Teacher Pages

जब शिक्षक साथ सीखते हैं, तो कक्षा में बदलाव दिखाई देता है।

बुरहानपुर जिले के शासकीय प्राथमिक विद्यालय रामाखेड़ा कला में पदस्थ शिक्षिका कविता कोलकर, जो TLC देड़तलाई की सक्रिय सदस्य हैं, ने TLC बैठक में सीखी गई Four Corners गतिविधि को पूरे उत्साह के साथ अपनी कक्षा में आज़माया।

इस गतिविधि के माध्यम से बच्चों ने संज्ञा शब्दों को व्यक्ति, वस्तु, स्थान और जानवर के रूप में वर्गीकृत किया। शिक्षिका ने इसकी शुरुआत ऐसे शब्दों से की, जिन्हें बच्चे पहले से जानते थे और जिनका अनुभव उन्हें अपने दैनिक जीवन में होता है—जिससे बच्चों की भागीदारी और समझ दोनों मजबूत हुईं।

यह कक्षा अनुभव हमें याद दिलाता है कि Teacher Leadership Circle (TLC) केवल चर्चाओं का मंच नहीं हैं, बल्कि ऐसे सीखने के स्थान हैं जहाँ शिक्षक एक-दूसरे से सीखकर आत्मविश्वास के साथ नए प्रयोग करते हैं और बच्चों के सीखने को अधिक रोचक व अर्थपूर्ण बनाते हैं।

“शब्द तयार करताना मुलं फक्त लिहीत नाहीत—ते विचार करतात, शोधतात आणि शिकण्याचा आनंद घेतात.”

जिल्हा परिषद शाळा घुटकाडा येथील शिक्षिका छाया मिलमिले, टीएलसी भद्रावतीच्या सक्रिय सदस्य, यांनी आपल्या वर्गात टीएलसीमधील ‘अक्षर–मात्रांचा खेळ’ प्रभावीपणे राबवला.

या उपक्रमात फळ्यावर काही अक्षरे (क, ग, म, व, घ) आणि त्याखाली मात्रा (ा, ि, ो) लिहून मुलांना त्या आधारे नवीन शब्द स्वतः तयार करण्याची संधी देण्यात आली.
मुलं अक्षर–मात्रांच्या जगात इतकी रमली की त्यांनी नवनवीन शब्द शोधायला सुरुवात केली.

या खेळात सिद्धीने तब्बल ३० शब्द तयार केले, तर इतर मुलांनीही २५, १० अशा विविध संख्येने शब्द तयार करत आपला उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला. त्यानंतर प्रत्येक मुलाला स्वतः तयार केलेले शब्द वर्गासमोर सांगण्याची संधी देण्यात आली.

कृतीतून शिकवताना शिक्षिका छाया यांनी अक्षर + मात्रा = नवीन शब्द ही संकल्पना मुलांसमोर स्पष्टपणे उलगडून दाखवली.
या उपक्रमामुळे मुलांचा आत्मविश्वास वाढला, शब्दसंपदा विस्तारली आणि शिकण्याची प्रक्रिया आनंददायी झाली.

टीएलसीमुळे शिक्षकांना नवे प्रयोग करण्याची प्रेरणा मिळते आणि वर्गखोल्या खऱ्या अर्थाने शिकण्याच्या जागा बनतात. 💛📚

केंद्रप्रमुख संजय साळवे सरांना सलाम—कारण त्यांनी सिद्ध करून दाखवलं आहे की शिकणं ही प्रक्रिया निवृत्तीने थांबत नाही, उलट ती अधिक समृद्ध होते.
निवृत्तीनंतरही केंद्रप्रमुख साळवे सर प्रत्येक TLC सत्राला हजेरी लावतात, कारण त्यांच्या मते “निवृत्ती म्हणजे थांबणे नाही… तर शिकण्यासाठी अधिक वेळ मिळणे आहे.”

TLC मध्ये ते फक्त सहभागी नसतात, तर गटाला दिशा देणारे मार्गदर्शक असतात.
एखादं साहित्य नसतानाही साध्या चॉक आणि कागदातून activity करून दाखवणारी त्यांची कल्पकता शिक्षकांसाठी मोठा धडा ठरली—
“साहित्य महत्त्वाचं, पण त्याहून महत्त्वाची शिक्षकाची कल्पकता.”

त्यांचा शांत स्वभाव, अनुभवातून आलेली शहाणीव, आणि “मीही अजून शिकतोय” ही नम्र वृत्ती नव्या शिक्षकांसाठी सततचा आधार ठरते.
TLC सत्रांचे नियोजन, शिक्षकांना प्रोत्साहन, आणि प्रत्येक चर्चेला प्रत्यक्षात करता येईल अशी दिशा देणे—ही त्यांची खास ताकद.

चंद्रपूर TLC समुदायात त्यांच्यासारखा शिक्षक असणे ही खरोखरच मोठी प्रेरणा आहे.
शिक्षक होण्याचा खरा अर्थ त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिला आहे.

कधी कधी आपली TLCs शिकवण्याच्या वर्तुळातून पुढे जात Teacher–Student Leadership Circles (TLSCs) बनतात… आणि सफाळ्यातील ही भेट त्याचं सुंदर उदाहरण आहे.

या TLSC मध्ये शिक्षक आणि विद्यार्थी केवळ चर्चा करत नाहीत, तर विचारांना कृतीच्या दिशेने नेत आहेत.
वृत्तपत्र हाताळणीसारखा अनोखा विषय हाताळताना शिक्षकांनी जाणून घेतले की मुलांना प्रत्यक्ष जगाशी जोडणारे शिक्षण देणे किती महत्त्वाचे आहे.

📰 “वृत्तपत्र हाताळणी हा मुलांसाठी नवे दरवाजे उघडणारा विषय आहे,” असे आपले TIP शिक्षक विकास सर म्हणाले.
तर दत्ता ढाकणे सरांनी स्पष्ट सांगितले—
“वृत्तपत्रे व जाहिराती मुलांना देणे म्हणजे त्यांना धाडसाने प्रश्न विचारायला शिकवणे, विचारांना धार लावणे आणि जग समजून घेण्यासाठी तयार करणे.”

🌱 नेतृत्वाची पहिली पायरी — कृती!
या TLSC ने एक सामूहिक निर्णय घेतला:
📘 आपले स्वतःचे शालेय नियतकालिक सुरू करणे.

विद्यार्थी यात क्रीडा बातम्या, गावातील घडामोडी, सत्कार, जाहिराती इत्यादी लिहिणार आहेत.
नियतकालिक प्रिंट आणि डिजिटल दोन्ही माध्यमांत उपलब्ध असेल — असे राजन गरुड सरांनी सांगितले.

🏫 ‘पाड्यावरची शाळा’ – लवकरच तुमच्या समोर!
“फक्त दोन महिन्यांत तुम्हाला हे नियतकालिक वाचायला मिळेल,” असा आत्मविश्वास दत्ता ढाकणे सरांनी व्यक्त केला.
✨ आणि हो… सबस्क्राइब करायला विसरू नका!

जेव्हा वर्गच बनला छोटं न्यूज रूम!

जिल्हा परिषद शाळा खरोली, त्र्यंबकेश्वर (नाशिक) येथील कृतिशील शिक्षक किसन दडस सर हे जूनपासून TLC मध्ये सक्रिय आहेत.
त्यांचा विश्वास आहे — “TLC मधील प्रत्येक उपक्रम विद्यार्थ्यांचा सहभाग आणि विचार करण्याची क्षमता वाढवतो.” 🌟

सप्टेंबर महिन्यात घेतलेल्या “वृत्तपत्र हाताळणी” आणि “जाहिरात लेखन” या एक्टिविटीनं विद्यार्थ्यांची उत्सुकता अक्षरशः वाढवली!
मुलांनी वृत्तपत्रातील बातम्या, जाहिराती, खेळ आणि मनोरंजन विभाग वाचले, आणि आपल्या गावाबद्दल बातमी दिसल्यावर एकमेकांना आनंदाने सांगितले. 💬

चर्चेदरम्यान दडस सरांनी विचारले —
🗣️ “आपल्या गावाच्या किंवा शाळेच्या बातम्या दररोज पेपरमध्ये याव्यात यासाठी काय करावे?”
विद्यार्थ्यांचं उत्तर होतं — “तर आपणच आपला पेपर सुरू करूया!” 🎉

आणि असं जन्माला आलं विद्यार्थ्यांचं स्वतःचं वृत्तपत्र — “Hello Kharoli”! 📰
पुढील दोन महिन्यांत विद्यार्थी स्वतः बातम्या आणि जाहिराती लिहिणार आहेत — शिकत, लिहित आणि निर्माण करत! ✍️

नवनवीन खेळांपासून ते सर्जनशील उपक्रमांपर्यंत — पीएम श्री जिल्हा परिषद शाळा, काकडवाल येथील अजय जाधव सर यांनी आपला वर्ग ‘शिकण्याची प्रयोगशाळा’ बनवला आहे! 🧠✨

विद्यार्थ्यांच्या गरजेनुसार TLC मधील activity मध्ये बदल करून ते दाखवून देतात की, जेव्हा शिकणे खेळकर बनते, तेव्हा विचारशक्ती अधिक प्रभावी होते. 💪🎯

हर बच्चा अलग तरीके से सीखता है — और यही हमारी कक्षा की खूबसूरती है। 🌈

अक्सर बच्चों के सीखने के अलग-अलग तरीके “धीमी गति से सीखना” या “ध्यान न लगाना” के रूप में गलत समझे जाते हैं।
लेकिन यही विविधता सीखने की असली पहचान है।

1 नवंबर 2025 को बुरहानपुर ज़िले के लिए आयोजित CEQUE मास्टर क्लास में 44 शिक्षकों और CEQUE India टीम ने मिलकर learning differences, learning difficulties और learning disabilities को गहराई से समझा।

सत्र का नेतृत्व किया विशेष शिक्षिका कविता बेडेकर (The Orchid School, Pune) ने — जिन्होंने शिक्षकों को यह सोचने पर प्रेरित किया कि “क्या सभी बच्चे एक ही तरह से सीखते हैं?”

💬 एक शिक्षिका ने खूबसूरती से कहा:
“पहले मैं सोचती थी कि जिसे कठिनाई होती है, उसे बस ज़्यादा अभ्यास चाहिए। अब समझती हूँ, उसे वही लक्ष्य पाने के लिए अलग रास्ता चाहिए।”

जब शिक्षक हर बच्चे की सीखने की शैली को पहचानते हैं,
तो सीखना सिर्फ़ समावेशी नहीं, बल्कि आनंदमय बन जाता है। 💛

#समावेशीशिक्षा #शिक्षकविकास

जेव्हा शिक्षण खेळासारखं वाटतं, तेव्हा मुलं फक्त पाठ करत नाहीत — ते खऱ्या अर्थाने समजतात. 💡

जिल्हा परिषद शाळा मोहिमेवाडी (त्र्यंबकेश्वर, नाशिक) येथील शिक्षक अरविंद देसले हे याचं उत्तम उदाहरण आहेत. गेल्या जूनपासून ते Teacher Leadership Circle (TLC) मध्ये नियमित सहभागी होत असून, तिथे शिकलेल्या प्रत्येक नवीन कृती ते आपल्या वर्गात अमलात आणतात.

‘पासवर्ड’ आणि ‘मेेक मीनिंगफुल वर्ड्स’ सारख्या मजेशीर उपक्रमांमधून देसले सर आपल्या विद्यार्थ्यांना शब्दसंग्रह वाढवायला, उच्चार सुधारायला आणि शब्दांचे अर्थ समजून घ्यायला प्रोत्साहित करतात — तेही एकत्र काम करत आणि खेळत-खेळत!

अशाच एका उपक्रमात, दुसरीच्या विद्यार्थ्यांना दोन गटांमध्ये विभागण्यात आलं — महात्मा गांधी गट आणि सुभाषचंद्र बोस गट. फक्त दहा मिनिटांत दोन्ही गटांनी अनुक्रमे 36 आणि 39 अर्थपूर्ण शब्द तयार केले! वर्गात आनंद, स्पर्धा आणि शिकण्याचं वातावरण निर्माण झालं.

या सर्वात खास आहे देसले सरांचा दृष्टिकोन — ते शिकवताना मागे हटतात आणि विद्यार्थ्यांना पुढाकार घेऊ देतात. ते मार्गदर्शकाच्या भूमिकेतून विद्यार्थ्यांच्या कुतूहलाला दिशा देतात. या प्रक्रियेमुळे मुलांमध्ये आत्मविश्वास आणि एकत्र काम करण्याची भावना विकसित झाली आहे.

“TLC च्या कृतींनी माझा वर्ग खरंच बदलला आहे,” देसले सर अभिमानाने सांगतात.

नाशिक मधला मुसळधार पाऊसही आमच्या शिक्षकाचा उत्साह कमी करू शकला नाही. टीचर लीडरशिप सर्कलसाठी ते पावसाळी कोट घालून, अगदी उत्सुकतेने, वेळेवर हजर झाले!यावेळी विषय होता – विद्यार्थ्यांना वृत्तपत्र वाचनाचे महत्त्व कसे शिकवावे?

वृत्तपत्र हे फक्त मथळ्यांपुरते मर्यादित नसते—ते मुलांना भाषा आणि शब्दसंपदा वाढवायला मदत करते, गोष्टी सांगण्याची कला समजावते, जगाची जाणीव करून देते आणि वाचनाची आजीवन सवय निर्माण करते. शिक्षकांनी विविध संवादात्मक पद्धतींचा सराव केला, कल्पना मांडल्या आणि काही जिज्ञासू विद्यार्थीही आले होते, ज्यांना जाणून घ्यायचे होते की त्यांच्या शिक्षकांना वर्गातील आवडते खेळ व उपक्रम कुठून शिकायला मिळतात.

शाळेची घंटा वाजल्यापासून वृत्तपत्रातील लेखांवर झालेल्या चर्चांपर्यंतचा हा प्रवास शिकण्याचा, प्रेरणेचा आणि एकमेकांशी जोडले जाण्याचा ठरला. 💛
कारण शिक्षक शिकायला तयार होतात, तेव्हा मुलांचे विश्व अधिक मोठे, उजळ आणि उत्सुकतेने भरलेले होते.

शिक्षकांपासून विद्यार्थ्यांपर्यंत – वाचनाची नवी दृष्टी 🌟

नुकत्याच झालेल्या टीचर लीडरशिप सर्कल (TLC) मध्ये शिक्षकांनी एक महत्त्वाचा विषय शिकला –
बातमी आणि जाहिरात यामधला फरक ओळखणे.
ही शिकवण ते आपल्या वर्गखोल्यांमध्ये घेऊन जाणार आहेत, जेणेकरून मुलांना कळेल की वाचताना प्रश्न विचारणे आणि नीट पाहणे किती महत्त्वाचे आहे.

👩‍🏫 हे फक्त ओळखण्यापुरते नाही.
शिक्षक मुलांना त्यांच्या शाळा, वर्ग आणि गावातील घटना स्वतः लिहायला, सांगायला आणि मांडायला प्रोत्साहित करतील.
यातून मुले केवळ वाचक न राहता लहान पत्रकार बनतील—निरीक्षण करायला, विचार करायला आणि स्वतःचा आवाज महत्वाचा आहे हे समजायला शिकतील.

💪 शिक्षकांचे हे प्रयत्न
प्रत्येक मुलामध्ये आत्मविश्वास, चिकित्सक दृष्टी आणि शिकण्याची आवड निर्माण करण्यासाठी आहेत.
याच मेहनतीमुळे आजची वर्गखोली उद्याची सशक्त शिकणारी जागा बनत आहे.