Dr. Godbole Chiranjeev Center for Child Diet & Development

हॅप्पी पेरेंटिग : पर्यावरणपूरक दिवाळी!
डॉ. सुनील गोडबोले, बालविकास तज्ज्ञ.
सकाळ: कुटुंब (11 November 2023)
दिवाळी म्हटली, की आपल्या सगळ्यांच्यात एक वेगळाच उत्साह संचारतो. दिवाळीच्या सुटीचा प्रत्येक दिवस कशी धमाल करता येईल, याचं प्लॅनिंग सुरू होतं. एके काळी घराची स्वच्छता, रंगकाम, घरी केलेले फराळाचे पदार्थ, एकमेकांच्या घरी फराळासाठी जाणं येणं, मोजकेच पण नवीन कपडे, किल्ला बनवणं, पूजाअर्चा या सगळ्यात दिवाळी साजरी व्हायची; पण अलीकडे एक वेगळाच ‘ट्रेंड’ सुरू झालेला आढळतो!
सध्याची दिवाळी ‘विकतची’ दिवाळी बनायला लागली आहे. गरजेपेक्षा जास्त खरेदी, त्यासाठी ट्रॅफिक जॅम होईपर्यंत रस्त्यावर आलेलं शहर, विकतचे फराळाचे पदार्थ, सर्व हॉटेलं हाऊसफुल्ल, जेवणासाठी रांग,

प्रचंड धूर ओकणारे, कानठळ्या बसवणारे फटाके, चकाचक प्लास्टिकमध्ये पॅक केलेले गिफ्ट्स इतकंच काय किल्लासुद्धा विकतचाच! हे सगळं करताना आपण दिवाळीच्या मूळ हेतूपासून दूर जातोय, बरोबरीनं पर्यावरणाचीही दुर्दशा करतोय! म्हणूनच ‘पर्यावरणपूरक दिवाळी’चा असा विचार करून बघू या.
मातीच्या पणत्या: सध्याचा दिवाळीचा लखलखाट हा एलईडी दिव्यांच्या (प्लास्टिकच्या पणत्यांमध्ये एलईडी दिवे!), इलेक्ट्रिक माळांच्या मधून व्यक्त केला जातो. हे करताना आपण पाच दिवसांत एका महिन्याएवढी वीज वापरतो. त्यासाठी खूप सारा कोळसा, पाणी वाया घालवतो; पण हीच रोषणाई आपण जाणीवपूर्वक मातीच्या पणत्या आणि गोडेतेलाच्या वाती वापरून केली तर....
फटाके टाळलेलेच बरे: फटाके प्रचंड प्रमाणात प्रदूषण करतात - त्यात धूर, हवा खराब होणं तर आहेच; पण त्याचबरोबरीनं आवाजाचंही प्रदूषण होतं. लहान बाळं, आजी-आजोबा सगळ्यांना त्याचा त्रास होतो. दिवाळीच्या काळात आणि नंतरही बालदम्याचं प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढतं. फटाके उडवताना काळजी न घेतल्यामुळे भाजणं, आग लागणं असले अपघातही घडतात.
निसर्गाबरोबर दिवाळी: नुकताच पावसाळा होऊन गेलाय. सगळीकडे हिरवागार गालिचा पसरलाय. अशा वेळेस दिवाळीची सुटी ही एक छान संधी आहे निसर्गाचा सुंदर अनुभव घ्यायला. चकाचक पण त्याच वेळेस निसर्गापासून दूर नेणाऱ्या मॉलच्या मोहमयी दुनियेपासून दूर जाऊन जरा मुलांना घेऊन एक छोटीशी निसर्गसहल घडवा. सगळं कुटुंब एकदम ताजंतवानं बनेल.
नैसर्गिक रंगांची रांगोळी: फुलांपासून, तांदळाच्या पिठीपासून, हळदीपासून तयार केलेले रांगोळीचे रंग आरोग्यासाठी चांगले आणि पर्यावरणासाठी पूरक.
प्लास्टिकची वेष्टणं टाळू: दिवाळीच्या गिफ्ट्सची वेष्टणं खूप प्रमाणात कचरा निर्माण करतात. ती टाळून कागदी वेष्टणं, कापडी पिशव्यांचा वापर करूयात.
घरी बनवलेली मिठाई: तयार मिठाईत कृत्रिम रंग, प्रिझर्व्हेटिव्ह्‌ज आणि भरपूर साखर वापरली जाते- ती आरोग्यासाठी हानिकारकच.
पालकमित्रांनो, हे बदल जाणीवपूर्वक करताना, मुलांनाही त्यात सहभागी करूयात, शिकवूयात. त्यात आपल्या पुढच्या पिढीच्या अनेक आनंददायी दिवाळीच्या शुभेच्छा असतील.
(लेखक ज्येष्ठ बालविकासतज्ज्ञ आहेत.)

For more Videos Regarding 2 Minutes Smart parenting visit our Youtube channel
https://youtube.com/
To know more about Dr Suneel Godbole visit our website
🌐https://chiranjeevgodbole.com
Want to know more about Child Development problem
Contact us
📳 +91 9637641404

Dr Godbole's Chiranjeev Child Development Center - YouTube About Chiranjeev Center Dr. Godbole's Chiranjeev Center for Child Diet, Development and Disease is a state-of-the-art outpatient healthcare clinic offering s...

हॅप्पी पेरेंटिग : ब्रँडेड बालपण !
डॉ. सुनील गोडबोले, बालविकास तज्ज्ञ.
सकाळ: कुटुंब (04 November 2023)
सध्याचं जग हे जाहिरातीचे युग झालं आहे. त्यात जाहिरात करताना विशिष्ट ‘ब्रॅंड’ कसे आपल्या डोक्यात घुसवले जातील, यांचा प्रयत्न होतो. त्यात नव्वद टक्के जाहिराती एकतर स्त्रियांकडून किंवा मुलांकडून केल्या जातात. त्यातही लक्षात आलंय, की मुलं- त्यातही छोटी बाळं, शिशूवयातील चिमुरडी मुलं ही सगळ्यात यशस्वी ‘ब्रँड अँबेसडर’ बनतात. आता ‘मुलां’नी जाहिराती करणं योग्य आहे का?, कमी पैशांत काम करून घेतलं जातं, आपल्या पाच सेकंदांच्या मॉडेलिंगमधून आपल्या मुलीत उद्याची सुपरमॉडेल किंवा हिरोईनची स्वप्नं बघणारे स्वप्नाळू पालक या विषयात न शिरता ‘ब्रँडिंग’चा मुलांच्या बालपणावर काय परिणाम होतोय, हे बघूयात!
१. मुलांचं ‘खेळणं’ आता ब्रँडेड कथासूत्रांवर व सोशल मीडियावर आधारित व्हायला लागलंय. बार्बी बाहुलीबरोबर संपूर्ण घर, कपडे इत्यादी सगळं एक‌त्रितपणे मांडलं जातं आणि त्यातून खेळायचं कसं हेही डोक्यात घुसवलं जातं. पुढच्या काळात ती बार्बी मुलींच्या सौंदर्याबद्दलच्या कल्पनाही (चुकीच्या असल्या तरी) ठरवते! अर्थातच भातुकलीच्या खेळातील कल्पनाविश्व, वाट्या-चमचे-चणे-फुटाणे आणि स्वतःला व्यक्त करण्याच्या प्रयत्नांना संधीच मिळत नाही.
२. ‘विशिष्ट ब्रॅंडचे कपडे’ - अगदी आतल्या चड्डीपासून टी-शर्टपर्यंत, डोक्याच्या तेलापासून पायातल्या शूजपर्यंत- हे इतक्या प्रभावीपणे मुलांच्या गळी उतरवलं जातं, की मग ‘बालहट्टापोटी’ हे सगळं घरात येतं, इतकंच नाही तर ‘स्टेटस - सिंबॉल’ बनतं. याचा थेट परिणाम कॉलेजमधल्या मुलामुलींच्या ‘ब्रँडच्या’ अतिरेकी वेडात दिसून येतो.
३. मुलांना समोर ठेवून केलेलं ब्रँडिंग फक्त कपडे-खेळापर्यंत थांबत नाही, तर आयुष्याच्या प्रत्येक क्षेत्रात- विशेषतः शिक्षण क्षेत्रातही घुसलं आहे. विशिष्ट ब्रॅंडच्या क्लासमध्ये शिकलं, की तुम्ही डॉक्टर-इंजिनिअर होणारच, असा आभास निर्माण केला जातो. मग त्यातून शिक्षण प्रचंड महाग होत जातं आणि त्याहीपेक्षा महत्त्वाचं म्हणजे मुलांच्या स्वतःहून अभ्यास करण्याची क्षमता विकसितच केली जात नाही.
४. सगळ्यांत काळजीची गोष्ट म्हणजे ‘जगण्याची मूल्यं’ सुद्धा ब्रँडिंगच्या आक्रमणात हरवून जातात. यात दुर्दैवानं ‘जे दिसतं तेच खरं’ असं समजणारी बालबुद्धी आणि झापडं लावलेलं प्रेमळ पालकत्व त्याला बळी पडतात आणि मुलांचं बालपणच ‘ब्रॅंडेड’ बनायला लागतं.
पालकमित्रांनो, प्रत्यक्षात प्रत्येक मूल - त्याच्या/तिच्या क्षमता, भावना, व्यक्त करण्याच्या पद्धती - हाच एक ‘युनिक ब्रँड’ आहे... तो जोपासला पाहिजे!
(लेखक ज्येष्ठ बालविकासतज्ज्ञ आहेत.)

Dr. Suneel Godbole gives Smart Parenting tips about what is importance of Passion, Perecernace and Persitence and how to develop it in children. This difficult topic is well explained in simple & crisp English; that too in just 2 minutes!For more Videos Regarding 2 Minutes Smart parenting visit our Youtube channel
https://youtube.com/
To know more about Dr Suneel Godbole visit our website
🌐https://chiranjeevgodbole.com
Want to know more about Child Development problem
Contact us
📳 +91 9637641404

Dr Godbole's Chiranjeev Child Development Center - YouTube About Chiranjeev Center Dr. Godbole's Chiranjeev Center for Child Diet, Development and Disease is a state-of-the-art outpatient healthcare clinic offering s...

हॅप्पी पेरेंटिग : शैली पालक-बालक संबंधाची
डॉ. सुनील गोडबोले, बालविकास तज्ज्ञ.
सकाळ: कुटुंब (28 October 2023)
‘आईवडील आणि मूल’ यांच्यातल्या भावनिक संबंधावर खूप संशोधन झालं आहे (चालूही आहे). आज त्यातल्याच एका संबंधावर केलेल्या प्रयोगाबद्दल बोलूयात! मेरी आईन्सवर्थ या संशोधिकेनं साधारणतः १९७० मध्ये १०० पेक्षा जास्त ‘शिशुवयातील मुलं आणि त्यांची आई’ यांच्यावर शास्त्रशुद्ध आणि किचकट प्रयोग केला. एका खोलीमध्ये सर्वप्रथम आई आणि मुलाला सोडलं जायचं. मुलाला खेळायला वेळ दिला जायचा आणि त्यानंतर मुलाला माहीत नसणारी व्यक्ती खोलीत यायची, आईबरोबर बोलायची आणि त्यानंतर आई काही मिनिटांसाठी खोलीबाहेर जायची व परत यायची. या सगळ्याची निरीक्षणं मुलांच्या नकळत घेतली जायची! या संशोधनातून मेरी आईन्सवर्थनं पालक- बालक ॲटॅचमेंट (भावनिक बंध) शैलीचे ३ प्रकार शोधून काढले!

पाठोपाठ मेन आणि सोलोमन या संशोधकांनी चौथी शैली शोधली. त्यानंतर संशोधकांनी या संबंधांचा थेट मोठेपणातील वर्तनाशी संबंध शोधला. या पालक-बालक ॲटॅचमेंट शैलीचे ४ प्रकार बघूयात.
१) सुरक्षित (secure) : ही मुलं पालकांशी छान जवळीक साधून असतात. आई नसेल, तर कावरीबावरी होतात; पण परत आई भेटल्यावर आनंदानं आईजवळ जातात. हीच मुलं मोठेपणी आत्मविश्वासानं वावरतात, नातेसंबंध जपण्यावर भर देतात.
२) चिंताग्रस्त-संदिग्ध (anxious-ambivalent) : ही मुलं नवीन व्यक्ती दिसली, तरी घाबरून जातात. आई बाहेर पडली, तर रडून गोंधळ घालतात आणि आई परत आली, तरीही शांत होत नाहीत. हीच मुलं मोठेपणी कुठल्याच नात्यावर विश्वास ठेवू शकत नाहीत.
३) अलिप्त - टाळणारी (avoidant): ही मुलं आईसाठी आग्रही नसतात आणि आई नसली, तरी त्यांना फारसा फरकही पडत नाही. अर्थातच ही मुलं मोठेपणी समाजात अलिप्तपणे वावरतात. भावना व्यक्त करण्यातही कमी पडतात.
४) अव्यवस्थित (disorganized): ही मुलं सर्वार्थानं गोंधळलेली असतात. एका वेळेस त्यांना आई-वडिलांशी काही देणं-घेणं नसतं, तर दुसऱ्या वेळेस घाबरलेलीही असतात. या मुलांना मोठेपणी स्वतःचं पालकपण सांभाळायला जड जातं!
पालकमित्रांनो, या चार शैलींपैकी सध्या आपले आणि आपल्या मुलांचे भावनिक संबंध काय आहेत, हे तुम्ही सहज शोधू शकाल, आणि मग टप्याटप्यानं आपण आपल्या चिमुकल्यांशी खेळून, वेळ देऊन, त्यांच्याशी गप्पा मारून आपली आणि मुलांची सुरक्षित ॲटॅचमेंट शैली कशी विकसित करायची यावर काम करूयात! कारण आश्वासक भावनिक संबंध मुलांना मोठेपणी भावनिक संतुलन सांभाळायला मदत करतील! कदाचित आपल्या म्हातारपणात आपली काळजी घेतील.
(लेखक ज्येष्ठ बालविकासतज्ज्ञ आहेत.)

Chiranjeev Godbole Dr. Suneel Godbole, Dr. Ashwini Suneel Godbole, Developmental Pediatrics Pune, Parenting Challenges, Smart Child, Smart Parenting, Autism, Pediatric Services, Pediatric Diet Counseling, Child Development Centre, ADHD, Learning Disability, Developmental delays, Behavioral issues, Multiple Intelligenc...

हॅप्पी पेरेंटिग : ‘आई’ची नऊ रूपं
डॉ. सुनील गोडबोले, बालविकास तज्ज्ञ.
सकाळ: कुटुंब (21 October 2023)
‘नवरात्रोत्सव’ सुरू झाला, की घरोघरी, विशेषतः स्त्रियांमध्ये, उत्सवाची सुरुवात होते! गंमत म्हणजे याच काळात मुलांचा अभ्यास वाढलेला असतो, सहामाही परीक्षा जवळ येत असतात. मग मुलांना सांभाळायचं कसं आणि ‘आजच्या साडीचा रंग कोणता?’ या कात्रीत ‘आई’ सापडते! या बदलत्या पार्श्वभूमीवर जर नऊ दिवसांतील देवीची नऊ रूपं समजून घेतली, तर मुलांना स्मार्ट आईची नऊ रूपंही लक्षात येतील!
१) शैलपुत्री : शैल म्हणजे पाषाण-अर्थातच स्थिरता, ठामपणा! मुलांना कुठली समस्या आणि दु:ख झालं तरी त्यांच्यामागे ठामपणे उभी राहणारी आई म्हणजे शैलपुत्री. आणि मुलंही त्या भक्कम आधारासाठी आईकडे धाव घेतात.
२) ब्रह्मचारिणी : देवीचं हे रूप ‘आईच्या’ ज्ञानाचं आणि अनुभवातून आलेल्या बुद्धीचं/ शहाणपणाचं प्रतीक आहे. आपल्या लहानपणाचं, आठवून बघा, प्रत्येक छोट्या-मोठ्या प्रश्नाची उत्तरे शोधायला आपण आईकडे धावायचो आणि त्याची उत्तरं मिळायची! त्या उत्तरात कदाचित ‘गुगलची माहिती’ नसेल; पण अनुभवाचं शहाणपण नक्की.
३) चंद्रघंटा : चंद्र हा मनाचं, भावनांचं प्रतीक मानलं जातं. कदाचित म्हणूनच असेल. कोणतंही मूल मन अशांत झालं, की आईकडे धाव घेतं. आईच्या मांडीवर डोकं ठेवून रडताना सहज भावनिक संतुलन साध्य होतं.
४) कुष्मांडा : देवीचं हे रूप हे आईतल्या ऊर्जेचं प्रतीक आहे. दिवसभर काम करून थकलेली आई, जेव्हा रात्री उशिरापर्यंत मुलांना झोप येत नाही किंवा त्यांचा अभ्यास घेण्यासाठी जागते, तेव्हा प्रश्न पडतो, की ही ‘ऊर्जा’ येते कुठून?
५) स्कंदमाता : देवीचं हे रूप आईच्या बिनशर्त प्रेमाचं प्रतीक आहे. मुलं आईला काहीही बोलली, ओरडली, कशीही वागली, तरी आई मात्र ‘प्रेमच’ करत राहते!
६) कात्यायनी : देवीचे हे रूप ‘ध्येयाची’ प्रचिती देतं. कुठल्याही प्रसंगात न डगमगता आपल्या मुलांच्या पाठीशी उभी राहणारी आई याच ध्येयाचं उदाहरण आहे!
७) कालरात्री : देवीचं हे रौद्र रूप अंधारावर, भीतीवर विजय दर्शवतं. छोटी मुलं अंधाराला, कडाडणाऱ्या विजेला घाबरून आईच्या पदरामागे उगाच लपत नाहीत!
८) महागौरी : देवीचं हे समजायला काहीसं अवघड रूप ‘आंतरिक सौंदर्याचे’ प्रतीक मानलं जातं आणि निसर्गाच्या शक्तीचंही रूप मानलं जातं. मुलांच्या चुकांवर पांघरुण घालणारी क्षमाशील, दयाळू आई ‘महागौरी’च!
९) सिद्धीदात्री : आपल्या मुलांना यश, आरोग्य मिळावं म्हणून आयुष्यभर झगडणारी आई हे याच ‘सिद्धीदात्री’चं रूप!
या नवरात्रीनिमित्त आपल्यातल्या प्रत्येकाला आणि स्वतः ‘आईलाही’ स्वतःची ही रूपं समजली, तर ‘पालकपण’ समृद्ध होईल.
(लेखक ज्येष्ठ बालविकासतज्ज्ञ आहेत.)

Chiranjeev Godbole Dr. Suneel Godbole, Dr. Ashwini Suneel Godbole, Developmental Pediatrics Pune, Parenting Challenges, Smart Child, Smart Parenting, Autism, Pediatric Services, Pediatric Diet Counseling, Child Development Centre, ADHD, Learning Disability, Developmental delays, Behavioral issues, Multiple Intelligenc...

हॅप्पी पेरेंटिग : भावंडांतील भांडण
डॉ. सुनील गोडबोले, बालविकास तज्ज्ञ.
सकाळ: कुटुंब (2 September 2023)
नुकतीच राखीपौर्णिमा होऊन गेलीय. भावा-बहिणीतील प्रेमावर उदंड लेखन, मेसेजेस झाले आहेत. छान फोटोही शेअर होत आहेत; पण रोजच्या जीवनात मात्र आई-वडील आपल्याच लाडक्या मुलांमधील रोजचीच भांडणं सोडवण्यात मेटाकुटीस आलेले असतात.
भावंडे का भांडतात?
• ‘एकच आई आणि एकच बाबा’ प्रत्येक मुलाला संपूर्ण हवे असतात. वाटेकरी नको असतो.
• लहान बाळाला नैसर्गिकरित्या जास्त लक्ष द्यावे लागते. मोठ्याला/मोठीला हे मान्य नसते.
• ‘मुलगा आणि मुलगी’ यांच्या संगोपनातील फरक, समाजाच्या अपेक्षा त्रासदायकच.
• तुलनेचा राक्षस- विशेषतः एक प्रतिभावंत आणि दुसरे पास होताना झगडत असेल, तर दोघांच्या तुलनेमुळे दरी वाढतेच.
• भिन्न स्वभाव व व्यक्तिमत्त्व : एखादं मूल ‘शांत’ असते, तर दुसरे दंगेखोर. मग या दोन मुलांमध्ये ‘भांडण’ तर होणारच.
• एखादे मूल विशेष गरजा असलेले असेल, तर त्या मुलाला पालकांकडून जास्त मदत लागते. अशा वेळेस ‘नॉर्मल’ मुलाला त्या ‘विशेष’ मुलाचा तिरस्कार वाटू शकतो.
प्रत्येक घरी, प्रत्येक वेळी कारणे वेगवेगळी असू शकतात, वयोगटसुद्धा वेगळा असू शकतो; पण एकदा भांडण सुरू झाले, की महायुद्ध सुरू झाल्याचा भास होतो. कुणाची बाजू घ्यायचे हे कळत नाही. काही वेळा तर याचा शेवट हा पालकांमधील भांडणापर्यंत पोचतो. भावंडातील भांडणे टाळता तर येत नाहीत; परंतु नियंत्रणात तर ठेवता येतील.
• सुरुवात गरोदरपणापासूनच होते. येणारं बाळ कसं परावलंबी असतं आणि मोठं मूल आई-बाबांना मदत करू शकते हे कळलं, तर मोठ्याचा अहंकार सुखावतो.
• लहानग्याचं कौतुक करताना मोठ्याची आठवण ठेवणं पुरेसं असतं.
• तुलना टाळावी हे जितकं महत्त्वाचं तितकंच कष्टाचंही! प्रत्येकाच्या यशापयशाची तुलना दुसऱ्याशी न करता त्याच्याच/ तिच्याच आधीच्या यशाशी करावी.
• एक मूल बाबांचं आणि दुसरं मूल आईचं अशी विभागणी कधीच करू नये.
• एवढं करूनही भांडण झाल्यास, कळत्या वयातील (पाच वर्षांपेक्षा मोठी) मुलं असल्यास लक्षपूर्वक दुर्लक्ष हेच उत्तम! शक्यतो कुणा एकाची बाजू घेऊ नये.
• अगदीच मुलं हमरीतुमरीवर आली, तर वेगळं करून दूर करा. सहसा भावंडं कितीही भांडली, तरी एकमेकांपासून दूर खाणं हीच शिक्षा असते.
• एकत्र खेळता येईल, नवीन रचनात्मक काम करता येईल असे खेळ, प्रकल्प हाती घेऊन मोठ्यांनी मदतनीसाची भूमिका घ्यावी. त्यातून आपोआपच नात्यांची वीण नष्ट होईल.
(लेखक ज्येष्ठ बालविकासतज्ज्ञ आहेत.)
www.chiranjeevgodbole.com