21/09/2026
" پەیامێک بۆ دایك و باوکان پێش منداڵەکانیان
کاتێك خودای گەورە لە قورئانی پیرۆز دەفەرمووێت: (لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ) (غافر: ٥٧)، لێرە، باس تەنها لە گەورەیی قەبارەی ئەستێرەکان نیە، بەڵکو باس لە گۆڕینی ئاڕاستە و پێوەری "عەقڵی مرۆڤ"ە. پەیامی خودا، لەم ئایەتەو چەندین ئایەتی تری هاوشێوەی ئەم ئایەتە، ڕوون و ئاشکرایە؛ تێگەیشتن لە یاسا فیزیکییەکانی گەردوون و ئەندازەسازیی ئاسمانەکان، لە ڕووی زانستی و مەعریفییەوە، گەورەتر و ئاڵۆزترە لە تێگەیشتن لە خودی مرۆڤ و پێکهاتە بایۆلۆژییەکەی، بەڵام کارەساتەکە لەوەدایە کە زۆربەی خەڵکی لەم ڕاستییە بێئاگان (وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ).
هەروەها، خودای گەورە مۆڵەتنامەیەکی گەردوونیی پێ بەخشیوین؛ (وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ) (الجاثية: ١٣). ئەم تەسخیرو ڕامکردنە کاتێك دەبێتە ڕاستییەکی چەسپاو، کە ئێمە لە زمانەکەی بگەین؛ زمانی گەردوونیش هاوکێشەکانی فیزیا و ڕازەکانی میکانیکی کوانتەمن. ئەگەر ئێمە نەزانین "تەنۆلکە نانۆییەکان" چۆن ڕەفتار دەکەن و "کوانتەم" چۆن داهاتوو دەگۆڕێت، ئەوا تەسخیرو ڕامکردنی گەردوون بۆ ئێمە تەنها دەبێتە دروشمێکی بێکردار و خەڵکانی تر جڵەوی ئەم هێزە دەگرنە دەست.
خودای گەورە هەمیشە داوای لێکۆڵینەوەی مەیدانیمان لێ دەکات: (أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا) (ق: ٦). وشەی (كَيْفَ) واتە (چۆن) کلیلی هەموو زانستە ئەزموونییەکانە. چۆن بونیادنراوە؟ چۆن سەرجەم تەنە ئاسمانییەکان لە جوولەدان؟ چۆن گەردیلەکان بەیەکەوە بەستراون؟ چۆن؟ چۆن؟ ئەمە بانگەوازێکی ڕاستەوخۆیە بۆ پسپۆڕی لە "گەردوونناسی" و "فیزیای ناوەکی" و "زانستی نانۆ" و "میکانیکی کوانتەم". بۆیە، پزیشکان جەستەکانمان دەپارێزن، بەڵام فیزیکناس و گەردوونناسی "عەقڵ و شکۆی نەتەوە" دەپارێزن.
جێگەی داخە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، لوتکەی سەرکەوتن تەنها لە "کۆلێژە پزیشکییەکاندا" کورتکراوەتەوە. خێزانەکان هەموو هێزی خۆیان دەخەنە گەڕ تا ڕۆڵەکانیان ببنە پزیشك. ڕەنگە منداڵەکانیان لەژێر فشاری ئەوان هیواو ئاواتی بوون بە "فیزیاناس" و "گەردوونناس" و "زانای نانۆ و میکانیکی کوانتەم"، ببەنە ژێر گڵەوە. دایك و باوکانیش بە بیانووی ئەوەی داهاتوو لەو زانستانە نیە دەبنە هۆی ناچارکردنی ڕۆڵەکانیان بۆ گرتنەبەری ڕێگای بوارە پزیشکییەکان. ئەوان بێئاگان لەوەی ئێمە
ئەگەر ئێمە فیزیكناسمان نەبێت، پزیشکەکانمان هەرگیز نابن بە "بەکارهێنەری" ئامێرە پزیشکییەکانی وەك: MRI و X-ray و CT Scan و Ultrasound و PET Scan و Radiotherapy و لەیزەر و سەرجەم ئەو تەکنەلۆژیایانەی دیکە کە زانایانی فیزیا دایانهێناون. نەتەوەیەك کە تەنها بەکارهێنەری دەرمان و ئامێری ئەوانی تر بێت، هەرگیز نابێتە (خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ).
پێشەنگایەتیی ئیمانی بێ پێشەنگایەتیی زانستی، باڵێکی شکاوە. ناکرێت ئێمە خاوەنی قورئانێك بین کە تیشك دەخاتە سەر گەورەیی دروستبوونی ئاسمانەکان، کەچی زانایانی ئێمە لەم بوارەدا لە پەراوێز بن. کلیلی هێزی جیهانیی ئەمڕۆ لە ناو تاقیگەکانی فیزیا و ناوکەخانەی گەردیلەکاندایە. بۆیە، کاتی ئەوە هاتووە ئێمە چۆن لە خەمی ئەوەداین منداڵەکانمان "گوێگرەی پزیشکی" بخەنە ملیان و گوێ لە لێدانی دڵی نەخۆشەکان بگرن، دەبێت بە هەمان شێوە لە خەمی پێوانی لەرەلەری گەردوونیش بین. چوونکە دانایی خودا لە نێو خانەو لەنێو تەنە ئاسمانییەکاندایە بێ جیاوازی. "
پ.عەزیز بەرزنجی
