12/05/2023
भारताची नाइटिंगेल : बेला दत्त
आज नर्सेस डे ..
वयाच्या अवघ्या सोळाव्या वर्षी युद्धआघाडीवर जाऊन जखमी सैनिकांची शुश्रुषा करणारी बेला दत्त..
फ्लोरेन्स नाइटिंगेल सारखीच धाडसी आणि मायाळू.
तिच्या सेवेचा लाभ झालेले सैनिक म्हणत ती आमच्या आईहूनही अधिक काळजी घेते..
आझाद हिंद फौजेच्या झाशीची राणी पथकात भरती होऊन परिचारिका म्हणून कामगिरी बजावलेली बंगालची बेला दत्त हिची ही अज्ञात कहाणी..
ब्रह्मदेशातील रंगूनच्या उत्तरेला तीनशे मैलांवर असलेलं थंड हवेचं रम्य ठिकाण मेमियो ...त्याचं रुपांतर धगधगत्या रणभूमीत झालं होतं .आझाद हिंद सेनेच्या झाशीची राणी रेजिमेंटमधली परिचारिकांची एक तुकडी या आघाडीवर सेवा देण्याकरता पोहोचली .बंगालची कन्या बेला या पथकात होती.या मुलींना आघाडीवर पोचताना अनेक अडचणी आल्या. जवानांसारखंच लपत-छपत, रांगत-सरपटत त्यांना जावं लागे.
मेमियोची आघाडी धगधगत होती त्यामुळं हॉस्पिटल जवानांनी भरून वहात होतं .घायाळ झालेल्या आणि अन्य रोगांनी ग्रस्त जवानांची संख्या हजारावर पोचली .कुणाच्या जखमा चिघळल्यात, कुणाला मलेरिया वा अतिसारानं थकवा आलाय . या सगळ्या जवानांचा एकच लकडा, मला आधी पहा, मला लवकर बरं करा, मला युद्धावर परत जाऊद्या !
बेलादत्त ही अवघ्या सोळा वर्षाची परिचारिका तिथं काम करत होती .रुग्णांचा ओघ वाढतच होता .आघाडीवर असताना परिचारिका ,औषधं, सुविधा सारंच मर्यादित असे .जुलाबाची साथ सुरु झाली आणि पहाता पहाता रुग्णांची संख्या पंचाऐंशीला पोचली .या विभागाकरता बेला एकमेव सेविका होती .जुलाबानं या जवानांना इतकं गलितगात्र करुन टाकलेलं असायचं की त्यांना स्वतःचे कपडे बदलायलाही मदतीची गरज लागे .बेलानं एकटीनं या पंचाऐंशी जवानांची सेवा केली .
त्यांना स्पंजिंग करणं, त्यांचे वारंवार खराब होणारे कपडे व बिछाने बदलणं व ते धुणं हे सगळं तिनं हसतखेळत पार पाडलं .
एक दिवस नेताजी या रुग्णालयाला भेट द्यायला आले .बेला त्यांच्यासोबत फिरून प्रत्येक रोग्याची तपशीलवार माहिती देत होती . पण सगळे रुग्ण नेताजींशी स्वतःविषयी बोलण्याऐवजी बेलाचं कौतुक करु लागले ! ते सांगू लागले , "आमच्या आईंदेखील केली नसती इतकी मायेनं ही आमची बहीण आमची सेवा
करत आहे ! " तिची कर्मनिष्ठा, अपार कष्ट ऐकताना नेताजींचे डोळे भरुन आले ! त्यांनी त्याच दिवशी बेलाची नाईक पदावरुन हवालदार पदावर बढती केली .
पण असेही प्रसंग येत होते की तिकडं आघाडीवर जखमी जवानांचा खच पडत असे व त्यांना रुग्णालयापर्यंत आणणारी यंत्रणा अपुरी पडत असे .बेला स्वतः आघाडीवर जाई .वरतून बाँबचा वर्षाव व जमिनीवर अखंड मशीनगन्सचा मारा यातून एकेक रुग्ण सुखरूप घेऊन येणं हे सोपं काम नव्हतं .बेला तेही निर्भयपणे करत होती .एकदा अशीच रुग्णाला आणण्याकरता आघाडीवर गेली असताना जोराचा बाँब हल्ला झाला .बेलाच्या आसपासच्या इमारती कोसळल्या व ती एका दगडमातीच्या ढिगार्याखाली गाडली गेली .त्याही क्षणी तिच्या मनात हेच सुरु होतं की मीच अडकून पडले तर मी जवानांना मदत कशी करणार ? तिनं सर्व शक्ती पणाला लावून हळूहळू आपला एक हात त्या ढिगार्याबाहेर काढला .तिच्या सुदैवानं एका जवानाला तो जिवंत हात दिसला .त्यानं तो ढिगारा हलवून बेलाला सुखरुप बाहेर काढलं .त्याचे आभार मानताक्षणी बेला आपल्या कर्मभूमीकडे धावत सुटली !
अशी कर्मनिष्ठ बेला भारताची नाइटिंगेलच म्हणावी लागेल!
विनीता तेलंग