Shri Balmukund Lohia Centre of Sanskrit and Indological Studies, TMV, Pune

डॉ. केशव साठये यांचा लेख साभार सामायिक करत आहे !

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठात मी काम करतो असे सांगितले की तिथल्या इंडॉलॉजीच्या अभ्यासक्रमाची अनेकजण चौकशी करतात.त्यात कॉलेज मधील मूलांपासून ते सेवानिवृत्ती पर्यंत पोहोचलेल्या अनेकांचा समावेश आहे . भारतशास्त्र समजून घ्यावे त्याचे मूळ,संस्कृती ,भाषा ,शिल्पे जाणून घ्यावीत अशी आस अनेकांच्या मनात आहे ही अतिशय आनंदाची आणि दिलासा देणारी गोष्ट आहे.
खरंच इंडॉलॉजी हे विश्व अफाट आहे आणि यात काम केलेले आपले सर्वस्व वाहिलेले अनके विद्वान या देशात आहेत . हे त्यापैकी एक महत्वाचे नाव.

१९७५ साली पदमभूषण या सन्मानाने गौरवले गेलेले एक महान स्कॉलर. तत्कालीन रत्नागिरी जिल्ह्यातले. कुवळे हे गाव(सध्या सिधुदुर्ग )महाराष्ट्राच्या नकाशातही सुईच्या अग्रापेक्षा लहान दिसते . पण या अभ्यासकामुळे ते नावारूपाला आले. कोल्हापूरात आणि पुण्यात शिक्षण ,नागपूर आणि अमरावती इथे संस्कृतचे अध्यापन असे त्यांच्या करिअरचे 'वन लाईनर' म्हणून सांगता येईल . नागपूरच्या मॉरीस कॉलेजचे ते प्राचार्यही होते .

प्रकांड पंडित आणि विद्वान या दोन शब्दांच्या कक्षेत आणि परिघात त्यांच्या उत्तुंग कामगिरीची अनेक शिखरे दडलेली आहेत .अभिजात संस्कृत साहित्य,शिलालेख आणि नाणी ही त्यांची व्यासंगाची प्रमुख क्षेत्रे. वाकाटकाच्या शिलालेखाचा आधार घेत ,रामटेक हे मेघदूतातील रामगिरी असल्याचं त्यांनी केलेलं संशोधन विद्वत जगात नावाजलं गेलं.पण एवढंच करुन ते थांबले नाहीत तर अजंठा लेण्यातील शिलालेख ,भित्तिचित्रे यांचा सखोल अभ्यास करुन वाकाटक राजवंशाचा समग्र इतिहास त्यांनी जगापुढे ठेवला.

नाणकशास्त्रातही ते माहिर होते.या व्यासंगाच्या आधारे त्यांनी सातवाहन राजांच्या अज्ञात वंशांचा मागोवा घेतला . ३८ ग्रंथ आणि ४०० पेक्षा जास्त शोधनिबंध लिहून त्यांनी आपला ज्ञानसागर जागतिक संशोधनाच्या क्षेत्रात खळाळत ठेवला. महामहोपाध्याय ही त्यांना मिळालेली पदवी ही त्यांच्यातील अभ्यासकाला दिलेली मानवंदनाच होती त्या वासुदेव विष्णू मिराशी यांची आज जयंती-
जन्म १३ मार्च,१८९३.प्रणाम ..
डॉ केशव साठये
[email protected]

Announcement of a National Conference

Faculties, research scholars and students

Please send your abstracts for the the following -

Shri Balmukund Lohia Centre of Sanskrit and Indological Studies has organised a 3 Days National Conference on "Indian Culture in Art and Literature 2.0" on 28, 29 and 30 January 2026.
For more information and registration click on the link given below
https://drive.google.com/file/d/1frfsvfvSNwUGYMkkxWQeDKBMe2FTkv45/view?usp=sharing

कालिदास महोत्सवानिमित्त कै. प्रा. बाबूराव शिरोळे स्मृतिव्याख्यान
वक्त्या- डॉ. सौ. आशा गुर्जर
विषय- कालिदासप्रणीत राजधर्म

संस्कृत दिनाच्या कार्यक्रमाची दैनिक सकाळ, लोकमत आणि पुढारी या वर्तमानपत्रात आलेल्या बातम्या !

Sanskrit Day on 8th August 2025. Lokmanya Tilak Sanskrit Award conferred on Prof. C. M. Neelakandhan, Shornur, Kerala.

All are cordially invited !!!

केसरी मराठा न्यासाचे अध्यक्ष आणि टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. दीपक टिळक यांचे आज अल्पशा आजाराने निधन झाले. त्यांच्या कार्यकाळात विद्यापीठाने अनेक क्षेत्रात मोठी प्रगती केली होती. त्यांची उणीव कायमच भासेल.
त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली! 🙏🏻🌹

विद्यार्थ्यांसाठी संस्कृत लघुचलच्चित्र स्पर्धा

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाच्या श्री. बालमुकुंद लोहिया संस्कृत व भारतीयविद्या अध्ययन केंद्राच्या ५६ व्या संस्कृतदिनानिमित्त उच्च माध्यमिक, पदवी, पदव्युत्तर आणि विद्यावाचस्पती अभ्यासक्रमाच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोबाईलवरुन चित्रित केलेल्या लघुचलच्चित्र स्पर्धेचे आयोजन केलेले आहे. स्पर्धेचे माध्यम संस्कृत राहील.

विषय – कोणत्याही एका देवतेची अथवा मूर्तीची संस्कृतमधून ओळख करून देणे.

स्पर्धेचे नियम व अटी पुढीलप्रमाणे -
१. स्पर्धेची फी ₹१००/- असून टि. म. वि. च्या विद्यार्थ्यांसाठी प्रवेशशुल्क ₹ ५०/- राहील.
२. लघुचलच्चित्रफितीचा (video) कालावधी कमीतकमी 2 ते जास्तीत जास्त ३ मिनिटे असावा.
३. नावनोंदणी व व्हिडीओ पाठविण्याची अंतिम तारीख - ३१ जुलै २०२५.
४. नावनोंदणी आणि स्पर्धाशुल्क भरण्यासाठी लिंक - https://forms.gle/qZs1rGLwCVvbVDpz7

५. आपले videos पुढील E-mail ID वर पाठवावेत – [email protected]

अधिक माहितीसाठी टि. म. वि. च्या ९११२२४९००५ अथवा ०२०-२४४५४८६६ या क्रमांकावर संपर्क साधावा.

या कार्यक्रमाचे प्रायोजक इंडिगो रूट्स आहेत.

विद्यार्थ्यांसाठी संस्कृत लघुचलच्चित्र स्पर्धा

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाच्या श्री. बालमुकुंद लोहिया संस्कृत व भारतीयविद्या अध्ययन केंद्राच्या ५६ व्या संस्कृतदिनानिमित्त उच्च माध्यमिक, पदवी, पदव्युत्तर आणि विद्यावाचस्पती अभ्यासक्रमाच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोबाईलवरुन चित्रित केलेल्या लघुचलच्चित्र स्पर्धेचे आयोजन केलेले आहे. स्पर्धेचे माध्यम संस्कृत राहील.



विषय – कोणत्याही एका देवतेची अथवा मूर्तीची संस्कृतमधून ओळख करून देणे.



सहभाग घेणाऱ्या सर्वोत्तम दोन लघुचलच्चित्रांना ८ ऑगस्ट २०२५ रोजी होणाऱ्या संस्कृत दिनाच्या कार्यक्रमात उचित पारितोषिक दिले जाईल.

स्पर्धेचे नियम व अटी पुढीलप्रमाणे -

१. स्पर्धेची फी ₹१००/- असून टि. म. वि. च्या विद्यार्थ्यांसाठी प्रवेशशुल्क ₹ ५०/- राहील.

२. लघुचलच्चित्रफितीचा (video) कालावधी कमीतकमी 2 ते जास्तीत जास्त ३ मिनिटे असावा.

३. नावनोंदणी व व्हिडीओ पाठविण्याची अंतिम तारीख - ३१ जुलै २०२५.

४. नावनोंदणी आणि स्पर्धाशुल्क भरण्यासाठी लिंक - https://forms.gle/qZs1rGLwCVvbVDpz7

गुगल फॉर्मच्या Description मधे बँक खात्याचे तपशील दिलेले आहेत.

५. आपले video आपल्याकडच्या Google Drive वर save करुन त्याची लिंक पुढील E-mail ID वर पाठवावी – [email protected]

६. Google form भरल्याशिवाय video upload करु नयेत. अन्यथा असे videos स्वीकारले जाणार नाहीत.

७. टि. म. वि. च्या संस्कृत विभागातील पूर्ण वेळ प्राध्यापकांची मदत या लघुचलच्चित्राकरिता घेऊ नये.

८. कुठल्याही स्पर्धकाने आपल्या व्हिडीओ मध्ये कुठल्याही प्रकारे प्रक्षोभक व भावना दुखावणारे विचार मांडू नयेत.

९. ही एकल स्पर्धा असून सहभागी विद्यार्थ्याचे सादरीकरण एकल असले पाहिजे.

१०. परीक्षकांचा निर्णय अंतिम राहील.

अधिक माहितीसाठी टि. म. वि. च्या ९११२२४९००५ अथवा ०२०-२४४५४८६६ या क्रमांकावर संपर्क साधावा.



आपली,

डॉ. मंजिरी भालेराव
( विभागप्रमुख )