11/02/2026
وریا قەراخی لە کوردستان 24 نووسیوێتی:
بەپێی زانیاریم مێژووی ئەم قەیسەرییە ئەگەرێتەوە بۆ ناوەندی چەرخی ۱٨ لە لایەن عوسمانێکان ساز کرا..چوار خان، چوار مێوان سەرا، دوو جێشتخانە/ کەبابچی، وچوار چایخانی تیادا هەبوو. زۆرینەی دوکانەکان پارچە فرۆش (بەزاز) بوون، دوکانی عەتاریش هەبوو، سێ گۆشت فرۆش و یازدە بەرگ دوور، حەوت ئاسنگەری، یەک ناڵ بەند ویەک خوومچی و نزدیکەی شەش دارتاش وسێ سەراجی تیادا هەبوو..دوو سەعاتچی ویەک تووتن فرۆش و شەش مێوە و سەوزی فرۆشی تیاد هەبوو. لە ناو قەیسەرێکە مزگەوت نەبوو. دووکانەکان زۆر بچووک بوون رەنگە ۲م×٣م بوون، رەنگە بچووکتر.
تا پەنجاکان جوولەکەیەکی زۆر خاوەن دوکان بوون وکاری بازرگانیان لەگەڵ بغداد ئەکرد و دۆڵەمەند بوون.
کلاش دوور زۆر بوو، کلاشی دەزوویان دروست ئەکرد بەڵام کڵاشی هەرسنی لە کرماشانەوە ئەهات. بازاری قەچاخ لە نێوا کفری و رۆژهەڵات بە رێگای کەلار وئاوی سیروان ئەهات.
لە هاوێن زۆر فێنک بوو ولە زستان گەرم بوو بە هۆی گۆمەتەکانی بادگیری تیادا هەبوو. رۆژانە یەک جار ئاوەرشێن ئەکرا وپیاوەکە هاواری ئەکرد خەبەردار خەبەردار. قەیسرەی کفری، بغداد وسلێمانی/قەراخ وئاوایەکانی گەرمیان وکرکوک وسەرپول زەهاو وکرماشان وقەسرشیرینی کۆ ئەکردوە وئەتوانم بلێم مەەڵبەندی بازرگانی گەرمیان بوو.
بەپێی زانیاریم زۆربەی دووکاندارەکان کرێچی بوون. باپیرم حەمەی سلێمان قەراخی لە ساڵی ۱۹۲٥ وە دووکانی کەوشدووری هەبوو، دوای کاری بەزازی هەبوو تا ساڵی ۱۹۷۷.
قەیسرەی تەواوی عەشایرەی عارەب وکورد وتورکمانی کۆ ئەکردەوە. بە سێ زبان ئاڵ و وێر ئەکرا. لە سەرەتای سییەکان دەرگای حەسیر گۆرا بە دەرەبانە کەئینگلیزەکان هێنایان.
بە شەوان چوار گڵوپی هەبوو وبە شەو هەمیشە پاسەوانی تیادا ئەسوورایەوە وشاووڵێکی بەدەم بوو. پاسەوانەکە جلی چاووشی لەبەر بوو.
ژنانی خەڵکی کفری نەهاتنە ناو بازار بەڵکۆ ژنانی عەشایری دەورەبەر تاکەوتاک ئەهاتنە ناو قەیسەری. کاتێک مامۆستایان ئەهاتە ناو بازارەکە زۆربەی دوکانچێکان بەپێوە بۆیان راوەستان ورێزیان لێ ئەگرتن.
جاروجار پیاوێک هەبوو بە ناوی حەمە کیۆر وولاخی بەناو قەیسەری ئەگەران بۆ فرۆشتن وهاواری ئەکرد کەری شۆڤرلێت بە دوو دینار. عاصم دەڵاڵ شتی لە بغداد ئەهاورد ولەناو بازار ئەیفرۆشت. هەروەها پیاوێک هەبوو بەناوی ئەحە دگانە بەناو قەیسەری گڕی ئەخوارد وشەربەتی مێووژی ئەفرۆشت کە زۆر بە تام بوو.
شێخ فازیل بەرزەنجی دوکان بە دوکان داوای یارمەتی ئەکرد وزۆر رێزیان لێ ئەگرت، ئەو خۆشنووس بوو لە چایخانەی سید سلێمان وکمال چایچی شیعری بە زبانی فارسی ئەنووسی. رحیم خەپەش وملا مجیدیش هەبوون لەبەردەم خانەکان دائەنیشتن وکاریان بە کاری کەس نەبوو.
قەیسەری چوار دەروازەی هەبوو بە رۆژ رۆشن بوو وبەشەو تاریک بوو.
