तुषार भ. कुटे

19/07/2026

मरावंते समुद्रकिनारा

अगुंबे घाटाचा तो थरारक प्रवास संपवून रात्रीच्या वेळी जेव्हा आम्ही मरावंतेला पोहोचलो, तेव्हा घड्याळाने बरीच पुढची वेळ गाठली होती. पण पनवेल-कन्याकुमारी या राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ६६ वरची वाहनांची वर्दळ आणि रहदारी मात्र तसूभरही कमी झाली नव्हती. गाडीतून प्रवास करताना रस्त्याच्या डाव्या बाजूला अरबी समुद्राच्या खवळलेल्या लाटांचा घुमणारा आवाज स्पष्टपणे ऐकू येत होता, परंतु रात्रीच्या त्या काळोखात समुद्राचे ते अथांग दृश्य मात्र पूर्णपणे गुडूप झाले होते. भारताच्या किनारपट्टीवर अरबी समुद्राला अगदी खेटून आणि समांतर असा राष्ट्रीय महामार्ग जाणारी अतिशय मोजकीच ठिकाणे आहेत, आणि त्यातीलच एक अद्वितीय आणि निसर्गरम्य ठिकाण म्हणजे हा 'मरावंते' समुद्रकिनारा होय.

आदल्या रात्रीच्या प्रवासाचा थकवा दूर करून, दुसऱ्या दिवशी भल्या पहाटेच आम्ही महामार्ग ओलांडून थेट या विस्तीर्ण समुद्रकिनाऱ्यावर जाऊन पोहोचलो. पूर्वेकडून उगवणाऱ्या सूर्याची सोनेरी आणि कोवळी किरणे जेव्हा समुद्राच्या त्या निळ्याशार आणि खवळलेल्या लाटांवर पडत होती, तेव्हा ते दृश्य डोळ्यांचे पारणे फेडणारे होते. किनाऱ्यावरील ती मऊ, उबदार आणि सोनेरी वाळू समुद्राच्या पाण्याबरोबर अत्यंत नैसर्गिक लयीत हेलकावे खाताना दिसत होती. किनाऱ्याची धूप थांबवण्यासाठी आणि महामार्गाचे रक्षण करण्यासाठी येथे अवाढव्य दगडांची एक अतिशय वेगळी आणि विशिष्ट प्रकारची रचना करण्यात आली आहे. जर आकाशातून किंवा एखाद्या 'ड्रोन कॅमेरा'च्या नजरेतून पाहिले, तर एका बाजूला अथांग अरबी समुद्र, मध्यभागी काळाकुट्ट डांबरी रस्ता आणि दुसऱ्या बाजूला संथ वाहणारी सौपर्णिका नदी, असे इथले एक विलोभनीय सौंदर्य आपल्या ध्यानात येते. मागील सलग नऊ दिवसांच्या ऐतिहासिक आणि घाटमाथ्यावरील खडतर प्रवासानंतर झालेले समुद्राचे हे प्रथम दर्शन आमच्या सर्वांच्या मनाला एक वेगळीच शांतता आणि सुखद गारवा देणारे ठरले. या अथांग किनाऱ्यावर मनसोक्त वेळ घालवून आणि त्या निसर्गाशी एकरूप होऊन आम्ही परतलो. त्यानंतर सकाळची न्याहारी आटोपून आम्ही आमच्या पुढच्या मुक्कामाच्या, म्हणजेच 'मुरुडेश्वरच्या रस्त्याला लागलो.

--- तुषार भ. कुटे

#कर्नाटक #समुद्रकिनारा #महामार्ग #प्रवास #कर्नाटक_प्रवास_वृत्तांत

https://maharashtradeshee.blogspot.com/2026/07/maravanthe-beach.html

18/07/2026

18/07/2026

खूप खूप अभिनंदन.

17/07/2026

असुरवेद': दडलेल्या इतिहासाची रहस्यमय उकल करणारी एक उत्कंठावर्धक कादंबरी

भारताचा इतिहास हा खऱ्या अर्थाने एका अथांग महासागरासारखा आहे. जितका तो आपल्याला आजवर ज्ञात आहे, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने तो अज्ञात आणि गूढ आहे. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे, अनेक महत्त्वाच्या ऐतिहासिक बाबी आपल्याला माहीत असायला हव्या होत्या, परंतु त्या जाणीवपूर्वक अज्ञात ठेवण्यासाठी आणि दडपून टाकण्यासाठी काहींनी आटोकाट प्रयत्न केले. एका अर्थाने, आपला हा इतिहास महासागरावर तरंगणाऱ्या एका महाकाय हिमनगासारखा आहे. समुद्राच्या पृष्ठभागावर दिसणारा हिमनगाचा छोटासा भाग म्हणजे आपला 'ज्ञात इतिहास', तर पाण्याच्या अंधाऱ्या गर्तेत दडलेला आणि न दिसणारा अवाढव्य भाग म्हणजे आपला 'अज्ञात इतिहास' होय. इतिहासाचे अनेक संशोधक आणि अभ्यासक आपापल्या परीने या पाण्याखाली दडलेल्या अदृश्य इतिहासाचा तळ गाठण्याचा आणि सत्य शोधून काढण्याचा अविरत प्रयत्न करत असतात. या शोधमोहिमेतूनच इतिहासाकडे पाहण्याचे अनेक नवनवीन आणि भिन्न दृष्टिकोन आकाराला येत असतात. अशाच एका अज्ञात आणि दडपल्या गेलेल्या इतिहासावर प्रकाश टाकणारी कादंबरी म्हणजे लेखक व इतिहास संशोधक संजय सोनवणी लिखित 'असुरवेद'.

या कादंबरीचे कथानक सायली जोशी आणि गौतम कांबळे या दोन प्रमुख पात्रांभोवती गुंफलेले आहे. या पात्रांची सामाजिक आणि वैचारिक पार्श्वभूमी अधोरेखित करण्यासाठीच लेखकाने अत्यंत विचारपूर्वक ही नावे निवडली असावीत, असे वाचनादरम्यान प्रकर्षाने जाणवते. कथेची सुरुवातच एका धक्कादायक आणि उत्कंठावर्धक घटनेने होते, ती म्हणजे एका ज्येष्ठ इतिहास संशोधकाचा झालेला गूढ खून. या खुनासोबतच त्यांच्या घरातून एक अत्यंत प्राचीन आणि दुर्मिळ मूर्तीही रहस्यमयरीत्या चोरीला जाते. ज्या संशोधकाचा खून होतो, त्यांचीच मुलगी म्हणजे या कथेची नायिका सायली होय. ती स्वतःदेखील इतिहासाचीच अभ्यासक असते. सायली आणि गौतम हे दोघेही संशोधक असले, तरी इतिहासाकडे बघण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन आणि वैचारिक बैठक पूर्णपणे भिन्न असते. आजही समाजात वेगवेगळ्या विचारसरणीचे अभ्यासक इतिहासाचे आपापल्या चष्म्यातून कसे विश्लेषण करतात, हे या दोघांच्या पात्रांतून लेखकाने अतिशय मार्मिकपणे दाखवून दिले आहे. या दोघांच्या वैचारिक आणि तर्कशुद्ध संवादांतूनच कादंबरीचे कथानक अत्यंत रंजक पद्धतीने पुढे सरकत जाते.

कथानकात अनेक ठिकाणी वेदांचे आणि प्राचीन साहित्याचे गूढ संदर्भ येतात, ज्यामुळे कथेतील रहस्य अधिकच गडद होते. लेखकाच्या वर्णनशैलीची आणि मांडणीची कमाल अशी की, 'असुरवेद' म्हणजे नक्की काय? हा प्रश्न केवळ पात्रांनाच नाही, तर वाचकांनाही शेवटपर्यंत अस्वस्थ करत राहतो. कादंबरीत एकाच वेळी वेगवेगळ्या ठिकाणी घडणाऱ्या अनेक समांतर घटनांचे जाळे लेखकाने इतक्या कुशलतेने विणले आहे की, वाचकाची उत्सुकता क्षणभरही कमी होत नाही. साहजिकच, या सर्व वेगवेगळ्या घटनांचे धागेदोरे शेवटी एकमेकांत कसे गुंफलेले आहेत, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरते. या प्रवासात विविध जाती आणि धर्मांची अनेक पात्रे कथेत प्रवेश करतात. त्यांची जडणघडण ज्या वातावरणात झाली आहे, त्याच विशिष्ट दृष्टिकोनातून ते इतिहासाची मांडणी करत राहतात. कादंबरी जसजशी उत्कर्षावस्थेकडे आणि शेवटाकडे पोहोचते, तसतशी या सर्व गुंतागुंतीच्या रहस्यांची एकामागून एक उकल होत जाते. आणि अखेरीस 'असुरवेद' या शब्दाचा आणि त्यामागच्या अज्ञात इतिहासाचा खरा अर्थ वाचकांसमोर उभा राहतो.

मुळात ही एक काल्पनिक कादंबरी असली, तरी लेखकाने आपल्या कथानकाला आणि दाव्यांना बळकटी देण्यासाठी अनेक अस्सल लिखित पुरावे, ऐतिहासिक दस्तऐवज आणि संदर्भ या पुस्तकात अतिशय खुबीने वापरले आहेत. केवळ मनोरंजनापलीकडे जाऊन, वाचकांनाही या ऐतिहासिक सत्याची आणि पुराव्यांची स्वतःच्या पातळीवर पडताळणी करता येते, हे या पुस्तकाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य आहे. लेखकाने कोणतेही मत वाचकांवर लादण्याऐवजी, त्यांना स्वतः विचार करायला भाग पाडले आहे. उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे ऐतिहासिक सत्य आणि असत्य यातील पुसटशी रेषा वाचक स्वतःच्या तर्कशुद्ध दृष्टिकोनातून आणि विवेकाने सहज ओळखू शकतो. एका रहस्यमय कथेच्या माध्यमातून वाचकाला इतिहासाच्या अशा वेगळ्या आणि विचार करायला लावणाऱ्या प्रवासाला घेऊन जाणे, यातच या कादंबरीचे आणि लेखकाचे खरे यश सामावलेले आहे.

--- तुषार भ. कुटे

https://www.tusharkute.net/2026/07/asurved-book.html

#मराठी #पुस्तक #परीक्षण #इतिहास #भारत #रहस्य #असुरवेद

16/07/2026

Member of Board of Studies, Department of Information Technology, Shri Sant Gajanan Maharaj College of Engineering, Shegaon.

15/07/2026

एआयचा प्रशासनामध्ये सुयोग्य उपयोग.

धन्यवाद साहेब...

15/07/2026

क्रिकेट हा नुसता खेळ राहिलेला नाही, तर ती कोट्यवधी भारतीयांच्या आणि जगभरातील चाहत्यांच्या हृदयाची धडकन बनली आहे. वर्ल्ड कप जवळ आला की क्रिकेट चाहत्यांचा उत्साह शिगेला पोहोचतो. आपल्या आवडत्या संघाला विश्वचषक उंचावताना पाहणे हे प्रत्येक चाहत्याचे स्वप्न असते. याच क्रिकेटप्रेमींसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने एक अतिशय रोमांचक आणि मोठी घोषणा केली आहे. येत्या काही वर्षांत क्रिकेटच्या महासंग्रामाचे रूपडे पूर्णपणे पालटणार आहे. २०२७ मध्ये होणारा 'वन डे वर्ल्ड कप' आणि २०२८ चा 'टी-२० वर्ल्ड कप' आता जुन्या पद्धतीने न खेळवता, एका नव्या आणि अधिक थरारक फॉरमॅटमध्ये खेळवला जाणार आहे.

स्कॉटलंडची राजधानी एडिनबर्ग येथे नुकतीच आयसीसीची वार्षिक सर्वसाधारण सभा पार पडली. जगभरातील क्रिकेट बोर्डाचे प्रतिनिधी या बैठकीला उपस्थित होते. याच बैठकीत आगामी विश्वचषक स्पर्धांच्या फॉरमॅटमध्ये आमूलाग्र बदल करण्याच्या महत्त्वपूर्ण निर्णयाला अधिकृतपणे मंजुरी देण्यात आली. या बैठकीत तीन संलग्न संघटनांच्या प्रतिनिधींनी केलेल्या काही विशेष शिफारशींवर चर्चा झाली आणि त्या मान्यही करण्यात आल्या. या नव्या नियमांमुळे आणि फॉरमॅटमुळे स्पर्धेतील चुरस केवळ वाढणारच नाही, तर शेवटच्या चेंडूपर्यंत उत्कंठा टिकवून ठेवणारे सामने पाहायला मिळतील, असा विश्वास आयसीसीला आहे.

२०२७ सालचा वन डे वर्ल्ड कप अत्यंत खास असणार आहे. तब्बल २४ वर्षांनंतर हा विश्वचषक आफ्रिका खंडात परतणार आहे. दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया हे तीन देश मिळून या स्पर्धेचे संयुक्त यजमानपद भूषवणार आहेत.
सर्वात लक्षवेधी बाब म्हणजे, या स्पर्धेत एकूण १४ देश सहभागी होणार आहेत. जुन्या साखळी फेरीच्या सोप्या गणितांना आता फाटा देण्यात आला आहे. नव्या रचनेनुसार, अंतिम फेरीत (फायनलमध्ये) धडक मारण्यासाठी कोणत्याही संघाला साध्या मार्गाने जाता येणार नाही, तर त्यांना तीन अतिशय कठीण आणि आव्हानात्मक टप्प्यांमधून जावे लागेल. या त्रिस्तरीय रचनेमुळे स्पर्धेच्या सुरुवातीपासूनच प्रत्येक सामना अत्यंत महत्त्वाचा ठरेल. छोट्या संघांनाही मोठी मुसंडी मारण्याची संधी मिळेल आणि बलाढ्य संघांची खरी कसोटी पाहता येईल.

आयसीसी केवळ आंतरराष्ट्रीय विश्वचषकापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर जगभरात लोकप्रिय होत असलेल्या फ्रँचायझी क्रिकेटचाही विचार करत आहे. आयसीसी एका 'मास्टर प्लॅन' अंतर्गत 'वर्ल्ड क्लब टी-२०' या नव्या संकल्पनेवर काम करत आहे. जर हा प्लॅन यशस्वी झाला, तर आयपीएलमधील 'मुंबई इंडियन्स' किंवा इतर विजेते संघ जगभरातील इतर देशांच्या टी-२० लीगच्या चॅम्पियन संघांशी भिडताना दिसतील.
याशिवाय, भारत विरुद्ध पाकिस्तान या पारंपरिक प्रतिस्पर्ध्यांमधील सामने जास्तीत जास्त कसे पाहायला मिळतील आणि त्यातून स्पर्धेचा रोमांच (आणि महसूल) कसा वाढेल, यासाठीही आयसीसी फॉरमॅटमध्ये अनेक बदल करत आहे. तसेच जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेतही (WTC) भविष्यात काही बदल होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

या सर्व बदलांमुळे हे स्पष्ट होते की, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटला भविष्यात अधिक स्पर्धात्मक आणि रंजक बनवण्याचा आयसीसीचा हेतू आहे. २०२७ चा १४ संघांचा नवा वन डे फॉरमॅट आणि २०२८ च्या टी-२० वर्ल्ड कपमधील बदल हे खेळाडूंचा कस पाहणारे असतील. क्रिकेट चाहत्यांसाठी मात्र ही मनोरंजनाची एक मोठी मेजवानी असणार आहे. आता फक्त प्रतीक्षा आहे ती हे नवे नियम प्रत्यक्षात कसे रंगतात आणि आपला भारतीय संघ या नव्या आव्हानांना कसा सामोरा जातो, हे पाहण्याची!

15/07/2026

होदिगेरे ते मानवंते एक विलक्षण प्रवास!

होदिगेरे येथील स्वराज्य संकल्पक शहाजीराजांच्या समाधीचे दर्शन घेऊन, अवघ्या पाचच मिनिटांत आम्ही पुन्हा चित्रदुर्ग-शिवमोगा मुख्य मार्गाला लागलो. आता आमच्या या प्रवासाचा पुढचा थांबा थेट अरबी समुद्राच्या किनारपट्टीवरील निसर्गरम्य 'मानवंते' हा होता. प्रवासाची दिशा ठरवण्यासाठी जेव्हा गुगल मॅपचा आधार घेतला, तेव्हा त्याने किनारपट्टीवर जाण्यासाठी दोन वेगवेगळे रस्ते सुचवले. त्यापैकी सुप्रसिद्ध 'अगुंबे घाटा'तून खाली उतरणारा रस्ता वेळेच्या दृष्टीने कमी वेळेचा दाखविल्याने आम्ही त्याच मार्गाने जाण्याचा निर्णय घेतला. शिवमोगा शहराची हद्द पार केल्यानंतर आमच्या प्रवासाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलून गेले. या परिसरातील विस्तीर्ण आणि भल्यामोठ्या सुपारीच्या बागांमधून जाणारा तो काळाकुट्ट आणि गुळगुळीत डांबरी रस्ता प्रवासाचा आनंद द्विगुणित करत होता. रस्त्यावर वाहनांची फारशी वर्दळ नसल्याने गाडी चालवणे अतिशय सुखद वाटत होते. दुपार टळून गेली होती आणि सूर्यदेव हळूहळू पश्चिमेच्या क्षितिजाकडे आपला प्रवास करत होते.

गाडीच्या खिडकीतून बाहेर नजर टाकावी तिथपर्यंत रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना केवळ आणि केवळ सुपारीच्याच गर्द बागा डोलताना दिसत होत्या. भारतातील सुपारीचे हे सर्वात मोठे कोठारच असावे, याची प्रकर्षाने जाणीव तिथली ती अथांग हिरवळ पाहून झाली. घनदाट झाडीच्या त्या नितांत सुंदर आणि निसर्गरम्य परिसरातून प्रवास करताना, खऱ्या अर्थाने निसर्गाशी एकरूप झाल्याचा आनंद आम्हाला घेता आला. प्रवासात अधूनमधून घाटमाथ्यावरील वळणदार रस्ते लागायचे, तर कधी रस्ता पूर्णपणे घनदाट झाडीच्या बोगद्यातून जायचा. उत्कृष्ट प्रतीच्या सुपारीच्या वाणासाठी संपूर्ण कर्नाटकात प्रसिद्ध असणारे 'तीर्थहळ्ळी' गाव मागे टाकल्यानंतर, आम्ही एका अधिकच घनदाट आणि गूढ जंगलामध्ये प्रवेशकर्ते झालो. उन्हाळ्यातही इथली झाडी इतकी गर्द होती की, पावसाळ्याच्या दिवसांत हा संपूर्ण परिसर किती सुखद, मनमोहक आणि हिरवागार असावा, याची मी केवळ कल्पनाच करत होतो.

संध्याकाळच्या सुमारास आम्ही अगुंबे घाट उतरायला सुरुवात केली. घाटाच्या अगदी सुरुवातीलाच एका ठिकाणी रस्ता इतका अरुंद होता की तिथून केवळ एकेरी वाहतूकच पुढे जाऊ शकत होती. याच ठिकाणी निसर्गाचे एक विलोभनीय रूप पाहण्यासाठी पर्यटकांची भलीमोठी गर्दी उसळली होती. डोंगरांच्या त्या उंच पट्ट्यावरून आणि घनदाट झाडीतून इथला अथांग पसरलेला विस्तीर्ण परिसर एकाच दृष्टिक्षेपात येत होता. मावळतीचा सूर्य आणि ते निसर्गरम्य दृश्य पाहण्यासाठी पर्यटकांची तिथे मोठी झुंबड उडाली होती. जसजसे आम्ही पुढे गेलो, तसतसा या अगुंबे घाटाचा खरा आणि अक्राळविक्राळ आवाका आमच्या ध्यानात येऊ लागला. हा घाट भारतातील कठीण श्रेणीत मोडणाऱ्या घाटांपैकी एक आहे, याची प्रचिती पदोपदी येत होती. अनेक ठिकाणी अत्यंत अवघड 'हेअर पिन कर्व्ह' असणारे तीव्र उताराचे वळणदार रस्ते गर्द झाडीतून पार करत आम्ही अतिशय सावधपणे घाट उतरत होतो. माझ्या आतापर्यंतच्या प्रवासात महाराष्ट्रामध्येही इतका अवघड आणि तीव्र उताराचा घाट मी पाहिला नव्हता. या रस्त्याने नेहमी प्रवास करणाऱ्या स्थानिकांच्या गाड्या अत्यंत सफाईदारपणे आणि वेगाने वर येत होत्या, परंतु रस्त्याची रुंदी बऱ्याच ठिकाणी खूपच कमी असल्याने मला अतिशय सावधपणे आणि गाडीवर पूर्ण नियंत्रण ठेवून गाडी चालवावी लागत होती. सुदैवाने त्या दिवशी अंधार पडलेला नव्हता, पाऊसही नव्हता आणि धुक्याची चादरही नव्हती. अशा अनुकूल हवामानात एका अज्ञात आणि अवघड घाटातून प्रवास करताना आम्ही नकळतपणे निसर्गाचे शतशः आभार मानले. तरीही हा घाट उतरताना मिळालेला अनुभव खऱ्या अर्थाने अंगावर काटा आणणारा आणि थरारक असाच होता.

अखेर घाट पूर्णपणे उतरून खाली आलो, तेव्हा आम्हा सर्वांनी एक मोठा सुटकेचा निश्वास सोडला. परंतु आमचा थरार इथेच संपला नव्हता, कारण जंगल अजूनही संपलेले नव्हते. त्या घनदाट जंगलातून आणि विरळ वस्ती असलेल्या, रहदारी नसलेल्या सामसूम डांबरी रस्त्यांवरून आम्ही किनारपट्टीच्या दिशेने वेगाने मार्गक्रमण करत होतो. सूर्य अजून पूर्णपणे मावळलेला नव्हता, तरीदेखील जंगलाच्या त्या घनदाट छत्रीमुळे वातावरणामध्ये बऱ्यापैकी काळोख दाटून आला होता. प्रत्यक्ष त्या जंगलाच्या हद्दीतून बाहेर आलो, तेव्हा घड्याळात संध्याकाळचे साडेसात वाजून गेले होते. त्यानंतर साधारणतः आठ वाजण्याच्या सुमारास आम्ही पनवेल-कन्याकुमारी राष्ट्रीय महामार्गाला लागलो. बऱ्याच कालावधीनंतर आणि शांततेनंतर रस्त्यावर इतकी मोठी रहदारी आणि वाहनांचे दिवे दिसून आले. अखेर रात्रीचे नऊ वाजले, तेव्हा आम्ही मानवंते किनाऱ्यावर असणाऱ्या आमच्या नियोजित रिसॉर्टमध्ये पोहोचलो आणि एका अत्यंत थरारक प्रवासाची सांगता झाली.

(चित्रे: इंटरनेट माध्यम)

--- तुषार भ. कुटे

https://maharashtradeshee.blogspot.com/2026/07/agumbe-ghat.html

#कर्नाटक #मराठी #कर्नाटक_प्रवास_वृत्तांत #घाट #प्रवास

14/07/2026

मराठा साम्राज्याच्या काळामध्ये वापरण्यात येणाऱ्या मराठा शस्त्रांचा इमेज डेटाबेस तयार करून त्यावर हिंजवडी येथील इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीच्या विद्यार्थ्यांच्या तसेच विभाग प्रमुख डॉ. ज्योती सुर्वे मॅडम यांच्या सहकार्याने गोव्यातील आंतरराष्ट्रीय संशोधन परिषदेमध्ये दोन शोधनिबंध प्रसिद्ध झाले. तसेच मराठा शस्त्रांचा डेटा सेट IEEE च्या अधिकृत संकेतस्थळावर देखील उपलब्ध करण्यात आलेला आहे.

11th Edition ICT4SD @ GOA