21/04/2022
وزن شاهنامه
نخستین بیت شاهنامه، این اثر بلندپایهٔ فردوسی بزرگ، این است:
به نام خداوند جان و خرد
کز این برتر اندیشه برنگذرد
این بیت را ایرانیان از بر دارند.
🎼 وزنش این است:
تَنَنتَن تننتن تننتن تنن
یا:
دِلِیدِی دِلِیدِی دِلِیدِی دِلِی؛
و معمولاً اینگونه از آن یاد میشود:
فَعولُن فعولن فعولن فَعَل.
🔹 واحدِ وزن شعر فارسی مصراع (مِصرَع) است. به آن نیمبیت هم میگویند. این واحد از اجزای کوچکتری تشکیل میشود، ازجمله همین «فَعولُن» و «فَعَلْ»، که کاملاً جنبهٔ قراردادی دارند.
کوچکترین واحدِ وزن، «هجا»ست که به آن «بخش» هم میگویند. با نام «سیلاب» هم شناخته میشود.
واژهٔ syllable در انگلیسی هم معادل همین اصطلاح است. سیلاب از زبان فرانسه (syllabe) وارد فارسی شدهاست. در وزن شعر فارسی معمولاً از «هجا» و گاه از «بخش» استفاده میکنیم.
🔹 هجا یا بخش همان است که در سرآغازِ دورهٔ ابتدایی در کتاب فارسی خواندهایم:
باران: با + ران
بارش: با + رش
باریدن: با + ری + دن
میبارد: می + با + رد
میخوانَد: می + خوا + نَد
میخوانْد: می + خوانْد
رفتم: رف + تم
رفتی: رف + تی
رفت: رفت (تکهجایی)
رفتیم: رف + تیم
رفتید: رف + تید
رفتند: رف + تَند
🔹 اساسِ کار در شناخت و آموزش وزن شعر فارسی بر همین هجا یا بخش قرار دارد.
نویسنده: حمید حسنی
مدرس دورهٔ وزن شعر فارسی
pen
#شاهنامه
#عروض
پن
پن
#ویکیپن
