Prof. Vijay Salunke, Rani Sati Marg, Mumbai (2026)

06/03/2025

8वी, 9वी, 10वी पासून NEET-JEE फाउंडेशन क्लासेसचे दुष्परिणाम

NEET आणि JEE सारख्या स्पर्धा परीक्षा अत्यंत महत्त्वाच्या असल्या तरी त्याची तयारी 8वी, 9वी, 10वी पासून सुरू करण्याच्या नावाखाली काही संस्थांकडून विद्यार्थ्यांवर अनावश्यक ताण टाकला जातो. याचे काही गंभीर दुष्परिणाम पुढीलप्रमाणे आहेत:

---

1. मुलभूत शिक्षणाचा नाश

या वयोगटातील विद्यार्थ्यांचे प्राथमिक उद्दिष्ट म्हणजे त्यांचे संकल्पना स्पष्ट करणे आणि समजून घेणे असावे.

फाउंडेशन क्लासेसमध्ये मात्र पुढील वर्षांचे टॉपिक्स शिकवले जातात, त्यामुळे विद्यार्थ्यांचा मूळ अभ्यासक्रम दुर्लक्षित राहतो.

परिणामी, विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शालेय परीक्षांमध्ये आणि भविष्यातील अभ्यासक्रमांमध्ये अडचणी येतात.

---

2. अनावश्यक मानसिक ताण

लहान वयातच स्पर्धा परीक्षेच्या नावाखाली तासन्‌तास अभ्यास, टेस्ट आणि कठीण अभ्यासक्रमामुळे मानसिक थकवा, चिंता आणि आत्मविश्वास गमावण्याची समस्या निर्माण होते.

अपयश आल्यास नैराश्य येते आणि काही विद्यार्थ्यांना शिक्षणाप्रती नकारात्मक दृष्टिकोन तयार होतो.

---

3. स्व-अभ्यासाची सवय मोडली जाते

या फाउंडेशन कोर्सेसमध्ये विद्यार्थ्यांना फक्त रेडीमेड नोट्स आणि ट्रिक्स शिकवल्या जातात, त्यामुळे ते स्व-अभ्यास करण्याचे कौशल्य गमावतात.

कोणताही संकल्पना समजून घेण्यापेक्षा, प्रश्नांचा तयार फॉर्म्युला पाठ करण्याची सवय लागते.

परिणामी, जेव्हा JEE/NEET मुख्य परीक्षेचा खरा अभ्यास सुरू होतो, तेव्हा त्यांना स्वता:हून शिकणे कठीण जाते.

---

4. पैशाचा आणि वेळेचा अपव्यय

अनेक पालक NEET/JEE फाउंडेशन हा शिक्षणाचा भाग आहे असे समजून मोठ्या प्रमाणावर फी भरतात.

मात्र, यातील बराचसा अभ्यास विद्यार्थ्यांना नंतर 11वी-12वीत पुन्हा शिकवला जातो. त्यामुळे ही दोनदा वेळ आणि पैसा वाया घालवण्यासारखी स्थिती असते.

---

5. सर्वसामान्य शालेय अभ्यासाकडे दुर्लक्ष

8वी-10वी या वर्गांमध्ये इतिहास, भूगोल, भाषा, गणित, विज्ञान यासारख्या सर्वच विषयांची समतोल प्रगती महत्त्वाची असते.

मात्र, फाउंडेशन क्लासेसमध्ये मुख्यतः फक्त गणित आणि विज्ञान शिकवले जाते. यामुळे इतर विषयांची गती मंदावते आणि विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास थांबतो.

---

6. सर्जनशीलता आणि विचारशक्ती कमी होते

फाउंडेशन कोर्सेसमध्ये विद्यार्थ्यांना स्वातंत्र्याने विचार करायला फारसा वाव दिला जात नाही.

प्रश्न सोडवण्याचे तयार मार्ग, ट्रिक्स, शॉर्टकट शिकवले जात असल्याने विद्यार्थ्यांची समस्या सोडवण्याची खरी क्षमता विकसित होत नाही.

भविष्यातील करिअरमध्ये याचा मोठा तोटा होतो कारण विद्यार्थी स्वतंत्र विचार करण्यास कमी पडतात.

---

7. परीक्षेचा अभ्यास केवळ पाठांतरावर आधारित होतो

फाउंडेशन क्लासेसमध्ये शास्त्रीय संकल्पना समजावून देण्यापेक्षा "हा फॉर्म्युला वापरा, हा शॉर्टकट वापरा" अशा प्रकारच्या शिकवणीवर भर दिला जातो.

यामुळे खऱ्या अर्थाने समजून घेण्याचा दृष्टिकोन नष्ट होतो आणि विद्यार्थ्यांना पुढील शैक्षणिक टप्प्यावर अडचणी येतात.

---

8. करिअरच्या इतर संधींकडे दुर्लक्ष

सर्वच विद्यार्थी NEET/JEE साठी योग्य नसतात. काहींना इतर क्षेत्रांमध्ये उत्तम संधी मिळू शकतात (कला, कॉमर्स, सोशल सायन्सेस, बिझनेस इ.)

मात्र, फाउंडेशन क्लासेस हे फक्त इंजिनिअरिंग किंवा मेडिकल क्षेत्राचा आग्रह धरतात, त्यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांचे इतर करिअर ऑप्शन्स दडपले जातात.

---

उपाय आणि योग्य पर्याय:

✅ 8वी-10वीमध्ये मूलभूत संकल्पना मजबूत कराव्यात आणि स्व-अभ्यासाला चालना द्यावी.
✅ NEET/JEE ची तयारी योग्य वेळेत (11वी-12वी) सुरू करावी, जेणेकरून मानसिक दबाव कमी राहील.
✅ विद्यार्थ्यांनी संकल्पना शिकून त्यावर विचार करणे, प्रयोग करणे आणि प्रश्न सोडवण्याचे कौशल्य विकसित करणे आवश्यक आहे.
✅ पालकांनी मुलांच्या मानसिक आणि शैक्षणिक गरजा समजून घेऊन निर्णय घ्यावा, अंधपणे ट्रेंडचा पाठपुरावा करू नये.

---

निष्कर्ष:

8वी, 9वी, 10वीमध्ये NEET/JEE फाउंडेशन कोर्सेस करण्याचा अतिरेक हा विद्यार्थ्यांच्या मानसिक, शैक्षणिक आणि वैयक्तिक विकासावर विपरीत परिणाम करू शकतो. त्यामुळे हा अभ्यासक्रम योग्य वयात आणि योग्य पद्धतीने करण्यावर भर दिला गेला पाहिजे.