Jidnyasa Learning Centre

https://www.facebook.com/share/v/Gob7zeZZXB9Ge3rs/?mibextid=oFDknk

In this era of fast food, ready-mades and insta(nt)s culture everyone is in a rush to achieve the things they wish in a zest. The rush, the zest doesn't allow us to care about how they are attained. One need not care much about the ethics, the values and the intricacies while doing things. As it goes, 'you know when things are needed to be done, one has to make compromises'.

And so the compromises spread and enter in every aspect of our lives, including the most crucial entity which is in the field of education. And then teaching, not learning, takes the central position. Seeking based on relevance loses its relevance. Everyone starts considering education a thing of relevancy that might be in somewhat future. And then a chain made of irrelevances become second nature of our present and the entire life which actually meets us always in the form of present.

In such a scenario, talking of and experimenting learning as a base is a bold thing to do. Not relying solely on what is told and shown but questioning each and every thing, fact checking them, for that taking that extra out of the way effort while understanding whys and hows behind them, needs a lucid saneness altogether. It also needs support of those loving and friendly people. Such fraternity creates wonders in the lives of not just the kids but also in everyone's lives around them.

So, let's all keep that process of real education going on fulfilling us with the sheer joy it brings along with.

With that in our conscious, we are resuming Jidnyasa on 3rd June. 2024.

For enquiries and enrolments get in touch with us by calling or messaging through Whatsapp/Telegram on 097649 95512

एक ना धड आणि भाराभर चिंध्या.. जिज्ञासातील Workshop दालनातील हा प्रसंग.
अशाच धुगाऱ्यातून एक एक सुरेख चिंधी जेव्हा एका scrunchie आणि Hairband चे रूप घेते तेव्हा चर्चा खुलत जाते की नक्की काय असतात ह्या चिंध्या....
ह्या एवढ्या रंगांच्या, वेगवेगळ्या प्रकारच्या कापडाच्या ..
काय काय प्रकारचे कपडे असतात गं ताई?
ती कशी बनवतात? झाडापासून? 🤔
म्हणजे बियांपासून , पानापासून की खोडापासून🤔

प्राण्यांपासून की किड्यांपासून, मग त्यांच्या दुधापासून, चिकापासून, कातडी की केसांपासून, शी का शू पासून?

मी रोज घालते ते कपडे कसे बनवले जातात? त्यांचे स्पर्श, वजन, properties खूप वेगवेगळ्या आहेत आणि कामं ही वेगवेगळी ....

एक एक प्रश्न पुढे येऊ लागले तसा समर्पक उत्तरे मिळवण्यासाठी भटकंती
अशीच शुक्रवारी झालेली एक अनोखी भेट..
जिथं खरंच दिसलं की कापसापासून दोरा कसा बनवला जातो....

📌भेट पहिली 'कापसापासून दोऱ्यापर्यंत'

विशेष आभार.
माधव सहस्रबुद्धे ज्यांनी ही एक अनोखी कला आत्मसात केली आहे, गेली पंधरा वर्षे ते सातत्याने ह्या कलेचा सरावही करीत आहेत आणि ती उत्तम रीतीने पुढच्या पिढीपर्यंत पोचवत आहेत.....

आम्ही मात्र उगाचंच एक एक चिंधीमध्ये पुन्हा रमत जातो, स्वप्नं रंगवू लागते, कल्पना करून खुश होतो....
कापड पर्यंतचा उर्वरित प्रवासाची उत्सुकता घेऊन......

जिज्ञासा लर्निग सेंटर, पुणे

For details contact:
Kanchan 9373621779
Shivaji 9987661769

शुभास्ते पंथान‌‌‌:

मला आजही तिचा जिज्ञासातला पहिला दिवस आठवतोय. सर्वप्रथम प्रकर्षाने जाणवला तो ठासून भरलेला अॅटीट्यूड! हळूहळू ती रमत गेली तशी तिच्या व्यक्तिमत्वाचे अनेक पैलू उलगडत गेले.

कुशाग्र बुद्धिमत्ता, संवेदनशीलता, प्रभावीपणे विचार मंडण्याची हातोटी, प्रचंड महत्वाकांक्षी, उत्तम diplomacy, या सोबतच सतत खोटे बोलणे, सतत गॉसिपिंग करणे, सगळ्याचा कंट्रोल आपल्याकडे ठेवण्याची ईर्षा, असे परस्पर विरोधी अजब मिश्रण होती वेदिका.

तिला एकाकी करत गेलो तशी तिची अस्वस्थता तिला इतर अनेक गोष्टींमध्ये गुंतवू लागली. चर्चा मग ती logical असो, तात्विक असो, कुठल्याही चर्चेनंतर तिचे व्यक्त होणे अतिशय क्रिएटिव असायचे. लिखाणच नव्हे तर त्या लिखाणाचे प्रेझेंटेशन देखील अतिशय सुंदर असायचे. भारता बद्दल विविध पैलू जाणून घेत असताना एकीकडे हाताने भारतातील विविध चित्रकला कागदावर उतरवणे चालू असायचे.

तिचे empty mind जसे कलेने भरत गेले तसे या डेविल्स शॉप चे रूपांतर एका सर्जनशील कलाकारात होऊ लागले. तिला तिचा सूर गवसत गेला. वेदिका फक्त फोकसच झाली नाही तर स्वत:च्या पुढच्या प्रवासाबद्दल clarity ला देखील आली.
हा सापडलेला सूर पुन्हा हरवू नये म्हणून खूप काळजी घ्यावी लागली. सगळा कंट्रोल आपल्या ताब्यात ठेवण्याच्या प्रभावाखाली कुणी येऊ नये म्हणून अनेक कठोर निर्णय घ्यावे लागले.

या सगळ्यातून तावून सुलाखून आता वेदिका मार्गी लागली आहे.

अनेक चढ उतरांचा हा मनोरम प्रवास तिच्या सोबत आमचाही आहे, आणि उद्याचे प्रदर्शन हा या प्रवासातला एक सुंदर टप्पा आहे.
तिच्या या प्रवासाचे साक्षीदार होण्यासाठी उद्या आयाम ला नक्की भेटुया!

वैद्य ज्योत्स्ना पेठकर
जिज्ञासा लर्निंग सेंटर

स्पेशल नोट – तिच्या पालकांच्या सहकार्याशिवाय हे सगळे शक्य झाले नसते. मुलांबद्दलची निरीक्षणे मांडली की पालक defensive मोड मध्ये जातात, पण दीप्तीने प्रत्येक वेळी सगळ्या गोष्टी नीट समजून घेत, प्रतिक्रिया देण्याऐवजी ‘प्रतिसाद’ दिला. जिज्ञासा सारखा प्लॅटफॉर्म मिळून उपयोग नसतो पालक देखील सुज्ञ असावे लागतात.

अनिकेतची डूडल अभिव्यक्ती

आज काय जाणून घेऊया असे विचारण्याचा अवकाश की मुले अगणित गोष्टी पुढे ठेवतात. त्यापैकी कुठलीही गोष्ट निवडली की प्रश्नामागून पडणार्‍या प्रश्नांची उत्तरे शोधताना चर्चा छान रंगत जाते. मुलांचा सक्रिय सहभाग त्यांना व्यक्त होण्यास मदत करतच असतो पण त्यांचे खरे व्यक्त होणे हे चर्चेनंतरच्या भागात अधिक प्रकर्षाने घडते.

प्रत्येक मूल खास आहे, त्याची व्यक्त होण्याची पद्धत देखील खास असते. सरसकट सगळ्यांनी नोट्स काढा या ‘आम’ व्यवस्थेत मुलांची ‘स्वाभाविकता’, ‘सहजता’ कळून येणे अवघड असते. ही स्वाभाविकता जपली की त्याचा ‘स्वयम् शोधाचा’ प्रवास सुकर होत जातो.

‘आपण आता जी काही चर्चा केली त्याबद्दल तुम्हाला काय वाटते ते तुमच्या पद्धतीने मांडा’ असे म्हंटले की अनिकेतची व्यक्त होण्याची भाषा ही छान ‘डूडल्स’ची असते.

आई बाबांकडून सर्जनशीलतेचा वारसा मिळालेला अनिकेत! त्याच्या प्रत्येक डूडलमध्ये त्याने आत्मसात केलेल्या संकल्पना खूप प्रभावीपणे डोकावत असतात.

जिज्ञासाचा ‘प्लॅटफॉर्म’ अनिकेत अतिशय सक्षमतेने वापरत आहे. त्याच्यातल्या कलाकाराला असेच वेगवेगळे प्लॅटफॉर्म मिळावेत म्हणून धडपड चालू होती ती आता फळाला येत आहे.

एका कलाकारासाठी त्याच्या कौतुकाइतकंच महत्वाचं असतं ते त्याच्या कलेच योग्य समीक्षण!
या दोन्हीसाठी तुम्हा सर्वांना आग्रहाचे निमंत्रण.
येत्या शनिवारी सकाळी 10 ते 1 या वेळात ‘आयाम’ ला अवश्य भेटूया!

वैद्य ज्योत्स्ना पेठकर
जिज्ञासा लर्निंग सेंटर

Everywhere one can see space
Somewhere one can feel space
Many times many of us need space
Some times the hidden space can trouble
Some times the hidden space can help
Where do you find this space?
Let's explore on Saturday 5th March 22 at
Timings 10 am to 1 pm

हीरा है सदा के लिए-

‘भारत का कोहिनूर’ प्रतियोगिता के फायनल राऊंड की तैयारियाँ चल रही थी। Mock interview के दौरान एक फायनालिस्ट से पूछा गया कि, “भारत का वर्णन यदि एक शब्द में करना हो तो आपके लिए वह शब्द कौनसा होगा?”
जवाब आया, “Home!”

देखा जाए तो हीरा भी तो एक आम पत्थर ही है। उसमें छिपा हुनर जब एक जानकार परखता है तब शुरू होता है एक सफर – मामुली पत्थर से एक बेश किमती हीरे तक का...
तराशे जाने की पीड़ा से गुजरकर जब वह सूरज की तरह एक-एक किरन को परावर्तीत करता है तो यह ‘प्रकाश का परबत’ आम से खास बन जाता है, ‘कोह-ई-नूर’ कहलाता है !

सुना है कि हमारे हिंदुस्तान का नायाब कोहिनूर कोई ले गया है.... किंतु दुख किस बात का जब हमारे पास ऐसे अनगिनत नायाब हीरे हैं! यह नायाब हीरे यानी हमारे राष्ट्र की संपत्ती-युवा।
जब देह, बुद्धी, मन तथा विचारों से सशक्त राष्ट्र निर्माण हेतु हमारी गौरवशाली परंपरा, हमारी विभिन्न भाषाएँ, अनेकविध लोककलाएँ, हमारे अर्थपूर्ण त्योहार, सिंधू सभ्यता से ले कर आजतक का हमारा सफर, हमारी राजनीति, हमांरे अधिकार और ज़िम्मेदारियाँ इन सारे ही पहलुओं को तराशा जाए तो क्या कहने!
ऐसेही तराशे गए एक अनमोल हीरे ने जब बड़ी स्थिरता के साथ उलझानेवाले सवाल का जवाब देते हुए भारत को ‘घर’ कहा तब हम स्तब्ध रह गए– वे थे हमारे फायनालिस्ट स्वस्ति जी।
जिज्ञासा में मिले प्लॅटफॉर्म का उन्होंने बखुबी से इस्तमाल किया। जिज्ञासाके 7 दालनो में से ‘भारत’ कक्ष से उनका लगाव शुरू से ही ज़्यादा रहा है। हवाई जहाज की जिज्ञासा केवल टेक्निकल ज्ञान तक सीमित न रही। राष्ट्र की एयर फोर्स में शामिल हर एक हवाई जहाज की पूरी जानकारी उन्हें ज़ुबानी याद होती गयी। इसी passion से जन्मा एक प्रोजेक्ट ‘जय हिंद की सेना’ प्रदर्शनी! रक्षा से संबंधित तीनों शाखाओं की पूरी जानकारी इस प्रदर्शनी से मिलती है। अपना passion अपने तक सीमित न रखते हुए, जिन बच्चों में यह चिंगारी दिखाई दी उन्हें भी स्वस्ति जी ने प्रशिक्षित किया। यह ज्ञान ऊपरी नहीं था। इसका अनुभव हमने अपनी नासिक ट्रीप के दौरान आर्मी की प्रदर्शनी देखते हुए किया। नासिक के में हमे गाईड नहीं मिल रहा था। तब वहाँ की तीन मंज़िला प्रदर्शनी के हर एक पहलु से हमें रूबरू करने का काम स्वस्ति जी ने किया था। तब उनकी उमर थी सिर्फ बारह साल। मुझे आज भी वह दिन याद है और वहाँ आर्मी के ही लोंगो द्वारा की गई स्वस्ति जी की सराहना भी याद है। हमारे लिए तो वे तभी से ‘भारत का कोहिनूर’ थे।

हर साल आयोजित इस प्रतियोगिता को स्वस्ति जी ने कभी गंभीरता से नहीं लिया। लेकिन इस साल उन्होंने पूरी तैयारी के साथ प्रतियोगिता में हिस्सा लिया और परीक्षा के तीनों चरणों पर अव्वल आते हुए ‘भारत का कोहिनूर’ ख़िताब हासिल कर लिया।
कोई भी प्रतियोगिता जीतने का मज़ा तब आता है जब आपका प्रतिस्पर्धी भी तगडा हो...
फायनल में वेदिका और स्वस्ती के बीच में काटे की टक्कर रही और केवल 2 गुणों के फर्क से अंतिम विजय स्वस्ती की हुई।

वेदिका.... हमारे एक और नायाब हीरे की कहानी भी बहुत जल्द आपके साथ साझा करेंगे। फिलहाल भारत का पांचवा कोहिनूर मिलने की खुशी मनाते हैं और आशा करते हैं यह पाँचों अब बाक़ी कोहिनूरों को तराशेंगे।
अपने बच्चों को तो हम बखुबी जानते हैं और परख भी सकते हैं। लेकिन जब उनके लिए कोई पूरी तरह अपरिचित उन्हें परखे तो वह परख, असली परख होती है।
प्रतियोगिता तो केवल एक निमित्त होता है। यह मौका होता है खुद को जानने का, परखने का, मार्गदर्शन पाने का।
इस साल सौरभ जी और रुचिरा जी जैसे जानकार युवाओ द्वारा हमारे कोहिनूर परखे गए और उनका अनमोल मार्गदर्शन भी प्राप्त हुआ।
हम सौरभ जी और रुचिरा जी के हमेशा शुक्रगुजार रहेंगे।
जिज्ञासा होगी, तो ही ज्ञान मिलेगा, ज्ञान मिला तो लगाव बढ़ेगा, लगाव बढ़ेगा तो एहसास होगा और यह एहसास ही तो ज़रूरी है!
यह एहसास भी रहे ‘सदा के लिए।’
#भारत_का_कोहिनूर

I was hanging down from a bar, and a thought came in my mind about this year’s Tokyo Olympics. I was thinking about how the sportsman and sportswomen would be winning medals, how much efforts they must be taking and what the environment would be when the great players win a medal and how their world change after that. .
So, I wrote a poem in which I could express my thoughts , and there you have it, the poem ‘When a Great win a Medal’.!

In the end, I have also written that I want to be one of them to win a medal, and it’s true. I learn yoga, and I am in the competitive level, but not yet won a medal. I am trying my best and training hard, so I know that I’ll win a medal soon!

Avani Aditya Bhave
A Learner – Jidnyasa Learning Center.

कृतज्ञता
निजणे -उठणे, खाणे- पिणे, खेळणे, अभ्यास करणे या नेहेमीच्या दिनक्रमात घरात अथवा सभोवताली साजरे होणारे ‘सण – समारंभ, व्रत वैकल्ये’ हे एक अविभाज्य घटक असतो.
लहानपणापसून हे बघत बघत मुले मोठी होत असतात आणि त्या मागचे logic माहिती असो अथवा नाही परंपरेप्रमाणे ते चालू ठेवतात तर काहींना ते रीलेवंट न वाटल्यामुळे ते चालू ठेवत नाहित.
एखादे व्रत अथवा प्रथा किंवा सण त्या विशिष्ठ पद्धतीनेच का करायचे आहेत? मूळ उद्देश काय होता आणि सध्या त्याचे काय अपभ्रंशीत रूप आपण पाहतोय याचे शिक्षण जेव्हा आपण मुलांना देऊ तेव्हा ‘अंधश्रद्धा आणि वास्तव’ यातील भेद त्यांना कळेल आणि अधिक ‘डोळसपणे’ या प्रथांमागील उद्देश साध्य होताना दिसेल.
साजरा करण्याच्या पद्धती ‘धर्म’ या संकल्पनेभोवती फिरताना दिसतात. खरं तर ‘भौगोलिक आणि खगोलीय ज्ञान’ अव्याहत टिकण्यासाठी त्यांचा मुख्य उद्देश होता आणि आहे. आपली प्राचीन मंदिरे आणि त्यातील अद्वितीय शिल्पे हि त्याची उत्तम उदाहरणे आहेत.
आज असलेली ‘दिव्याची अवस’ देखील याच ‘ज्ञानाचा’ एक भाग आहे.
‘आमच्या कडे करतात म्हणून आम्ही करतो’ यापेक्षा ‘का करतात’ हे जाणून घेतले की त्या करण्याला एक ‘उद्देश’ लाभतो!
एका बटनाच्या क्लिक वर ईलेक्ट्रीकल सर्किट पूर्ण होते आणि क्षणार्धात ‘झगमगाट’ होतो. अशा वेळी तुपाच्या निरांजनाचे अथवा तेलाच्या पणतीचे महत्व देवापुढे लावण्याच्या गोष्टी इतकेच उरते.
वीज नसतानाच्या काळात यांनी ‘प्रकाशाच्या वाटा’ दाखवल्या असतील, त्यावेळी त्यांना कोण महत्व असेल....वाट्याला कित्ती कृतज्ञता आली असेल...आणि याचेच रुपांतर त्यांची ‘पूजा’ होण्यात झाले!
पृथ्वीच्या दोन्ही ध्रुवांकडे जाऊ तसतसे कललेल्या अक्षामुळे दिवस रात्रीचे गणित बदलत जाते. हळूहळू वाढत जाणाऱ्या रात्रीचे तास जेव्हा २४ होत असतील तेव्हा वीज नसलेल्या कळात ‘या दिव्यांचे’ अनन्य साधारण महत्व असेल.
अनेको वर्षांपूर्वी स्थलांतर झाले असले आणि आता वीज आली असली तरी आजही आपण ती ‘कृतज्ञता’ साजरी करतो.
पितळ, चांदी, तांबे, पंचधातू, मेण आणि माती यांनी ‘नंदादीप, लामणदिवा, समई, निरांजन, पणती, ओळण दिवा, कंदील, चिमणी’ अशी खूपशी रूपे घेतली. अनेको प्रकारच्या या लख्ख दिव्यांनी केवळ आसमंत ‘नाही तर मुलांचे चेहेरे देखील ‘उजळले’! ती शांतता आणि सकारात्मकता हि फक्त ‘अनुभवता’ येऊ शकते शब्दात मांडता येऊ शकत नाही.
हि छोटीशी कृती मुलांच्या मनावर नक्कीच कोरली गेली असेल....शिवाय व्यवस्थित logic माहिती असल्यामुळे हि ‘पुढची पिढी’ कृतज्ञतेची हि प्रथा/ पद्धती त्या ‘भौगोलिक आणि खगोलीय’ ज्ञानासाठी नक्कीच पुढे चालू ठेवतील!

शुभं भवतु!!!

वैद्य ज्योत्स्ना पेठकर
जिज्ञासा लर्निंग सेंटर

म्हंटलं तर संस्कृती, प्रथा, रीतीरिवाज, सण समारंभ सगळे काही भिन्न पण सगळ्यात ‘एकच तत्व’ समान, ‘निसर्ग’! परंतु विविध समूहांच्या विविध धारणा रुजायला सुरुवात झाली आणि ‘निसर्ग’ तत्वाची सहजता लोप पावली आणि त्याचे परिणाम आपण पदोपदी बघतच आहोत.

शिक्षणाने/ ज्ञानाने अधिकाधिक clarity येणे अपेक्षित असते आणि ती आली तर ‘विविधतेतून एकता’ सहज सध्या होईल.

जिज्ञासाच्या vision mission नुसार शिक्षणाने स्वत:शी, समाजाशी, संपूर्ण सृष्टीशी ‘साहचर्याने’ राहणारा ‘व्यक्ती’ घडणे अपेक्षित आहे. यासाठी स्वत:च्या मुळांशी जोडले जाणे जितके आवश्यक आहे तितकेच समाजाच्या विविध घटकांशी जोडले जाणे देखील आवश्यक आहे. आपल्या धारणातून आलेले सण, परंपरा, उत्सव डोळसपणे साजरे करताना इतर धारणातून आलेले सण समारंभ देखील आवर्जून जाणून घ्यावेत. ‘साहचर्य’ प्रस्थापित करण्याची हि पहिली पायरी असते.

‘आषाढीच्या कीर्तनाने’ नामाच्या गजराने संतांच्या शिकवणीशी म्हणजेच आपल्या संस्कृतीच्या मुळांशी जोडले गेलो आणि लगेचच दुसऱ्या दिवशी हि शिकवण अमलात आणून एका स्नेह्यांच्या घरी जाऊन ‘ईद’ देखील साजरी केली.
म्हंटले तर छोटीशीच कृती पण अशा छोट्या छोट्या कृतीतून येणारे अनुभव त्यांच्या मनावर कायमचे कोरले जातात. उद्या मोठे झाल्यावर आषाढीला त्यांना या कीर्तनाची आठवण नक्कीच राहील, त्या आठवणीतून कीर्तनाला जाणे होईल, कीर्तन आयोजित करणे होईल अथवा सर्व संतांच्या शिकवणीची आठवण तरी नक्कीच राहील. ईदच्या दिवशी आवर्जुन आपल्या बांधवाना शुभेच्छा देण्यासाठी पावले त्यांच्या घराकडे वळतील.

आपण चांगल्या गोष्टी पेरत राहायच्या बाकी गोष्टी काळच ठरवेल.

शुभं भवतु
वैद्य ज्योत्स्ना पेठ्कर
जिज्ञासा लर्निंग सेंटर