Educationl Psychology/ دەروونناسی پەروەردەیی

جەژنی ڕەمەزانی پیرۆزتان پیرۆز بێت

"خودا ڕۆژوو تاعاتی مانگی ڕەمەزانی لێ وەرگرتبێتین و نوری جەژن بڕژێنێتە سەر ماڵ و دڵتان. جەژنی ڕەمەزانتان پیرۆز بێت."
​هەموساڵێک بە خۆشی

Educationl Psychology/ دەروونناسی پەروەردەیی

فێربوونی چالاک (Active Learning) :

فێربوونی چالاک شێوازێکی فێرکردنە کە تێیدا خوێندکار بە شێوەیەکی چالاک و بەردەوام بەشدار دەبێت لە پرۆسەی فێربوون، وەک بیرکردنەوە، گفتوگۆکردن، پرسیارکردن و چارەسەرکردنی کێشە؛ نەک تەنها گوێگرتن لە وانەی مامۆستا.
ئەم شێوازە وا دەکات خوێندکار خۆی بەشێک بێت لە دروستکردن و تێگەیشتن لە زانیاری، کە ئەمەش دەبێتە هۆی تێگەیشتنی قووڵتر و فێربوونی کاریگەرتر. لەم شێوازەی فێرکردندا خوێندکار تەنها گوێگر نییە، بەڵکوو بە شێوەیەکی چالاک بەشدار دەبێت لە پرۆسەی فێربووندا؛ وەک گفتوگۆکردن، چارەسەرکردنی کێشە، کارکردنی گرووپی، پرسیارکردن و بیرکردنەوەی ڕەخنەیی.

تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی فێربوونی چالاک:

بەشداریکردنی چالاکی خوێندکار – خوێندکار تەنها گوێگر نییە، بەڵکوو بە کردار و گفتوگۆ بەشدار دەبێت.

بیرکردنەوەی ڕەخنەیی – هاندانی خوێندکار بۆ لێکدانەوە، پرسیارکردن و هەڵسەنگاندنی زانیاری.

کارکردنی هاوبەش (گرووپی) – فێربوون لە ڕێگەی هاوکاری و گۆڕینی بیرۆکەکان.

چارەسەرکردنی کێشە – بەکارهێنانی زانیاری بۆ چارەسەرکردنی دۆخی ڕاستەقینە.

پەیوەندیی نێوان تیۆری و پراکتیک – بەستنەوەی زانیاری بە ژیانی ڕۆژانە.

پێداچونەوەی بەردەوام – وەرگرتنی ڕا و ڕێنمایی زانیاری بۆ باشترکردنی فێربوون.

خۆ-فێربوون و بەرپرسیارێتی – خوێندکار بەرپرسیار دەبێت لە فێربوونی خۆی.
ئەمانە بنچینەیەکانی فێربوونی چالاکن کە دەبنە هۆی تێگەیشتنی قووڵتر و ماندوونەبوونی فێربوون.

نموونەی چالاکییەکان:
گفتوگۆی دوو-دوو یان گرووپی
پرۆژە و توێژینەوە
یارییە فێرکارییەکان
پرسیار و وەڵامی ڕاستەوخۆ
چارەسەرکردنی کێشە (Problem-solving)

جیاوازی لەگەڵ فێربوونی ناچالاک:
لە فێربوونی ناچالاکدا، مامۆستا زۆرجار تەنها وانە دەڵێت و خوێندکار گوێ دەگرێت. بەڵام لە فێربوونی چالاکدا خوێندکار خۆی بەشێکە لە دروستکردنی زانیاری.

سوودەکان فێربونی چالاک:
تێگەیشتنی قووڵتر و زیاتر لە وانە
وەرگرتنی زانیاری و مانەوەی لە زاکیرەی درێژخایەنی خوێندکاردا.
بەرزبوونەوەی متمانە بە خۆبون
پەرەپێدانی توانا کۆمەڵایەتییەکان

کاواتە بۆ ئەوەی خوێندکار بەرهەمی باشتری هەبێت، پێویستە بە شێوەی چالاک فێر بکرێت؛ چونکە فێربوونی چالاک وا دەکات خوێندکار بەشدارێکی ڕاستەوخۆ لە پرۆسەی فێربووندا بێت. لەم شێوازەدا خوێندکار تەنها گوێگر نییە، بەڵکوو بە کردار، گفتوگۆ، پرسیارکردن و چارەسەرکردنی کێشە زانیاری دروست دەکات و تێدەگات.
توێژینەوە پێشاندەدات کە بەشداریکردنی چالاک دەبێتە هۆکاری:
تێگەیشتنی قووڵتر،
ماوەیاداشتکردنی درێژخایەن،
پەرەپێدانی بیرکردنەوەی ڕەخنەیی،
و بەرزبوونەوەی متمانە بە خۆ دەبێت.
بۆیە، فێربوونی چالاک دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەم و سەرکەوتنی خوێندکاران.

ئامادەکردنی:

م.سردار شێخ عادل
ماستەر لە دەرونناسی پەروەردەیی

سەرچاوەکان:

Bonwell, Charles C. & Eison, James A. (1991).
Active Learning: Creating Excitement in the Classroom.

Prince, Michael (2004).
“Does Active Learning Work? A Review of the Research.”
– وتارێکی توێژینەوەیی کە لە گۆڤاری Journal of Engineering Education بڵاوکراوەتەوە و بەڵگەی زانستی دەهێنێت بۆ کاریگەری فێربوونی چالاک.

Freeman, Scott هاوبەشانی (2014).
“Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics.”
– بڵاوکراوەتەوە لە گۆڤاری Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)؛

Vygotsky, Lev (1978).
Mind in Society.
– تیۆری فێربوونی کۆمەڵایەتی کە بنچینەیەکی گرنگە بۆ فێربوونی چالاک.

Piaget, Jean (1952).
The Origins of Intelligence in Children.
– تیۆری سازاندن (Constructivism) کە پشتگیری لە بەشداریکردنی چالاکی خوێندکار دەکات.

#پەروەردە #دەرونناسی