Jnana Prabodhini's Vijnana Dal/ ज्ञान प्रबोधिनी विज्ञान दले

A two-day conference titled “Curiosity Conference” is being held at IIT Gandhinagar where many individuals engaged in educational efforts to nurture curiosity come together.

At this conference, two mentors from the Dr. Meghnad Saha Dal (Vijnana Dal), Soham Date and Raghav Joshi, have participated to present a poster on a five-day “Investigative Research Project Workshop.” Their presentation took place today.

On this occasion, they are getting the opportunity to interact with experts from diverse backgrounds.

--
IIT गांधीनगर येथे "Curiosity Conference" नावाची दोन दिवसीय परिषद आहे ज्यामध्ये "जिज्ञासा संवर्धनाचे" शैक्षणिक प्रयत्न करणारे बरेच जण एकत्र येतात.

या परिषदेत डॉ. मेघनाद साहा दलाचे (विज्ञान दल) सोहम दाते आणि राघव जोशी हे दोन मार्गदर्शक "संशोधनात्मक प्रकल्प शिबिर" या ५ दिवसांच्या शिबिराबद्दल पोस्टर प्रेझेंटेशन द्वारे मांडणी करण्यासाठी सहभागी झाले आहेत. आजचे झाले.

वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीच्या तज्ज्ञांशी या निमित्ताने त्यांचा संवाद होतो आहे.

विज्ञान दिन २०२६
संस्थाभेट वृत्त

कुमार: ११
किशोर: १३
मार्गदर्शक:

विज्ञान दिनानिमित्त IISER व IUCAA या दोन्ही संस्थाना भेट दिली.
सकाळी 9:45 ला IISER च्या front gate वर सर्व एकत्र भेटलो व पाहिल नमस्ते घेतल. तिथून IISER मध्ये NLH मध्ये lecturesला गेलो.
10:30 ला पाहिल lecture सुरू झाले... "what research means?" यावर डॉ. सौरभ दुबे यांचे lecture मुलाना फार relatable वाटले, दलात शिकतो तशी research process त्यांनी छान समजवून सांगितली.
11:15 ला दुसरे lecture सुरू झाले (bioactive lipids). याचे वक्ते सिद्धेश कामत हे स्वतः chemical engineer असून biology च्या क्षेत्रात काम केलं आहे हे मुलाना फार भारी वाटलं.
12:00 ला तिसरं lecture सुरू झालं(proteins). यात proteins मधील अनेक संशोधनामुळे मानव जातीला कसा फायदा झाला हे सांगितलं. Blood group कुठल्या proteins वर ठरतात, हे समजून घेतले, व त्याचा प्रयोग सादर केला. या सत्रात बर्‍याच मुलाना प्रश्न पडले होते त्यांनी वक्त्यांबरोबर संवाद साधला.
या नंतर बाहेर, IISER campus मध्ये, प्रशालेच्या माजी विद्यार्थिनी व IISER येथील प्रोफेसर डॉ. नीरजा ताई दशपुत्रे यांना भेटलो. मुलानी त्यांच्याशी बोलून त्यांचे काम समजून घेतले.
त्यानंतर सर्व जण, IUCAA ला गेलो.
IUCAA मध्ये बरेच exhibits होते- उदा. satelite, cosmological phenomena, aerodynamics इत्यादी. हे exhibit तिथले शास्त्रज्ञ व त्यांचे विद्यार्थी समजवून सांगत होते, ती पद्धत मुलांना फार आवडली व तशा प्रकारे आपण गणपतीच्या प्रदर्शनात सांगूया अशी चर्चा झाली.
पुढे IUCAA मध्ये दोन lectures होते त्यातील पाहिल lecture हे जेन गुप्ता ह्या भारतीय वंशाच्या ब्रिटिश शास्त्रज्ञांच होत, त्यात त्यांनी EM spectrum चा वापर करून universe कसे समजून घेता येते हे सांगितले. त्या पुढचे lecture सुषमीता दास यांचे 'journey of stars' यात त्यांनी पूर्ण तार्‍यांचे life cycle समजून सांगितले, व आपण ज्या आणू(atoms) ने बनले आहोत त्यातले बरेचसे हे एके काळी तार्‍यांचे भाग होते हे पटवून दिले.
IUCAA मधील या दोन्ही lectures मधील content जरी मुलांना संपूर्ण समजले नाही तरी त्यातून त्यांना science चा scope व astrophysics मध्ये आवड निर्माण झाली.

IUCAA मध्ये बाहेर गोलात बसून चर्चा झाली. आज काय नवीन पाहिल, observe केल, समजल, अचंब वाटल यावर प्रत्येक जण बोलला.
अशा visits का कराव्या, त्याच्या मागचा goal काय, व visit गटात का कराव्यात हे मार्गदर्शकांनी सांगितले.
प्रार्थना झाली व दुसरं नमस्ते होऊन दल संपले.

नमस्कार, काल देवगड विज्ञान दलावर माननीय अजित पाटणकर सर आले होते, सर सध्या Bhabha Atomic Research Center मध्ये आहेत, सरांनी अणुशक्तीत बरेच काम केले आहे. त्यांनी मुलांसोबत संशोधनातील वाटा आणि विज्ञान दल यावर खूप सुंदर संवाद साधला. मुलांनी सुद्धा मोकळे पणाने अनेक प्रश्न सरांसमोर मांडले. शेवटी अणुशक्ती संदर्भात सुद्धा बरीच चर्चा करण्यात आली. यावेळी १७ कुमार आणि ५ मार्गदर्शक उपस्थित होते.

दिनांक १७/१२/२०२५ रोजी युवक विभागाच्या विज्ञान दलातील मार्गदर्शक ध्रुव जगदाळे, तन्मय जोशी, अर्जित जेरे, सौरव दुर्गेकार, प्रणव मोडे, व हृषीकेश कुलकर्णी आणि शैक्षणिक साधन केंद्राशी संलग्न श्रीम. भावनाताई जोशी यांना तर्फे आयोजित "जिल्हास्तरीय विज्ञान स्पर्धेत" परीक्षणासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. ३री ते ५वी, ६वी ते ८वी, व ९वी ते १२वी अशा तीन वयोगटांतील अंदाजे १५० प्रकल्पांचे परीक्षण सर्वांनी मिळून केले. या निमित्ताने उद्घाटनाचे प्रमुख अतिथी डॉ. श्रीधर गद्रे, बक्षीस वितरणाचे प्रमुख अतिथी श्री. रूपेश लबडे, आणि विश्वकर्मा विद्यालयाचे अध्यापक व पदाधिकारी यांच्याशी सर्वांचा सकारात्मक संवाद झाला. बक्षीस वितरणाच्या वेळी हृषीकेश दादाने विद्यार्थ्यांना रिचर्ड फाइनमनच्या गोष्टीतून बौद्धिक प्रामाणिकपणा आणि खोलातून जाणून घेण्याची वृत्ती या विषयावर विद्यार्थ्यांनी केलेल्या प्रकल्पांच्या संदर्भाने उपस्थितांना संबोधित केले. विश्वकर्मा विद्यालयाबरोबर असलेले ज्ञान प्रबोधिनीचे संबंध यानिमित्ताने आणखी दृढ झाले.

डॉ. मेघनाद साहा दल
दिनांक ०७/१२/२०२५
तिकोना दुर्गभ्रमण सहल!

देवगड विज्ञान दल वृत्त

📆 दिनांक - रविवार, ७ डिसेंबर, २०२५.

⏰ वेळ - संध्याकाळी ०४:३० ते ०७:००.

🏫 स्थळ - मिठमुंबरी समुद्र किनारपट्टी.

📚 विषय - समुद्री प्राणीशास्त्र 🦞🪼🦞🪼.

उपस्थिती - १९ (मार्गदर्शक - ३ ; कुमार - १६)

दुपारी ४:४५ वाजता मठात पहिले नमस्ते झाले, त्यानंतर रणी फडकती हे पद्य झाले. हे झाल्यावर मुलांना मरीन वॉक बद्दल सक्तीच्या सूचना दिल्या गेल्या की काय करू नये आणि काय काय करावे, समुद्रिय प्रजाती जमा करण्यासाठी मिळालेल्या किट मध्ये काय काय आहे याबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली..त्यानंतर एकत्र सर्वांनी ग्लोव्हज घातले. व समुद्रातील आणि किनारपट्टीवरील खेकडे आणि इतर प्राणी बद्दल सांगितले गेले जवळपास *३० ते ३२* प्राणी या दरम्यान सांगितले गेले... मुलांनी सुद्धा नवीन नमुने जमा केले.. आणि ठीक ७:०० वाजता दुसरे नमस्ते आणि प्रार्थनेचे पहिले आणि शेवटचे कडवे झाले.

देवगड विज्ञान भरतगड दल दुर्गभ्रमण सहल

सकाळी ठीक ७:१५ पहिले नमस्ते घेऊन सुमारे २१ कुमार आणि ५ दादा निघालो सुरुवातीला पोखरबाव चे कातळशिल्प बघायला उतरलो.. तिथे ते कातळशिल्प बद्दल माहिती सांगून सोबत magnetic deflection का होते या बद्दल चर्चा सुद्धा केली आणि तिथून थेट निघालो भरतगड साठी मध्ये वाटेत थांबून थोडे खाल्ले आणि पायथ्याला पोहचून ठरलेल्या ठिकाणी एकत्र जमून पुढच्या सर्व सूचना व गट सांगण्यात आले...
त्यानंतर खरा ट्रेक सुरू झाला सुरुवातीला मुलांना एक टास्क देण्यात आले त्यात त्यांना स्वतः चा मार्ग स्वतः शोधून चढायचा सोबत एक पाण्याची बादली देखील घेऊन जायची असे दोन गटांना काम देण्यात आले एक गटाचे नेतृत्व सुयश दादा आणि गुणवर्धन दादा हे करत होते तर दुसऱ्या गटाचे राहुल दादा मुलांनी अगदी फार कमी वेळातच गडावर नियोजित ठिकाणी पोहचले... मग पद्य आणि छोटा ब्रेक होता त्यानंतर मॅगी बनवण्याचे टास्क होते मुलांनी अगदी स्वतः सर्व लाकडे शोधून चूल बनवून मॅगी बनवली यात एकाला पण इजा झाली नाही. शिवाय व्यवस्थित माती सुद्धा लिंपली नंतर सर्वांनी भोजन मंत्र म्हणून एकत्र जेवण केले. जेवल्यावर मुलांना किल्ल्याचा नकाशा बनवणे ही कृती दिली गेली अगदी ४५ मिनिटात जवळपास ४ गटांनी नकाशा बनवला यात दादांनी सुद्धा मुलांना बऱ्याच गोष्टी समजावल्या आणि दाखवल्या पावणे तीन ला एकत्र येऊन नकाशावर चर्चा झाली त्यानंतर किल्ल्याच्या मुख्य विहिरीत उतरून आतील रचना सुद्धा मुलांना दाखवण्यात आली. व संपूर्ण बालेकिल्ला समजून सांगण्यात आला... हे झाल्यावर बराच उशीर झाला होता वाटेत एक दुर्मिळ फुलपाखरू देखील सापडले व उरलेली किल्ल्याची साफसफाई करून किल्ला स्वच्छ करून मग तीन गट इंटरव्ह्यू साठी किल्ल्याच्या उत्तर बाजूस उतरले आणि एक गट दक्षिण बाजूस सोबत भांडी घासण्याचे पण काम होते.. ते पूर्ण करून मुलांनी घरे शोधून आपले किल्ल्यावरचे प्रश्न तिथल्या गृहस्थांना विचारले यात गावचे प्रमुख प्रभू गांवकर सर आणि एक स्थानिक फोफाले आजी यांचा समावेश होता. मुलांनी बरेच प्रश्न विचारून त्यांची उत्तरे नोंदवली... शेवटी एकत्र भेटून नवीन काय काय समजले याबद्दल चर्चा केली व किल्ल्याबाबतची अधिक दुर्मिळ माहिती मुलांनी सहज उकरून काढली... शेवटी नंतर ठीक ६:३० वाजता सर्व जण एकत्र तिथून निघालो वाटेत सुद्धा बऱ्याच गोष्टींवर मुलांनी चर्चा केली...८:१५ ला देवगड येथे येऊन दुसरे नमस्ते आणि प्रार्थनेचे शेवटचे कडवे झाले.

22/11/2025
Kishor (std. 5 to 7) Problem-solving in constraints. Challenge- building a self sustaining bridge which can take maximum load.

Kumar (std. 8 to 10) Probelm-solving projects using sensors and Arduino.

अभिनंदन राहुल सारंग दादा!!

🔬 Exciting Laboratory Workshop! 🧪

Join us for a hands-on science workshop covering Biology, Physics, Chemistry, and Electronics! 🧬🔍⚙️

📅 Date: 1st & 2nd March

⏰ Time: 9 AM – 8 PM

💰 Fees: ₹1000

👥 Only For Boys of 7th to 9th Std

📍Location:- Jnana Prabodhini, Sadashiv Peth, Pune.

https://maps.app.goo.gl/HYiLjVvy2YJeZa4e9

Don't miss this opportunity to explore, experiment, and learn in a real lab environment!

📌 Limited seats available! Register now!

Registration Link:-
https://forms.gle/3cfgbRQAmi8w4BXF9

For more info please contact,

Mihir:- 74107 68226
Rajesh:- 9370687490