Marathi - Indian National Language

संतांची वाणी, वीरांची भाषा, अमृताहुनी गोड, ही माय मराठी।
सह्याद्रीचा अभिमान, संस्कृतीची आशा, माझ्या अंतरी वसते, सदैव मराठी॥

Marathi is the state language of Maharashtra and
isone of the major and ancient languages ​​of India. The language belongs to the Indo-Aryan language family and is derived from the ancient Maharashtrian Prakritlanguage. It is one of the most widely spoken languages ​​in India due to the significant number of Marathi speakers .
Some key features of Marathi language:

Origin: Marathi has its roots in Sanskrit and evolved from Maharashtrian Prakrit, a medieval Indo-Aryan language.
State Language: Marathi is the state language of Maharashtra and is also used as a co-state language in Goa.
Script: The Devanagari script is used for Marathi, which has been used for centuries, along with the earlier Modi script.
Literature: The known history of the Marathi language is about 1300 years old. 'Vivekasindhu' written by Mukundaraj is considered to be the first book in Marathi.
Places spoken: It is mainly spoken in Maharashtra and surrounding areas of India. Outside India, Marathi speakers are also found in Israel and Mauritius.
Various dialects: There are many dialects of Marathi depending on the geographical location, such as Konkani, Kolhapuri, Nagpuri, Ahirani, etc.
Cultural Significance: The Marathi language has a rich cultural heritage and is an important part of Maharashtra's identity

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या द्वितीय वर्ष अभियांत्रिकी (सर्व संगणक शाखा) मध्ये क्षमतावृद्धी संकल्पनेअंतर्गत 'मराठी' विषयाचा समावेश केलेला आहे. हा अभ्यासक्रम या वर्षीपासून लागू होईल.

पुस्तक परीक्षण: 'हिंदी विरुद्ध भारत' - आपल्याच घरात परके होण्याची गोष्ट

आपण जेव्हा मुंबई-पुण्यासारख्या शहरांतील एखाद्या मोठ्या दुकानात जातो आणि तिथला विक्रेता आपल्याशी थेट हिंदीत बोलायला लागतो, तेव्हा आपल्या मनात एक सूक्ष्म पण बोचरी जाणीव तरळून जाते. बँकेत गेल्यावर मिळणारा अर्ज जेव्हा केवळ इंग्रजी आणि हिंदीत असतो, तेव्हा आपल्याला थोडं परके वाटतं. टीव्हीवरच्या जाहिरातीत मराठी कलाकार हिंदीत बोलून महाराष्ट्रातील उत्पादन विकत घेण्याचे आवाहन करतात, तेव्हा एक विचित्र विसंगती जाणवते. या आणि अशा अनेक रोजच्या अनुभवांमुळे आपल्या मनात जो एक दबलेला, अस्पष्ट संताप आणि अस्वस्थता असते, त्या अस्वस्थतेलाच 'हिंदी विरुद्ध भारत' हे पुस्तक एक नाव, एक चेहरा आणि एक बुलंद आवाज देते.

सुरुवातीला, पुस्तकाचे शीर्षकच वादग्रस्त आणि थोडे टोकाचे वाटू शकते. 'हिंदी' विरुद्ध 'भारत'? हे कसे शक्य आहे? हिंदी तर आपलीच भाषा आहे ना? पण लेखक आपल्याला पहिल्याच पानापासून या भ्रमातून बाहेर काढायला सुरुवात करतात आणि एका अशा प्रवासावर घेऊन जातात, जो डोळे उघडणारा, माहितीपूर्ण आणि अनेकदा अस्वस्थ करणारा आहे. हे पुस्तक म्हणजे केवळ भावनांचा कल्लोळ नाही, तर इतिहासाच्या भक्कम पायावर आणि पुराव्यांच्या विटांवर उभारलेली एक तर्कशुद्ध इमारत आहे.

पुस्तकाचा गाभा आणि मांडणी

लेखकाने पुस्तकाची विभागणी अत्यंत विचारपूर्वक केली आहे. पहिल्या काही अध्यायांमध्ये ते 'हिंदी' नावाच्या या भाषेची अक्षरशः कुंडलीच मांडतात. आज आपण जी 'सरकारी हिंदी' पाहतो, ती खुसरो किंवा कबीरांची नैसर्गिक 'हिंदवी' नाही, तर ती एक राजकीय आणि धार्मिक हेतूंनी, विशेषतः ब्रिटिश काळात आणि स्वातंत्र्यानंतर, जाणीवपूर्वक घडवलेली भाषा आहे, हे लेखक पुराव्यांसहित सिद्ध करतात. फोर्ट विल्यम कॉलेजमध्ये 'प्रेम सागर'च्या माध्यमातून कसा एका कृत्रिम, संस्कृतप्रचुर भाषेचा पाया घातला गेला, हे वाचताना आपण चकित होतो. इथपर्यंतचा प्रवास आपल्याला हे सांगतो की, ज्या हिंदीच्या नावावर आज राष्ट्रीय एकात्मतेचा डंका पिटला जातो, तिचा जन्मच मुळात विभाजनाच्या राजकारणातून झाला आहे.

पुस्तकाचा खरा जोर सुरू होतो तो स्वातंत्र्यानंतरच्या काळातील विश्लेषणात. संविधान सभेतील वादविवाद, 'राष्ट्रभाषे'चा मुद्दा कसा नाकारला गेला आणि 'राजभाषे'च्या नावाखाली हिंदीला चोरवाटेने कसा प्रवेश दिला गेला, याचे वर्णन वाचताना आपल्या देशाच्या निर्मात्यांनाही या प्रश्नाने किती भंडावून सोडले होते, हे लक्षात येते. 'त्रिभाषा सूत्राचा पराभव' हा अध्याय तर प्रत्येक अ-हिंदी भाषिकाच्या डोळ्यात अंजन घालणारा आहे. राष्ट्रीय एकात्मतेचे ओझे केवळ अ-हिंदी भाषिकांनीच उचलायचे आणि हिंदी पट्ट्याने मात्र संस्कृतच्या नावाखाली पळवाट काढून आपली जबाबदारी झटकून टाकायची, हा दुटप्पीपणा लेखक अत्यंत प्रभावीपणे समोर आणतात.

माझ्यासारख्या सामान्य वाचकासाठी, सर्वात जवळचा वाटणारा भाग म्हणजे 'बॉलिवूड, मीडिया आणि सॉफ्ट पॉवर' वरील अध्याय. आपल्या नकळत, आपल्या घरात, आपल्या मनावर हिंदीचा कसा आणि किती खोलवर परिणाम झाला आहे, याची जाणीव हा अध्याय करून देतो. हिंदी चित्रपट आणि मालिकांनी हिंदीला 'कूल' आणि 'मॉडर्न' कसे बनवले आणि आपल्याच मातृभाषेबद्दल आपल्या मनात कसा न्यूनगंड निर्माण केला, याची उदाहरणे वाचताना आपण स्वतःच्या आयुष्यातील प्रसंग आठवू लागतो. हे प्रकरण म्हणजे 'गोड विषा'ची खरी ओळख आहे.

पण लेखक केवळ सांस्कृतिक मुद्द्यांवर थांबत नाहीत. 'शिक्षण, रोजगार आणि प्रशासनातील भाषा' या अध्यायात ते या प्रश्नाला थेट पोटापाण्याच्या आणि समान संधीच्या प्रश्नाशी जोडतात. UPSC, बँकिंग आणि इतर राष्ट्रीय परीक्षांमध्ये हिंदी भाषिकांना मिळणारा नैसर्गिक फायदा आणि त्यामुळे मराठी किंवा इतर प्रादेशिक माध्यमातून शिकलेल्या मुलांवर होणारा अन्याय, हे अत्यंत सोप्या भाषेत पण दाहकपणे मांडले आहे. हा भाग वाचल्यावर, हा प्रश्न केवळ अस्मितेचा नाही, तर आपल्या मुलांच्या भविष्याचा आहे, हे प्रकर्षाने जाणवते.

पुस्तकातील सर्वात हृदयस्पर्शी आणि विचार करायला लावणारा अध्याय म्हणजे 'बोलीभाषांची हत्या'. हिंदीने केवळ दुसऱ्या भाषांवरच नाही, तर आपल्याच घरातल्या भोजपुरी, अवधी, राजस्थानी यांसारख्या भगिनी-भाषांना कसे गिळंकृत केले, हे वाचताना मन विषण्ण होते. जनगणनेच्या आकड्यांचा खेळ आणि 'हिंदीची महा-छत्री' ही संकल्पना आपल्याला हे दाखवून देते की, हा केवळ वर्चस्वाचा नाही, तर अस्तित्वाचाच संघर्ष आहे.

लेखनशैली आणि भाषा

या पुस्तकाचे सर्वात मोठे यश त्याच्या लेखनशैलीत आहे. इतका गंभीर आणि वादग्रस्त विषय असूनही, लेखकाने कुठेही विद्वत्तेचा किंवा संशोधनाचा बोजडपणा येऊ दिलेला नाही. भाषा अत्यंत ओघवती, सोपी आणि थेट वाचकाशी संवाद साधणारी आहे. 'थाळीचे भोजन', 'वटवृक्षाची छाया', 'दुधारी तलवार' यांसारख्या समर्पक उपमा आणि बोधकथांमुळे अत्यंत गुंतागुंतीचे मुद्देही सहज समजतात. पुस्तकाची मांडणी तर्कशुद्ध असल्यामुळे, प्रत्येक पुढचा अध्याय आधीच्या अध्यायावर नैसर्गिकरित्या बेतलेला वाटतो.

थोडेसे वेगळे मत

पुस्तक सर्वच पातळ्यांवर उत्कृष्ट असले, तरी एक वाचक म्हणून माझ्या मनात एक प्रश्न आला. महाराष्ट्रासारख्या राज्यात, जिथे हिंदीला विरोधही आहे आणि त्याच वेळी तिची प्रचंड स्वीकारार्हताही (acceptance) आहे, त्यामागच्या सामाजिक कारणांवर थोडे अधिक भाष्य करता आले असते. मुंबईसारख्या 'कॉस्मोपॉलिटन' शहरात, मराठी माणूस स्वतःच पुढाकार घेऊन हिंदी का बोलतो, या मानसिकतेचे विश्लेषण अधिक सखोल करता आले असते. अर्थात, हे एका पुस्तकात मांडणे शक्य नाही, पण ही एक विचाराची दिशा असू शकते.

समारोप आणि शिफारस

'हिंदी विरुद्ध भारत' हे पुस्तक म्हणजे केवळ एका भाषेच्या वर्चस्वाची कहाणी नाही, तर ते भारताच्या संघराज्यीय आत्म्यावर होत असलेल्या आघाताचे एक अभ्यासपूर्ण विश्लेषण आहे. हे पुस्तक आपल्याला एक आरसा दाखवते - ज्यात आपले, आपल्या समाजाचे आणि आपल्या देशाचे प्रतिबिंब दिसते. हे प्रतिबिंब पाहणे कदाचित सोपे नाही, ते आपल्याला अस्वस्थ करू शकते, पण ते पाहणे आवश्यक आहे.

हे पुस्तक केवळ भाषा अभ्यासकांनीच नाही, तर आपल्या भाषेवर, आपल्या संस्कृतीवर आणि आपल्या देशाच्या भविष्यावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येक सामान्य नागरिकाने, प्रत्येक पालकाने आणि प्रत्येक तरुणाने वाचायलाच हवे. हे पुस्तक वाचून झाल्यावर, आपण केवळ एक वाचक राहत नाही, तर आपल्या मातृभाषेचे एक जागरूक 'पहारेकरी' बनतो. आपल्या आजूबाजूला चाललेल्या भाषिक राजकारणाकडे पाहण्याची एक नवी, अधिक स्पष्ट दृष्टी आपल्याला मिळते.

थोडक्यात, 'हिंदी विरुद्ध भारत' हे केवळ एक पुस्तक नाही, तर ते एका दबलेल्या आवाजाला दिलेले व्यासपीठ आहे. ते एका मोठ्या आणि महत्त्वाच्या राष्ट्रीय चर्चेची सुरुवात आहे. आपण या चर्चेत सहभागी व्हायलाच हवे.

>>> एक मराठीप्रेमी भारतीय.

हे पुस्तक वाचण्यासाठी विनामूल्य उपलब्ध आहे.
दुवा: https://drive.google.com/file/d/1o8uuJRVdoqnphzNo8DRuhw37wDPZWlWv/view?usp=sharing

हे सत्य नीट डोळे उघडून पहा. #मराठी #तिसरीभाषानकोच #मराठीशिक्षण #मराठीबोलाचळवळ #हिंदीनकोच #हिंदीलादणेथांबवा #हिंदीलंपट #मराठीद्रोहीफडणवीस #मराठीद्वेष्टे #StopHindiImposition

*पुस्तक परीक्षण: आपल्याच घरात परके होण्याच्या व्यथेचा आरसा - 'लादलेली भाषा'*

मी कोणी मोठा साहित्यिक, समीक्षक किंवा इतिहासकार नाही. मी तुमच्यासारखाच एक सामान्य मराठी माणूस. रोज सकाळी शहरातल्या गर्दीत धावतपळत ऑफिस गाठणारा, मुलांच्या भवितव्याची चिंता करणारा आणि आपल्या मराठी संस्कृतीवर प्रेम करणारा. गेल्या काही वर्षांपासून, माझ्या मनात एक अस्वस्थता घर करून होती. बँकेच्या एटीएममध्ये गेल्यावर, मराठीचा पर्याय शोधण्यासाठी खाली-खाली का जावं लागतं? कोणत्याही कंपनीच्या कस्टमर केअरला फोन लावल्यावर, 'हिंदी के लिए एक दबाएँ' हेच का ऐकावं लागतं? माझ्या मुलाच्या शाळेत, त्याच्या मित्रांमध्ये, हिंदी बोलणं 'कूल' आणि मराठी बोलणं 'गावठी' का समजलं जातं?

हे किरकोळ अनुभव आहेत, असं म्हणून मी अनेकदा दुर्लक्ष करायचो. पण मनात कुठेतरी ही भावना टोचत राहायची की, आपल्याच महाराष्ट्रात, आपल्याच घरात, आपली भाषा अशी दुय्यम का होत चालली आहे? या 'का?' या प्रश्नाचं उत्तर मला मिळालं ते 'लादलेली भाषा' या पुस्तकात. खरं सांगायचं तर, हे केवळ पुस्तक नाही, हा आपल्या पिढीच्या आणि मागच्या पिढीच्या मनात साचलेल्या असंख्य प्रश्नांना, अस्वस्थतेला आणि दबलेल्या संतापाला दिलेला एक अभ्यासपूर्ण आणि प्रामाणिक आवाज आहे.

पुस्तकाचं नाव वाचून सुरुवातीला मला वाटलं होतं की, हे कदाचित हिंदी भाषेबद्दल द्वेष पसरवणारं किंवा आक्रस्ताळेपणा करणारं पुस्तक असेल. पण पुस्तकाचं पहिलंच प्रकरण वाचल्यावर माझा हा गैरसमज पूर्णपणे दूर झाला. लेखकाने पुस्तकाच्या सुरुवातीलाच 'हिंदी शिकणं' आणि 'हिंदी लादणं' यातली सीमारेषा इतकी सुंदरपणे आणि सोप्या शब्दांत स्पष्ट केली आहे की, पुस्तकाचा संपूर्ण उद्देशच आपल्यासमोर उभा राहतो. महाराष्ट्राने हिंदी सिनेमाला, संगीताला आणि अनेक हिंदी भाषिकांना नेहमीच आपलंसं केलं आहे. हा झाला 'स्नेह'. पण जेव्हा हीच भाषा तुमच्यावर नोकरीच्या ठिकाणी, शिक्षणात आणि दैनंदिन व्यवहारात सक्तीने लादली जाते, तेव्हा तो 'अन्याय' ठरतो. ही न्यायाची आणि अन्यायाची लढाई आहे, भाषेच्या द्वेषाची नाही, हे पुस्तक पहिल्या पानापासूनच आपल्या मनावर ठसवते.

या पुस्तकाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याचा सखोल अभ्यास आणि तरीही सामान्य माणसाला समजेल अशी सोपी भाषा. यात केवळ भावनांचा कल्लोळ नाही, तर इतिहासाचे भक्कम पुरावे आहेत. संविधान सभेत काय घडलं, त्रिभाषा सूत्र का फसवलं गेलं, हे वाचताना आपल्या देशाच्या भाषिक राजकारणाचा पाया किती गुंतागुंतीचा आहे, हे कळतं. विशेषतः, प्रकरण ३ आणि ४ वाचताना तर मी थक्क झालो. ज्या मराठी माणसाने भाषेच्या आधारावर संयुक्त महाराष्ट्रासाठी १०६ हुतात्म्यांचं बलिदान दिलं, त्याच महाराष्ट्राने हिंदीबद्दल इतकी उदार भूमिका का घेतली, याचं विश्लेषण डोळ्यात अंजन घालणारं आहे. बॉलिवूडचा प्रभाव, आपली राष्ट्रीयत्वाची परंपरा आणि शेजारधर्माची भावना या सगळ्याचं मिश्रण लेखकाने इतकं अचूक मांडलंय की, आपल्या मनात अनेक वर्षांपासून असलेले प्रश्न आपोआप सुटत जातात.

पण हे पुस्तक केवळ इतिहासात रमत नाही, ते थेट वर्तमानाला भिडतं. प्रकरण ५ मधील 'बोटांच्या टोकावरची सक्ती' हा भाग तर जणू आमच्या आजच्या जगण्यावरच लिहिला आहे. मोबाईल ॲप्सपासून ते ओटीटी प्लॅटफॉर्मपर्यंत, बाजारपेठ आणि तंत्रज्ञान मिळून नकळतपणे आपल्यावर भाषिक आक्रमण कसं करत आहेत, हे इतक्या प्रभावीपणे मांडलं आहे की, आपण किती गाफील आहोत याची जाणीव होते.

पुस्तक वाचायला सुरुवात केली तेव्हा मनात एक संताप होता. पण जसजसं वाचत गेलो, तसतशी त्या संतापाची जागा एका गंभीर जाणिवेने आणि चिंतेने घेतली. पण पुस्तक आपल्याला निराश करून सोडत नाही, हे त्याचे वैशिष्ट्य. शेवटची दोन प्रकरणे, 'विश्लेषण आणि सार' आणि 'पुढील वाटचाल', ही या पुस्तकाचा आत्मा आहेत. ही प्रकरणे आपल्याला केवळ समस्या सांगत नाहीत, तर त्यामागील कारणांचे विच्छेदन करतात आणि त्यावरचे उपायही सुचवतात. तंत्रज्ञानाचा वापर करून सर्व भाषांना समान संधी कशी देता येईल, किंवा 'आपला दिवा, आपणच लावू' या तत्त्वानुसार आपण वैयक्तिक पातळीवर मराठीसाठी काय करू शकतो, हे वाचल्यावर एक नवी आशा आणि ऊर्जा मिळते.

हे पुस्तक कोणी वाचावे?

- ज्या तरुणांना मराठी भाषा 'मागासलेली' किंवा 'अनकूल' वाटते, त्यांनी हे पुस्तक वाचावं, म्हणजे त्यांना आपल्या भाषेचा गौरवशाली इतिहास आणि तिची ताकद कळेल.
- ज्या पालकांना आपल्या मुलांच्या भविष्याची आणि त्यांच्या मराठी ओळखीची चिंता वाटते, त्यांनी हे पुस्तक वाचावं आणि आपल्या मुलांसोबत त्यावर चर्चा करावी.
- ज्यांना असं वाटतं की, हा निव्वळ काही राजकारण्यांनी मतांसाठी केलेला वाद आहे, त्यांनी हे पुस्तक वाचावं, म्हणजे त्यांना यामागील ७५ वर्षांचा सामाजिक आणि सांस्कृतिक संघर्ष कळेल.
- आणि माझ्यासारख्या प्रत्येक सामान्य मराठी माणसाने, ज्याला कधी ना कधी, कुठे ना कुठे आपल्याच राज्यात आपल्या भाषेमुळे दुय्यम असल्याची भावना जाणवली आहे, त्याने तर हे पुस्तक वाचायलाच हवं.

थोडक्यात सांगायचं तर, 'लादलेली भाषा' हे पुस्तक वाचून झाल्यावर मी हतबल नाही, तर अधिक जागरूक आणि सक्षम झाल्यासारखं वाटतंय. आपल्यावर होणारा अन्याय आणि त्यामागची कारणं समजल्यावरच त्याला तोंड देण्याचं बळ मिळतं. ही आपल्या ओळखीची, आपल्या अस्मितेची आणि आपल्या पुढच्या पिढीच्या भवितव्याची लढाई आहे. ही लढाई तलवारीने किंवा द्वेषाने नाही, तर विचारांनी, माहितीने आणि स्वाभिमानाने लढायची आहे. 'लादलेली भाषा' हे त्या लढाईतलं आपलं सर्वात प्रभावी शस्त्र आहे. ते वाचा आणि आपल्या घरातल्या प्रत्येकाला वाचायला द्या.

>>> "एक मराठीप्रेमी भारतीय!"

लिंक: https://drive.google.com/file/d/1P9hUkkdT2D5Zmyr0NgWZ8NLkvv6MydwC/view?usp=drive_link
हे पुस्तक मोफत वितरणासाठी आहे

#मराठी #महाराष्ट्र #शिक्षण