10/09/2025
Let us know
చంద్రగ్రహణం రోజూ జరుగుతుందా? నెలకోసారి జరుగుతుందా?
ప్రతిరోజూ చంద్రుడు కృష్ణపక్షంలో తగ్గుతూ పోతాడు. శుక్లపక్షంలో పెరుగుతూ వస్తాడు. అయితే రోజూ చంద్రగ్రహణం జరుగుతుందా? నెలకోసారి జరుగుతుందా?
చంద్రుడు రావడం, పోవడం అంటూ ఏదీ లేదు. 'చంద్రుడు' ఓ ఉపగ్రహం. అది భూమి చుట్టూ ప్రదక్షిణం (revolution) చేస్తుంది. తన చుట్టూ తాను తిరుగుతుంది. కూడాను. దీన్నే భ్రమణం (spin) అంటారు. తన చుట్టూ తాను తిరిగేటందుకు పట్టే సమయం, భూమి చుట్టూ ఓ రౌండు వేసి రావడానికి పట్టే సమయం చంద్రుని విషయంలో దాదాపు సమానం. చంద్రుడు, భూమి తదితర ఎన్నో గ్రహాలు, ఉపగ్రహాలు సూర్యుడిలా స్వయంప్రకాశాలు (luminescenst) కావు. చంద్రుడి మీదైనా, భూమ్మీదయినా సూర్యకాంతి పడి అది పరావర్తనం (reflection) చెందడం వల్ల మనకు చంద్రుని వెన్నెల ఏర్పడుతుంది. అంటే చంద్రుని వెన్నెల వెలుగు కూడా సూర్యుని పరావర్తిత కాంతి మాత్రమే! చంద్రుని మీద నుంచి గానీ, మరే ఇతర ఖగోళస్థానాల నుంచి గానీ భూమిని దూరం నుంచి చూస్తే ఇది కూడా పెద్ద చందమామలాగా ఉంటుంది. శుక్లపక్షమైనా, కృష్ణపక్షమైనా చంద్రుడి మీద నుంచి వాస్తవంగా, స్వతహాగా వెలువడే వెన్నెల వెలుగు మోతాదులో తేడా లేదు. చంద్రుడికున్న శాపం వల్ల 14 రోజులు తగ్గుతూ వస్తాడని, 14 రోజులు పెరుగుతూ వస్తాడని చెప్పే పుక్కిటి పురాణాలకు శాస్త్రీయ ఆధారం లేదని, నాడు పరిమిత పరిజ్ఞానంతో కూడిన మానవ పరిశీలన ఆధారంగా ఏర్పర్చుకున్న
నిరాధార నమ్మకాలే అలా ఉన్నాయని అనడానికి చంద్రకళలు (lunar phases) ఓ ఉదాహరణ. చంద్రకళలు ఎలా ఏర్పడతాయి, గ్రహణాలు ఎలా ఏర్పడతాయి అన్న విషయాల తెలుసుకోవాలంటే చంద్రుని భ్రమణ, పరిభ్రమణాల గురించి భూమి భ్రమణ, పరిభ్రమ ణాల గురించి కొంత ప్రాథమిక పరిజ్ఞానం అవసరం.
మనకు సూర్యుడు సుమారు 15 కోట్ల కి.మీ. దూరంలో ఉన్న అతి దగ్గరి నక్షత్రం. మనకు చంద్రుడు సుమారు మూడున్నర లక్షల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న అతి దగ్గరి సహజ ఉపగ్రహం, మన భూమికున్న ఒకే ఒక సహజ ఉపగ్రహం. అయితే ఈ దూరాలు ఎల్లవేళలా నెలపొడవునా చంద్రుడి విషయంలోనూ, సంవత్సరం పొడవునా సూర్యుడి విషయంలోనూ ఒకేవిధంగా ఉండవు. పెరుగుతూ తగ్గుతూ ఉంటాయి. ఇది కొద్దిగా దీర్ఘ వృత్తాకారం (elliptical) గా ఉంటుంది. సూర్యుడు మనకు అత్యంత ఎక్కువ దూరంగా ఉండేది చలికాలంలో కాదనీ, అత్యంత తక్కువ దూరమైతే వేసవికాలంలో కాదనీ మనం గుర్తుంచుకోవాలి. నిజానికి సూర్యుడు మనకు చలికాలంలో దగ్గరగానూ, వేసవికాలంలో దూరంగానూ ఉంటాడు. సూర్యుని చుట్టూ మన భూమి తిరిగే కక్ష్యారూపం దీర్ఘవృత్తంలో ఉండడం వల్ల, ఆ దీర్ఘవృత్తంలో సూర్యుడు మధ్యలో కాకుండా ఓ నాభి (focus) దగ్గర ఉండడం వల్ల సూర్యుడు మనకు సంవత్సరంలో గరిష్టంగా 15,20,98,155 కి.మీ దూరంలోనూ కనిష్టంగా 14,71,01,455 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంటాడు. అలాగే భూమి చుట్టూ తిరిగే చంద్రుని కక్ష్య (lunar trajectory) కూడా దీర్ఘవృత్తాకారంలో ఉంటుంది. భూమి దాని మధ్యలో కాకుండా ఓ నాభి దగ్గర ఉంటుంది. అందువల్ల సూర్యుడి విషయంలో మాదిరిగానే చంద్రుడు మనకు నెలలో (28.5 రోజుల్లో) గరిష్టం 4,06,282 కి.మీ. దూరంలోనూ కనిష్టం 3,56,749 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంటుంది. సూర్యుడి చుట్టూ భూమి, భూమి చుట్టూ చంద్రుడు తిరుగుతుండడం వల్ల సూర్యుడి చుట్టూ భూమి ఓసారి తిరిగేటప్పటికి చంద్రుడు భూమి చుట్టూ దాదాపు 12 రౌండ్లు కొడతాడు. కాబట్టి ప్రతినెలా ఓమారు భూమికీ సూర్యుడికీ మధ్య చంద్రుడి ఉండేలా, మరోమారు సూర్యుడికీ చంద్రుడికీ మధ్యలో భూమి ఉండేలా చంద్రపరిభ్రమణం ఉంటుంది. అంటే నెలకోసారి సూర్యగ్రహణం, ఓసారి చంద్రగ్రహణం ఏర్పడాలి. ఓవిధంగా చెప్పాలంటే ప్రతి అమావాస్యనాడు సూర్యుగ్రహణం ఉండాలి. ఇక పౌర్ణమి అన్నమాటే ఉండకూడదు. కానీ ఇలా జరగడం లేదు. దానికి కారణాలు తెలుసుకుందాం.
సూర్యుని చుట్టూ భూమి తిరిగే దీర్ఘవృత్తాకార మార్గాన్ని ఎల్లిప్టిక్ అంటారు. ఈ దారి దాదాపు ద్వితీయం (2-dimensional) కాబట్టి ఈ మార్గాన్ని ఒక ఊహాతలం (నేల) మీద ఉన్న ఊహా రైలుమార్గంగా భావిద్దాం. అంటే భూమి అనే రైలు ఈ దీర్ఘ వృత్తాకారంలో ఉన్న రైలు పట్టాలపై తన చుట్టూ తాను తిరుగుతూ పరిగెడుతున్నదన్నమాట. అయితే భూమి చుట్టూ తిరుగుతున్న చంద్రుని బాటను కూడా ఓ దీర్ఘవృత్తాకారంలో వేసిన రైలుమార్గం అనుకొంటే అది ఎలా ఉంటుంది? అది కూడా భూమి తిరిగే రైలుమార్గమున్న నేల మీదే ఉంటుందా? అంటే ఈ రెండు రైలుమార్గాలు ప్రతినెలా రెండుచోట్ల కలుసుకుంటాయా? కానీ చంద్రుడు తిరిగే రైలుమార్గం ఆ నేల మీద లేదు. ఆ నేలకు సుమారు 50 కోణంలో ఏటవాలుగా పైకి కట్టిన గోడ మీద ఉన్నట్టు ఊహించుకుందాం. అంటే ఎల్లిప్టిక్ తలం (plane)లో కాకుండా చంద్రుని కక్ష్యామార్గం 50 కోణంలో ఏటవాలుగా ఉందన్నమాట. కాబట్టి ప్రతినెలా చంద్రుడు సూర్యుడికి, భూమికి సరిగ్గా మధ్యలో రాదు. అలాగే భూమి ప్రతినెలా సూర్యుణ్ణి, చంద్రుణ్ణి కలిపే సరళరేఖల మధ్యలో ఉండదు. అంటే ప్రతి పౌర్ణమినాడు భూమి నీడ చంద్రుడి మీద పడదు. కేవలం 6 నెలలకోమారు మాత్రమే కొద్దో గొప్పో గ్రహణాలు జరుగుతాయి. సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం, సంపూర్ణ చంద్రగ్రహణం సంభవించాలంటే భూమి నుంచి సూర్యుడు, చంద్రుడు ఉన్న సాపేక్షదూరాలు కూడా అనువుగా ఉండాలి. అందువల్లే కొన్ని సందర్భాలలో మాత్రమే గ్రహణాలు వస్తాయి. ఖగోళ సూత్రాల ఆధారంగా వాటిని సులభంగా లెక్కించగలం. చివరిగా ఓ మాట. గ్రహణాల వల్ల ఎటువంటి అరిష్టాలు ఉండవు. చంద్రగ్రహణాలు తరచూ సంభవిస్తూ ఉంటాయి. కానీ సూర్యగ్రహణాలు అరుదుగా ఏ చోటనైనా అరుదుగా సంభవిస్తాయి. అటువంటి అరుదైన సూర్యగ్రహణాన్ని సరైన ఫిల్టర్ల సాయంతో చూడటం జీవితంలో మధురమైన అనుభూతిగా భావించాలి తప్ప, ఇళ్ళల్లో దాక్కోనవసరం లేదు.