29/05/2026
विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी खेळ थांबवा : देश एका अस्थिर पिढीकडे चाललाय का?
भारत हा जगातील सर्वात तरुण देश म्हणून ओळखला जातो.
देशाच्या लोकसंख्येतील मोठा भाग हा विद्यार्थी आणि युवा वर्गाचा आहे.
म्हणूनच एखाद्या राष्ट्राचे भविष्य काय असेल हे ठरवायचे असेल, तर त्या देशातील शिक्षण व्यवस्था, परीक्षा प्रक्रिया आणि तरुणांचा आत्मविश्वास पाहावा लागतो.
दुर्दैवाने आज भारतात नेमकी हीच क्षेत्रे सर्वाधिक अस्थिर दिसत आहेत.
गेल्या काही वर्षांत देशाने अनेक मोठे निर्णय पाहिले.
नोटाबंदी झाली.
जीएसटी लागू झाला.
नवीन शिक्षण धोरण आले.
परीक्षा प्रणाली बदलली.
ऑनलाईन मूल्यांकन, डिजिटल परीक्षा, केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रिया यांसारखे अनेक प्रयोग राबवले गेले.
प्रत्येक निर्णय घेताना सामान्य नागरिकांना एकच सांगितले गेले —
“हा बदल देशाच्या भविष्यासाठी आवश्यक आहे.”
परंतु प्रश्न असा आहे की,
या सर्व निर्णयांपूर्वी पुरेसा अभ्यास, तयारी आणि परिणामांचा सखोल विचार खरोखर झाला होता का?
कारण वास्तव वेगळे चित्र दाखवते.
नोटाबंदीनंतर सामान्य नागरिक बँकांच्या रांगांमध्ये उभे राहिले.
लहान उद्योग डगमगले.
जीएसटीमुळे छोट्या व्यापाऱ्यांना मोठ्या तांत्रिक आणि आर्थिक अडचणींना सामोरे जावे लागले.
आणि आता शिक्षण व परीक्षा व्यवस्थेमध्ये सुरू असलेल्या गोंधळामुळे विद्यार्थ्यांचे भविष्य धोक्यात आले आहे.
हे केवळ प्रशासकीय अपयश नाही.
हा एका संपूर्ण पिढीच्या मानसिक, शैक्षणिक आणि सामाजिक सुरक्षिततेचा प्रश्न आहे.
आज भारतातील विद्यार्थी फक्त अभ्यास करत नाही.
तो अनिश्चिततेशी झगडत आहे.
पेपर लीक होतात.
सर्व्हर क्रॅश होतात.
निकालांवर प्रश्न उपस्थित होतात.
उत्तरपत्रिका तपासणीतील त्रुटी समोर येतात.
कधी तांत्रिक कारणे दिली जातात, तर कधी चौकशीची आश्वासने दिली जातात.
पण या सगळ्याच्या मध्यभागी उभा असतो तो विद्यार्थी.
एक विद्यार्थी जो कदाचित ग्रामीण भागातून आलेला असतो.
ज्याच्या आई-वडिलांनी शेती विकून, कर्ज काढून किंवा आयुष्यभराची बचत खर्च करून त्याला शिक्षण दिलेले असते.
ज्याने दोन-दोन वर्षे मोबाईलपासून दूर राहून, मित्रमैत्रिणींपासून दूर राहून फक्त अभ्यास केलेला असतो.
आणि शेवटी जर व्यवस्थेतील एखादी चूक त्याचे स्वप्न उद्ध्वस्त करत असेल,
तर ती फक्त “सिस्टम एरर” राहत नाही —
ती सामाजिक अन्याय बनते.
१८ लाख विद्यार्थी एखादी परीक्षा देतात.
जर फक्त १% चुका झाल्या, तरी हजारो विद्यार्थ्यांचे करिअर धोक्यात येऊ शकते.
हे आकडे नाहीत.
ही हजारो कुटुंबांची तुटलेली स्वप्ने आहेत.
देशातील तरुणांमध्ये आज वाढणारी अस्वस्थता ही केवळ बेरोजगारीमुळे नाही.
तर “व्यवस्था न्याय देईल का?” या प्रश्नामुळे आहे.
लोकशाहीतील सर्वात धोकादायक अवस्था कोणती असते?
जेव्हा नागरिकांचा व्यवस्थेवरील विश्वास तुटू लागतो.
आज अनेक विद्यार्थी आणि पालकांना वाटू लागले आहे की, प्रणाली त्यांच्या मेहनतीपेक्षा अधिक शक्तिशाली झाली आहे.
म्हणजेच परिश्रमापेक्षा “सिस्टम” महत्त्वाची ठरत आहे.
ही भावना अत्यंत घातक आहे.
कारण देश फक्त इमारतींनी, महामार्गांनी किंवा घोषणांनी मोठा होत नाही.
देश मोठा होतो तो त्याच्या तरुणांच्या आत्मविश्वासाने.
जर विद्यार्थ्यांनाच वाटू लागले की, त्यांच्या मेहनतीचे मूल्य नाही, तर देशाची बौद्धिक शक्ती कमकुवत होऊ लागते.
आज गरज आहे ती केवळ नवीन धोरणांची नाही,
तर जबाबदारीची आहे.
शिक्षण व परीक्षा व्यवस्थेत खालील गोष्टी अत्यावश्यक आहेत:
पूर्ण पारदर्शकता
स्वतंत्र आणि निष्पक्ष चौकशी यंत्रणा
उत्तरपत्रिका पाहण्याचा अधिकार
मजबूत सायबर सुरक्षा
पेपर लीक प्रकरणांमध्ये जलद न्याय
डिजिटल प्रणाली लागू करण्यापूर्वी व्यापक चाचणी
आणि विद्यार्थ्यांशी संवेदनशील संवाद
सरकार कोणतेही असो,
विद्यार्थ्यांचे भविष्य हे राजकीय प्रयोगांचे मैदान बनू नये.
कारण एका पिढीचा विश्वास गमावणे म्हणजे देशाचे भविष्य गमावणे होय.
आज भारताला केवळ आर्थिक विकासाची गरज नाही,
तर मानसिक आणि संस्थात्मक स्थैर्याचीही गरज आहे.
विद्यार्थ्यांना फक्त “स्पर्धक” म्हणून पाहू नका.
ते या देशाचे भविष्यातील डॉक्टर, अभियंते, शिक्षक, वैज्ञानिक, प्रशासक आणि विचारवंत आहेत.
त्यांच्या भविष्याशी खेळणे म्हणजे भारताच्या भविष्याशी खेळणे होय.
आणि हा प्रश्न आता केवळ विद्यार्थ्यांचा राहिलेला नाही —
तो संपूर्ण राष्ट्राच्या भवितव्याचा प्रश्न बनला आहे.
Er. Manik K
Director
Ambition Science Academy Satara since 2002
