می دارد و برای حاکمان ابزار خوبی ست...........
سلسله مراتب رجال: 1. بنیانگذاران ادیان 2. موسسان حکومت های سلطنتی و جمهوری 3. مردان دنیای ادب..............
قدرت را حق کسانی می داند که در عرصه رقابت آزاد ، مهارت کسب کرده اند.......

هابز:
انسان به طور اجباری زندگی اجتماعی را قبول می کند...... آثار: لویاتان ( دولت) .. عناصر قانون طبیعی و سیاسی ... عناصر بنیادین سیاست
اصالت ماده : تبیین علت و معلولی............ فلسفه شامل الهیات ، تاریخ و ستاره بینی نمی شود........ فلسفه = علل و خواص ماده ( جهان محسوسات).......... اصالت ماده روشی
کل جهان از ماده و حرکت ساخته شده.......... اساسا الهیات ، غیر عقلانی ست
تعبیر جوهر غیر مادی، تناقض آمیز هست....ما هیچ تصوری و درکی از موجود نامتناهی نداریم و نمیتونیم داشته باشیم.و همه الفاظ است ( اصالت نام )(مانند ویلیام اوکام)
ماهیت انسان: مفهوم مکانیکی و ماشینی.......... مهمترین نکته در فهم فلسفه هابز: مفهوم حرکت است.حتا سیاست و روان شناسی هم تابع قوانین حرکت است.........
ماهیت حواس: تمام مفاهیم ذهنی ما ، نتیجه تجربه حسی ما هستند....... اصالت تجربه
هابز در مبحث کلیات طرفدار اصالت نام است...........
واژه هایی مثل سنگ و چوب مفهوم نخستین اند ( معقولات اولی ) واژه هایی مثل نوع، جنس و فصل ، مفهوم دومین ( معقولات ثانویه)
آزادی آدمی در درون جبر تصویر می شود( کانال آزادی= عدم مانع در راه رسیدن به اهداف انسان آنهم بسته به توان عقلی فرد).... همان زنجیره علت و معلولی که همه کارها بر اساس رابطه ضروری آن محقق می شود
طبیعت رفتار انسان: خودخواه و ارضا امیال......انسان گرگ انسان...........انسان مدنی بالطبع نیست و مدنی بالاجبار است........ تشکیل جامعه و دولت و غیره برای پایان یافتن جنگ و کنار گذاشتن یک سری خودخواهی هاست.......برای ادامه زندگی لازم است و اینها همه قراردادی اجتماعی ست و اصالت ندارد
وظیفه ما اطاعت از دولت است.......... دولت مطلوب: پادشاهی ( قدرت منحصر در یک فرد) اما انسانها حق دارند از انجام فرمانی که حقوق طبیعی آنها را ضایع کند سر باز زنند.
اقلیت مخالف یا باید تسلیم باشند و یا کشته شوند..........پادشاه قانون وضع می کند و خودش اجرا می کند......... حاکم یا با انقلاب ( شورش و حمایت مردم) به سر کار می آید و یا با کودتا ( نیروی نظامی و زور)........نظریه هابز: دفاع از نظریه حکومت زور..... هیچ ضمانت اجرایی برای رعایت حقوق افراد توسط حاکم وجود ندارد

فرانسیس بیکن: مبتنی بر اصالت تجربه و اصالت عمل ....... هر نوع علم فطری در انسان را انکار می کند
احترام به گذشتگان نباید به تقلید از آنان بیانجامد
عقل فقط می تواند وجود خدا و صفاتش را درک کند و الحاد را نفی کند اما باقی امور دینی باید به حوزه الهیات منزل و مقدس (وحی الهی )واگذار گردد
پس فلسفه طبیعی(علوم طبیعی و تجربی) مهم تر هست از فلسفه الهی
منطق باید ابزار کشف حقیقت باشد نه میزان سنجش حقیقت.......منطق شامل: فن اختراع، فن امتحان، فن نگهداری، فن انتقال
الهیات شریفتر از فلسفه است..... ایمان بالاتر از عقل است.............. اسرار الهی را نباید تا حیطه عقل تنزل داد.......... وسیله ایمان تخیل است و وسیله فلسفه عقل
بت ها : خطاهای ذهن انسان اند 1. بت طایفه: خطاهای که ریشه در طبیعت و نژاد انسان دارد و در همه انسانها مشترک است مشکلات ژنتیکی و ..... 2. بتهای غار: خطاهای ناشی از مشکل ساختمان بدنی و روانی هر فرد........... 3. بتهای بازار: زیانبارترین خطاها....... در اثر زبان و ابهام در کلمات 4. بت نمایشی : نظام های فلسفی نادرست باعث این خطاها می شوند
روش بیکن روش استدلال استقرایی( از مشاهده جزئی به قوانی کلی و ثابت) است ( و نفی روش قیاسی قدما)........... نام طرح او : طرح تحقیق علمی بر اساس جدول های حضور-غیاب و درجات
بهترین حکومت ، سلطنتی.......... سلطنت حکیمان

تداوم راه بازرگان در مصاحبه با دکتر ابراهیم یزدی:
در سه گانه رفرمر، رفرمیست و انقلابی، مهندس بازرگان در کدام دسته قرار می گیرد؟
رفرم و رفرمیست فرآیند و ابزار تغییر را مطرح می کند. از این نظر هدف های دور رس بازرگان ، انقلابی بود . بازرگان قبل از انقلاب اواخر سال 56 به آقای خمینی در نجف یک نامه نوشت و کپی آن را هم برای من فرستاد. ایشان در آن نامه قدم به قدم حرکت و در نهایت قدم نهایی یعنی اعلام جمهوری را مطرح می کند. بنابراین دو موضوع مطرح است . تغییر نظام لزوما یک هدف انقلابی نیست. بلکه هدف استقرار و نهادینه کردن حاکمیت ملت است. بنابراین ابتدا می خواهیم وضع موجود را در راستای آن هدف استراتژیک اصلاح بکنیم. در یک همجنین نگرشی رفرمیست یا انقلابی بودن ( ایشان) برای من بی معناست.
روش تغییر در ساختارهای حقیقی لاجرم تدریجی است. مهندس بازرگان تغییرات تدریجی گام به گام را می پذیرد که به شدت متاثر از قرآن است.
منظورتان استدراج است؟
خلقت هر وضعیت مطلوبی تدریجی است.( جهان را در شش دوره خلق کرده) برای رسیدن به هدف نهایی انقلاب، به معنای گفته شده، مرحله اول تغییرات سلبی است، یعنی برداشتن مانع یا موانع از سر راه. مرحله دوم ایجابی یا سازندگی است. در مرحله اول انقلاب برای خراب کردن ساختمان کلنگی با چند کارگر منظور تامین می شود. اما برای ساختن باید مهندس ، برنامه و نقشه داشته باشیم.
معنای این سخن بازرگان که گفت انقلاب تمام شد بروید سر کارهایتان، به معنای پایان مرحله سلبی انقلاب بود و این که حالا باید کشور را بسازیم و این موضوع یک شبه نمی شود. این جاست که اختلاف اساسی رخ می دهد.
برنامه دولت بازرگان اگر چه در حکم داده شده مدیریت دوره انتقال با گام های کاملا تعریف شده، نظیر برگزاری رفراندم، تدوین و نهایی کردن قانون اساسی، برگزاری انتخاب و آغاز به کار نهادهای دائمی ، بود، اما آقای بازرگان از توجه به آینده و برنامه ریزی برای آن غافل نبود. مرحوم دکتر سحابی به عنوان وزیر مشاور در طرح های انقلاب بود. به ابتکار دکتر سحابی برای نخستین بار بیش از 400 نفر از بالاترین متخصصان ایران را در نخست وزیری در گروه های مختلف جمع شدند و هدف های انقلاب، و استراتژی های مختلف آن را در کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت بحث کردند. حاصل این بررسی ها در مجموعه ای تحت عنوان « طرح های انقلاب» چاپ شده است.

چطور می شود" بازرگان" های زمان خودمان را بشناسیم

گذشت دو دهه از درگذشت مرحوم بازرگان زمانه را به دوره ی باز اندیشی در باب بینش و منش و روش او در حیات معرفتی، فرهنگی ، علمی ، اجتماعی و سیاسی نزدیک کرده است.

بازرگان در تاریخ نیم قرن اخیر ، نامی برجسته است. مرور کارهای او: کوشش برای راهیابی اندیشه دینی در میان جوانان، در دورانی که حزب توده با امکانات وسیع تبلیغاتی، دانشگاه و مدارس را قبضه کرده بود. همکاری با دکتر مصدق در جریان نهضت ملی کردن صنعت نفت، نقش تعیین کننده در خلع ید از شرکت سابق، پیکار طولانی ضد دیکتاتوری.
بازرگان در بین مردان سیاسی دوران بعد از مشروطه تا کنون از دو ویژگی عمده برخوردار بود. نخست اینکه بیش از چهل سال در صحنه سیاست، در موضع اپوزیسیون، بی وقفه ستیز کرد و در برابر هیچ قدرتی سر تسلیم فرود نیاورد،
دیگر آنکه هیچ سیاستمداری مانند او چه در دوران مبارزات آزادی طلبانه اش در نقش اپوزیسیون و چه به هنگام نخست وزیری از سوی ابنای روزگار به ناحق آماج اتهام، کارشکنی و خصومت قرار نگرفت.

در اینجا نویسنده هفت گفتمان مهم و تاثیر گذار فکری و سیاسی را تعریف می کند که در همه آنها بازرگان نقشی دارد.:
1. گفتمان روشنفکری دینی است، نقش وی بخاطر تلاش های زیادش که برای نزدیک ساختن فهم دینی به فهم علمی و تجربی و عرضه مناسبت دین در عرصه دانشگاه برجسته است. او به عنوان نماد نسل اول روشنفکری دینی توانست در بر ساخته شدن گفتمانی مطرح برای سالیان دراز تاثیر بگذارد.
2. گفتمان سیاست ورزی ملی گرایانه. پایبندی به اندیشه و راه دکتر مصدق و پیگیری نهضت مقاومت ملی..... البته ایشان تفاوت های زیادی با مشی و مشرب بسیاری از ملیون داشت.
3. اسلام سیاسی است، که نقطه مشترک و بود با حوزویان و اندیشمندان مسلمان و اهل مبارزه.
4. به دنبال یافتن استراتژی و تاکتیک مبارزه با رژیمی است که پس از خرداد 42 پا بر قانون اساسی مشروطه نهاده. صدای بازرگان از دادگاه نظامی شاه شنیدنی است که فرجام اصلاح ناپذیری آن نظام را رو آوردن نسلی دیگر به انقلاب می داند و از آن پس در زندان و بعد از آن مدام در گفتگوی انتقادی با همه مبارزانی است که از سیاست گام به گام در مبارزه دور می شوند.
5. گفتمان انقلاب اسلامی
6. گفتمان جمهوری اسلامی و حضور در عرصه قدرت سیاسی است.
7. گفتمان سیاست ورزی انتقادی و اصلاح گرایانه. وی هیچ وقت عرصه سیاست و اندیشه را خالی نکرد.
باید بکوشیم تا راه طی نشده ی تحلیل متون معرفتی و سیاسی بازرگان را باز نماییم.