Sikh Missionary College

🎉 Results Declared! 🎉

📢 Sikh Missionary College, Ludhiana, is delighted to announce that the Religious Examination 2025 results have been declared.

📜 Check Your Result Online:
🌐 Visit result.sikhmissionarycollege.org

📅 Stay updated for further announcements!

Share this with your friends and family to help spread the word. 🙏

ਸਵਾਲ : ਕੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੱਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ॥੧॥ ਤੱਕ?

ਜਵਾਬ : ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਇਹ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮੁੱਢਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਲਿਖੀ ਗਈ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਜਪੁ’। ਇਹ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਬਾਣੀ ‘ਜਪੁ’ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਹੀ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਹੈ ਪਰ ‘ਵਾਰ’ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹ 33 ਵਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਤੇ 567 ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।

ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ (ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ)

ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਟੱਲ ਸੱਚ ਹੈ। 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛੱਕ ਕੇ ਉਹ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣੇ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।

11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਅਦਭੁੱਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—
“ਰੰਘਰੇਟੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬੇਟੇ।”

1701–1704 ਦੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰਚੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜੇ ਅਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚਤਾ ਜਾਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਗੁਣਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਵਾਲ : ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਅੰਦਰ “ਗੋਰੀ” ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਭਾਵ ਸਮਝਾਓ?

1. ਗੋਰੀ ਸੇਤੀ, ਤੁਟੈ ਭਤਾਰੁ॥

2. ਪਾਨੀ ਮੈਲਾ, ਮਾਟੀ ਗੋਰੀ॥

3. ਕੂੜਾ ਸਉਦਾ ਕਰਿ ਗਏ,

ਗੋਰੀ ਆਇ ਪਏ॥ ੪੬ ॥

–ਸ. ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ, ਫਰੀਦਕੋਟ

ਜਵਾਬ : ਗੋਰੀ ਸੇਤੀ, ਤੁਟੈ ਭਤਾਰੁ॥

ਪੁਂਤੀਗੰਢੁ ਪਵੈ ਸੰਸਾਰਿ॥ (੧੪੩)

ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਗੋਰੀ’ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਇਕ-ਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ’, ‘ਸੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ’ ਗੋਰੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ “ਗੋਰੀ” ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਬਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣੀ।

ਅਰਥ : ਜੇ ਵਹੁਟੀ ਨਾਲ ਖਸਮ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਔਲਾਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਗੋਰੀ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ: ਇੱਥੇ ਵੀ “ਗੋਰੀ” ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ‘ਗੋਰੀ’ ਹੀ ਹੈ।

ਛੈਲ ਲੰਘੰਦੇ ਪਾਰਿ, ਗੋਰੀ ਮਨੁ ਧੀਰਿਆ॥

ਕੰਚਨ ਵੰਨੇ ਪਾਸੇ, ਕਲਵਤਿ ਚੀਰਿਆ॥੪॥

(ਪੰਨਾ ੪੮੮)

ਅਰਥ : ਕਿਸੇ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮਨ ਭੀ ਹੌਂਸਲਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ-ਦਿਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਨੀ ਮੈਲਾ, ਮਾਟੀ ਗੋਰੀ॥

ਇਸ ਮਾਟੀ ਕੀ, ਪੁਤਰੀ ਜੋਰੀ॥ ੧ ॥

(ਪੰਨਾ ੪੮੮)

ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਗੋਰੀ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਰਖ, ਲਾਲ ਤੇ “ਗੋਰੀ” ਦਾ ਉਚਾਰਨ ‘ਗੋਰੀ’, ਭਾਵ ਬਿੰਦੀ ਰਹਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਅਰਥ : ਹੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜੀਵ! ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਪਿਉ ਦੀ ਗੰਦੀ ਬੂੰਦ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਰਕਤ, ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਜੀਵ ਦਾ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ੧ ।

ਫਰੀਦਾ, ਕੋਠੇ ਮੰਡਪ ਮਾੜੀਆ,

ਉਸਾਰੇਦੇ ਭੀ ਗਏ॥

ਕੂੜਾ ਸਉਦਾ ਕਰਿ ਗਏ,

ਗੋਰੀ ਆਇ ਪਏ ॥ ੪੬ ॥ (੧੩੮੦)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ “ਗੋਰੀ” ਬਹੁਵਚਨ ਨਾਉਂ ਹੈ ਇਹ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਗੋਰ' ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ। ਅਰਥ ਹੈ ਕਬਰਾਂ ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੈ “ਗੋਰੀਂ” ਭਾਵ ਬਿੰਦੀ ਲਾ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਹੈ।

ਅਰਥ : ਹੇ ਫ਼ਰੀਦ! ‘ਵਿਸੁ ਗੰਦਲਾਂ’ (ਮਾਇਕ ਪਦਾਰਥਾਂ) ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ! ਘਰ, ਮਹਲ ਮਾੜੀਆਂ ਉਸਾਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹੋ ਹੀ ਸੌਦਾ ਕਰ ਗਏ, ਜੋ ਨਾਲ ਨਾ ਨਿਭਿਆ ਤੇ ਅੰਤ ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਕਬਰੀਂ ਜਾ ਪਏ। ੪੬ ।

ਸਵਾਲ : ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਫੋਕਟ ਕਰਮ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਮਗਰ ਅਸੀਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਭੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਫੁਰਮਾਣ ਭੀ ਹੈ ਕਿ:

ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰਿ, ਨਾਤੇ॥

ਸਭਿ ਉਤਰੇ ਪਾਪ, ਕਮਾਤੇ॥

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰੋ ਜੀ।

ਜਵਾਬ : ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ੰਕੇ ਉਦੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ‘ਮਨ ਭਾਵਣੇ’ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪੁ ਬਾਣੀ ਦੀ ਵੀਹਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਉਗੁਣਾਂ ਰੂਪੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਿਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ–‘‘ਭਰੀਐ ਮਤਿ, ਪਾਪਾ ਕੈ ਸੰਗਿ॥ ਓਹੁ ਧੋਪੈ ਨਾਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ॥’’ (ਅੰਕ ੪) ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਸਲੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਭਾਵ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਨੂੰ ਅੱਡਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘‘ਭਰੀਐ, ਹਥੁ ਪੈਰੁ, ਤਨੁ ਦੇਹ॥ ਪਾਣੀ ਧੋਤੈ, ਉਤਰਸੁ ਖੇਹ॥’’ (ਅੰਕ ੪) ਸਵਾਲ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਵਾਕ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਹਨ ਤੇ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫, ਘਰੁ ੩ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਗਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

ਸੋਰਠਿ, ਮਹਲਾ ੫, ਘਰੁ ੩, ਦੁਪਦੇ

ੴ ਸਤਿ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰਿ, ਨਾਤੇ॥

ਸਭਿ ਉਤਰੇ ਪਾਪ, ਕਮਾਤੇ॥ (੬੨੫)

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਔਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਮ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਚਨ ਹਨ :

ਪੂਜਹੁ ਰਾਮੁ, ਏਕੁ ਹੀ ਦੇਵਾ॥

ਸਾਚਾ ਨਾਵਣੁ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ॥

ਜਲ ਕੈ ਮਜਨਿ, ਜੇ ਗਤਿ ਹੋਵੈ,

ਨਿਤ ਨਿਤ ਮੇਂਡੁਕ ਨਾਵਹਿ॥

ਜੈਸੇ ਮੇਂਡੁਕ, ਤੈਸੇ ਓਇ ਨਰ,

ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜੋਨੀ ਆਵਹਿ॥ ੨ ॥

(ਪੰਨਾ ੪੮੪)

ਆਓ! ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗੁਰਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੀਏ :

ਪਦ ਅਰਥ : ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰਿ–ਰਾਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ-ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਅਰਥ : ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਭਾਵ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਵਿਚ ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ-ਨਾਮ-ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ੧ ।

ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਲ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ :

ਸਾਧਸੰਗ, ਮਲੁ ਲਾਥੀ॥

ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ, ਭਇਓ ਸਾਥੀ॥

ਨਾਨਕ, ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ॥

ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਭੁ, ਪਾਇਆ॥ ੨ ॥

ਹੇ ਭਾਈ! ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸ-ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਰਬ- ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ੨ ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ‘‘ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰ’’ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ :

ਸੰਤਹੁ, ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰੁ ਨੀਕਾ॥

ਜੋ ਨਾਵੈ ਸੋ ਕੁਲੁ ਤਰਾਵੈ,

ਉਧਾਰੁ ਹੋਆ ਹੈ ਜੀ ਕਾ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ॥

(ਪੰਨਾ ੬੨੩)

ਰਾਮਦਾਸ ਸਰੋਵਰੁ–ਰਾਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ। ਭਾਵ; ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਕਤਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾਮ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਸਰੋਵਰ ਨਾਵੈ॥

ਸੋ ਜਨੁ, ਪਰਮਗਤਿ ਪਾਵੈ॥

ਮਰੈ ਨ ਆਵੈ ਜਾਈ॥

ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ, ਧਿਆਈ॥ ੩ ॥

(ਪੰਨਾ ੬੨੩)

ਸੰਤ ਸਰੋਵਰ–ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ। ਭਾਵ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਤਸੰਗਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਸ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਸਦੀ ਸਘਨ ਅਪਾਰ,

ਅਨੂਪ ਰਾਮਦਾਸ ਪੁਰ॥

ਹਰਿਹਾਂ, ਨਾਨਕ ਕਸਮਲ ਜਾਹਿ,

ਨਾਇਐ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰ॥ ੧੦ ॥

(ਪੰਨਾ ੧੩੬੨)

ਭਾਵ : ਰਾਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਆਤਮਿਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਿਆਂ ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ ਪਾਪ ਲੱਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ‘‘ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ’’ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ‘‘ਰਾਮਦਾਸ ਸਰ’’ ਜਾਂ ‘‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ’’ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਰਥ ਭਾਵ ਕਰਨੇ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਨੇ ਗੁਰਮਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।

https://youtu.be/fU07my5udXI

2091 - ਖੁਦੀ ਮਿਟੀ ਤਬ ਸੁਖ ਭਏ --- :- Harjeet Singh, Editor Sikh Phulwari ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਦੁਕ੍ਰਿਤ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਮੰਧੇ ਸੰਸਾਰੁ ਸਗਲਾਣਾ ॥ ਦੁਹਹੂੰ ਤੇ ਰਹਤ ਭਗਤੁ ਹੈ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਜਾਣਾ ॥੧॥ ਠਾਕੁਰੁ ਸਰਬੇ ਸਮਾਣਾ .....

ਸਵਾਲ : ਫੇਰਿ ਵਸਾਇਆ ਫੇਰੁਆਣਿ, ਸਤਿਗੁਰਿ ਖਾਡੂਰੁ॥ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਨਾਲਿ ਤੁਧੁ, ਹੋਰੁ ਮੁਚੁ ਗਰੂਰੁ॥ (ਪੰਨਾ ੯੬੭) ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਸਮਝਾਓ ਜੀ?

–ਸ. ਕਰਨ ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਯੂ.ਕੇ.

ਜਵਾਬ : ਇਹ ਪੰਗਤੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਦਰ ਸਿਰਲੇਖ–ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਆਖੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਪੰਨਾ ੯੬੬ ’ਤੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਰ ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਅੱਠ ੮ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ। ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਉੜੀਆਂ ‘‘ਬਲਵੰਡ’’ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਭਾਈ ਸੱਤੇ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਇਸ ‘‘ਵਾਰ’’ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ ੯੬੭ ’ਤੇ ਦਰਜ ਹਨ॥ ਪੂਰੀ ਪਉੜੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :

ਫੇਰਿ ਵਸਾਇਆ ਫੇਰੁਆਣਿ,

ਸਤਿਗੁਰਿ ਖਾਡੂਰੁ॥

ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਨਾਲਿ ਤੁਧੁ,

ਹੋਰੁ ਮੁਚੁ ਗਰੂਰੁ॥

ਲਬੁ ਵਿਣਾਹੇ ਮਾਣਸਾ.

ਜਿਉ ਪਾਣੀ ਬੂਰੁ॥

ਵਰ੍ਹਿਐ ਦਰਗਹ ਗੁਰੂ ਕੀ,

ਕੁਦਰਤੀ ਨੂਰੁ॥

ਜਿਤੁ ਸੁ ਹਾਥ ਨ ਲਭਈ,

ਤੂੰ ਓਹੁ ਠਰੂਰੁ॥

ਨਉਨਿਧਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ,

ਤੁਧੁ ਵਿਚਿ ਭਰਪੂਰੁ॥

ਨਿੰਦਾ ਤੇਰੀ ਜੋ ਕਰੇ, ਸੋ ਵੰਞੈ ਚੂਰੁ ॥

ਨੇੜੈ ਦਿਸੈ ਮਾਤ ਲੋਕ, ਤੁਧੁ ਸੂਝੈ ਦੂਰੁ॥

ਫੇਰਿ ਵਸਾਇਆ ਫੇਰੁਆਣਿ,

ਸਤਿਗੁਰਿ ਖਾਡੂਰੁ॥ ੫ ॥

ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੱਤੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸੀ ਹੈ।

ਅਰਥ ਭਾਵ : ਫੇਰਿ ਵਸਾਇਆ ਫੇਰੁਆਣਿ, ਸਤਿਗੁਰਿ ਖਾਡੂਰੁ॥ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਨਾਲਿ ਤੁਧੁ, ਹੋਰੁ ਮੁਚੁਗਰੂਰੁ॥

ਪਦ ਅਰਥ : ਖਾਡੂਰੁ ਵਸਾਇਆ–ਨਗਰ ਖਡੂਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧਾਈ। ਫੇਰੁਆਣਿ ਸਤਿਗੁਰਿ–(ਬਾਬਾ) ਫੇਰੂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ। ਹੋਰੁ–ਹੋਰ ਸੰਸਾਰ। ਮੁਚੁ–ਬਹੁਤ। ਗਰੂਰੁ–ਗ਼ਰੂਰ ਅਹੰਕਾਰ। ਫੇਰਿ–ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ।

ਅਰਥ : ਫਿਰ (ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲੀ ਤਾਂ) ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧਾਈ (ਭਾਵ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਖਡੂਰ ਆ ਟਿਕੇ)। (ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ!) ਹੋਰ ਜਗਤ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮ (ਆਦਿਕ ਦੀ ਬਰਕਤਿ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗ ਗ਼ਰੀਬੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ) ਰਿਹਾ।

ਲਬੁ ਵਿਣਾਹੇ ਮਾਣਸਾ,

ਜਿਉ ਪਾਣੀ ਬੂਰੁ॥

ਵਰ੍ਹਿਐ ਦਰਗਹ ਗੁਰੂ ਕੀ,

ਕੁਦਰਤੀ ਨੂਰੁ॥

ਜਿਤੁ ਸੁ ਹਾਥ ਨ ਲਭਈ,

ਤੂੰ ਓਹੁ ਠਰੂਰੁ ॥

ਨਉਨਿਧਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ,

ਤੁਧੁ ਵਿਚਿ ਭਰਪੂਰੁ॥ (ਪੰਨਾ ੯੬੭)

ਪਦ ਅਰਥ : ਵਿਣਾਹੇ–ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰ੍ਹਿਐ–ਵਰ੍ਹਨ ਕਰਕੇ, ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ। ਕੁਦਰਤੀ–ਰੱਬੀ। ਜਿਤੁ–ਜਿਸ ਵਿਚ। ਹਾਥ–ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ ਅੰਤ। ਠਰੂਰੁ–ਠਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ, ਸੀਤਲ ਸਮੁੰਦਰ। ਨਉਨਿਧਿ–ਨੌਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ। ਨਿਧਾਨੁ–ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ। ਭਰਪੂਰੁ–ਨਕਾ-ਨਕ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

ਅਰਥ : ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੂਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਬ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, (ਪਰ) ਗੁਰੂ (ਨਾਨਕ) ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ (ਨਾਮ ਦੀ) ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ (ਹੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ। ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ) ਰੱਬੀ ਨੂਰ (ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ) ਹੈ । ਤੂੰ ਉਹ ਸੀਤਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈਂ ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਹ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜੋ (ਜਗਤ ਦੇ) ਨੌਂ ਹੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ-ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, (ਹੇ ਗੁਰੂ!) (ਉਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ) ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨੱਕਾ-ਨੱਕ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਨਿੰਦਾ ਤੇਰੀ ਜੋ ਕਰੇ, ਸੋ ਵੰਞੈ ਚੂਰੁ॥

ਨੇੜੈ ਦਿਸੈ ਮਾਤ ਲੋਕ,

ਤੁਧੁ ਸੁਝੈ ਦੂਰੁ॥

ਫੇਰਿ ਵਸਾਇਆ ਫੇਰੁਆਣਿ,

ਸਤਿਗੁਰਿ ਖਾਡੂਰੁ॥ ੫ ॥ (ਪੰਨਾ ੯੬੭)

ਪਦ ਅਰਥ : ਵੰਞੈ ਚੂਰੁ–ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇੜੈ–ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਦਾਰਥ।

ਅਰਥ : (ਹੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ!) ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ ਉਹ (ਆਪੇ ਹੀ) ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਹ ਆਪੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਮੌਤ ਸਹੇੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ; ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹੀ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ (ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਨਿੰਦਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਹੇ ਗੁਰੂ!) ਤੈਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਭੀ ਸੁੱਝਦਾ ਹੈ। (ਹੇ ਭਾਈ!) ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ) ਨੇ ਖਡੂਰ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਇਆ। ੫ ।

ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ : ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਗੁਰਤਾ-ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਆਪ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਟਨਾ (ਬਿਹਾਰ) ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਆਪ ਦਾ ਆਗਮਨ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਦੀ ਝਲਕ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੀਰ ਭੀਖਣ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਘੁੜਾਮ ਤੋਂ ਜੋ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਿਆਂ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਸਜਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਸਜਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।’ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਭਾ. ਨੰਦ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗੋਯਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪ ਨੂੰ, ‘ਨੂਰ ਦਰ ਹਰ ਚਸ਼ਮ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ’ ਕਹਿਕੇ ਪਹਿਚਾਣਿਆ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਛਬੀ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਪੀਰ ਆਰਿਫ਼ ਦੀਨ ਪਾਲਕੀ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਲਖਨੌਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪੀਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਲਕੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸਜਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ‘ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਨੂਰ’ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ‘ਮਰਦ-ਏ-ਕਾਮਿਲ’ ਸਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਵਿਚਾਰਨਾ ਅਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਆਪ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਗਮਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ।

ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੇਤੂ ਆਪ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ। ਆਪ ਨੇ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਤੇ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈਮਾਨ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਹੱਕ ਦੇਣ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ‘ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ’ ਹੈ। ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਆਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕਰਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਪਰੰਤੂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਕੇ ਆਪ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਨਿਵਾਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਠਾਣ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲੇ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ 700 ਜਵਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕਈ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ, ‘ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੋ ਪਹਿਚਾਨਬੋ’। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਪ ਨੇ 30 ਮਾਰਚ ਸੰਨ 1699 ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਧਰਮ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਰਦਮ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਭ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰੀਆਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਦੇ 40 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਵੈਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕੇ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਪੁੱਜੇ। ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ’ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ।

ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਿਛਾਏ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਧਰਮ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹੱਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਵੈ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ। ਆਪ ਅਨੁਸਾਰ :

ਚੂੰ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਹ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ॥

ਹਲਾਲ ਅਸਤੁ ਬੁਰਦਨ ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ॥

ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਖ਼ਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੈ’।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੈਕਾਲਿਫ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਰੀ ਕਿ ਉਹ ਯੋਧੇ ਹੋ ਨਿਬੜੇ ਤੇ ਫਿਰ ਯੋਧੇ ਵੀ ਐਸੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਯੂਸ ਨਾ ਕੀਤਾ।’ (ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ, ਭਾ. 5)

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।’ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪ ਨੇ ਕਪਟੀ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਨਿਝੱਕ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ‘‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’’ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ :

ਤੁਰਾ ਗਰ ਨਜ਼ਰ ਅਸਤ ਲਸ਼ਕਰ-ਵ-ਜ਼ਰ।

ਕਿ ਮਾਰਾ ਨਿਗਾਹ ਅਸਤ ਯਜਦਾਂ ਸ਼ੁਕਰ।

(ਭਾਵ ਜੇ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਨਿਗਾਹ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵੱ ਲਹੈ)।

ਅਜਿਹਾ ਦਲੇਰਾਨਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਵਸਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਵੱਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਪਰੰਤੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਬਾਰੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਏ ਕਿਸੇ ਕਦਮ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੱਥੇ ਤੇਗ਼ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ, ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ, 33 ਸਵੱਈਏ, ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਆਦਿ ਬਾਣੀਆਂ ਰਚੀਆਂ। ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਠਹਿਰਨ ਸਮੇਂ 52 ਕਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪ ਪਾਸ ਰਹਿ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪ ਪਾਸ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਾਂਤਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਰਚਦੇ ਸਨ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਸਭ ਸਿੱਖਨ ਕੋ ਹੁਕਮ ਹੈ ਗੁਰੂ ਮਾਨੀਓ ਗ੍ਰੰਥ’। ਆਪ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੂਝਦੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਬਾਰੇ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਯੋਗੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ :

ਕਰਤਾਰ ਕੀ ਸੋਗੰਧ ਹੈ, ਨਾਨਕ ਕੀ ਕਸਮ ਹੈ।

ਜਿਤਨੀ ਭੀ ਹੋ ਗੋਬਿੰਦ ਕੀ, ਤਾਰੀਫ਼ ਵੁਹ ਕਮ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਜਹਾਨ ਦਾ ਵਾਲੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ-ਦਰਵੇਸ਼, ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ, ਮਰਦ ਅਗੰਮੜਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ‘ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ’ ਕਹਿਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

–ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ,
ਮੋਬਾ: 94633-27557

ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਹਿਬਰ

ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਰਵੇਸ਼, ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੇ ਦਾਤੇ, ਸਰਬੰਸ ਦਾਨੀ, ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸਾਹਿਬੇ-ਕਮਾਲ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਤਮਕ ਆਗੂ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਹਿਬਰ, ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਸੰਗਠਨਕਰਤਾ, ਨਿਧੜਕ ਸੂਰਮੇ ਤੇ ਜਰਨੈਲ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਗ ਪਰਿਵਰਤਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੱਚ ਤੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਲੋਕ-ਰੋਹ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਤੂਫ਼ਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਨੁਹਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਸਜਾ ਕੇ, ਸੂਰਬੀਰ ਅਤੇ ਸਿਰਲੱਥ ਕੌਮ ਕਾ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ।

ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਗਤ ਵੀ। ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਅੰਦਰ ਜੁੜਿਆ ਹਰ ਬੰਦਾ ਨਾਮੀ ਭੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੂਰਮਾ ਵੀ, ਸੰਤ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ, ਜੋਗੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ, ਦੁਨੀਆਦਾਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਵੀ, ਮੌਤ, ਜਿਸਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਦਾਰੂ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁੱਖ ਸਾਧਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰੇ, ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੇ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਵੇਖੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਜ਼ਲੂਮ ਅੰਦਰ ਜਾਨ ਪਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਭੈ ਖਾਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਨੁਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ ਨੁਹਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ‘ਸਾਬਤ ਸੁਰਤਿ’ ਅਤੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਸਤਾਰ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਸੀਰਤ ਤੇ ਸੂਰਤ ਵਾਲਾ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਹੋਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਨਿਰਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਟੀ.ਐਲ., ਵਾਸਵਾਨੀ ਨੇ “ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ” ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ : “ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਯੋਧਾ, ਮਸਨਦ (ਤਖ਼ਤ) ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਕੀਰ ਸਨ, ਭਾਵ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ।” ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਯੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਸਾਹ-ਸਤਹੀਣ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫਰਮਾਨ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੂ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਪਗੜੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੇ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ, ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉੱਚਾ ਮਕਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਜਨਤਾ ਭੇਡਾਂ-ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਜੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਰ ਸਮੇਂ ਭੈ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਦੇਸ਼, ਅਣਖ, ਆਬਰੂ ਆਦਿ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਦਸਾਂ ਜਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਨਿਰਭੈਤਾ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਪਿਰਿਟ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹੀ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕ ਯੋਧੇ ਬਣ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਨ ਵਿਖਾਈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਇਨਕਲਾਬ ਹੈ।

ਅਗੰਮੀ ਨੂਰ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਯੋਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇੱਟ ਹੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੋੜ ਆਇਆ।

ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰ ਕੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਵਕਤ ਪੈਣ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੱਥ ਮਰਜੀਵੜੇ ਜ਼ਾਲਮ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈ ਸਕਣ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ-ਬਲ ਲਈ ਮੱਲ-ਅਖਾੜੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ।

ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਸ਼ਰਧਾ, ਭਗਤੀ, ਤਿਆਗ ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਆਪਾ ਵਾਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਾਕੀ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲਈ, ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੀਂਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਠਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਜੋ ਤੂਫ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੇਲੇ ਝੁੱਲਿਆ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਤੂਫ਼ਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਰੂਪੀ ਮਹੱਲ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।

ਡਾ. ਗੋਕਲ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ, “ਟਰਾਂਸਫਾਰ-ਮੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ” ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ :

“ਜੋ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕੌਮ ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਿਛ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬੀਜ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਕੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਖਾਏ ਸਨ, ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੌਲਾਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।”

ਕੋਈ ਵੀ ਟੀਚਾ ਜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲਹਿਰ, ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੰਡੇ ਥੱਲੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤ-ਬਿਰਾਦਰੀ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ, ਔਰਤ-ਮਰਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।

ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੋਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕ-ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਉਪਦੇਸ਼–“ਮਿਰਤਕ ਕਉ ਪਾਇਓ ਤਨਿ ਸਾਸਾ” ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ’ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਰੋਸੇ, ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਸੋਚ, ਹੋਂਦ, ਹਸਤੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ, ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਬਾਣੇ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਸੂਰਬੀਰ ਬਚਨ ਕੇ ਬਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ-ਪੰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਰਾਮਾਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿੱਖਨ ਨੂੰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾ ਕੇ ਊਚ-ਨੀਚ, ਗ਼ਰੀਬ-ਅਮੀਰ, ਚੇਲੇ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।

ਤਖ਼ਤ, ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾ ਕੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ’ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਖੜਗਧਾਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਐਸੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੂਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਹਿਬੇ ਕਮਾਲ ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ’ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਪਰਚਮ ਝੁਲਾਏ, ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਗਰਜਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਫ਼ਤਹਿ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗੀ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀਆਂ। ਰਣਜੀਤ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਧਮਕ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਈਧਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਮਾਨਤਾ, ਬੀਰ ਰਸ, ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਹੱਕ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾ ਭਰ ਕੇ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਅਣਖ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਤੇ ਮਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰਿਆ ਤਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਾਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਉੱਦਮੀ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਸਿਦਕੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਕੌਮ ਦਾ ਜਾਹੋ-ਜਲਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਨਿੰਘਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:–“ਸਿੱਖ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।”

ਲਾਲਾ ਦੌਲਤ ਰਾਇ ਆਰੀਆ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :–“ਖ਼ਾਲਸਾ ਉਸ (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ) ਕੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ, ਜਿਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵੋਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਕੀਏ ਹੈਂ ਕਿ ਸਾਰਾ ਆਲਮ ਦੰਗ ਹੈ– ਨਾਮਰਦੋਂ ਕੋ ਮਰਦ ਬਨਾਯਾ ਹੈ, ਲੂਮੜੀਓਂ ਸੇ ਸ਼ੇਰ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਕੌਮ ਕੀ ਕਾਯਾਂ ਪਲਟ ਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਉਸ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਾਮਾਤ ਹਰ ਵਕਤ ਸਾਮਨੇ ਹੈ, ਕਿਸੀ ਔਰ ਕਰਾਮਾਤ ਕੋ ਦਿਖਾਨੇ ਯਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੇ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

ਸੱਚ ਦਾ ਰਸਤਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਔਕੜਾਂ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 14 ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ।

ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਮਨੋਰਥ ‘‘ਗ਼ਰੀਬ ਕੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਰਵਾਣੇ ਕੀ ਭੱਖਿਆ’’ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ।

ਅੱਜ ਤਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੇ ਤਲਵਾਰ, ਜ਼ਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜ਼ਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖੀ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮਾਰੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਵਰਤਣੀ ਸਿਖਾਈ। ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਕਾਇਰਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਜ਼ਾਲਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ।

ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣ ਕੇ ਜਿਊਂਣਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨ ਮੰਨੇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ, ਜੇਕਰ ਵੈਰੀ ਤਾਂ ਵੀ ਨ ਮੰਨੇ, ਸਾਰੇ ਹੀਲੇ ਵਸੀਲੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ:

ਚੁ ਕਾਰ ਅਜ਼,

ਹਮਹ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ॥

ਹਲਾਲ ਅਸਤੁ ਬੁਰਦਨ,

ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ॥ ੨੨॥ (ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ)

ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੜੀ ਸੂਝ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਅਜਿੱਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਐਸਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਕੌਮ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਰਬੰਸ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ’ਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਕਈ ਗੁਰਸਿੱਖ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਨੀਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ, ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਕਲਗ਼ੀਧਰ ਪਿਤਾ, ਬਾਜ ਤਾਜ਼ ਦਾ ਧਾਰਨੀ :

ਨਾ ਸਾਜ਼ੋ ਨਾ ਬਾਜ਼ੋ, ਨਾ ਫ਼ੌਜੋ ਨਾ ਫ਼ਰਸ਼॥

ਖ਼ੁਦਾਵੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਿਹ ਐਸ਼ਿ ਅਰਸ਼॥ ੪॥

(ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ)

ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ, ਹੁਲਾਸ, ਖੇੜਾ, ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਵਾ-ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਗੋਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਲਕ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ’ਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ :

ਚਿਹਾ ਸ਼ੁਦ ਕਿ ਚੂੰ ਬੱਚਗਾਂ ਕੁਸ਼ਤਹ ਚਾਰ॥

ਕਿ ਬਾਕੀ ਬਿਮਾਂਦਅਸਤੁ,

ਪੇਚੀਦਹ ਮਾਰ॥ ੭੮ ॥ (ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਰਾਹੀਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਸੋਚ “ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ ਸਚ ਕੀ ਬੇਲਾ” ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਵੀ ਖਰੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ।

ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਕਿਬਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਕੀਦਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :

ਕਿਆ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਤੇਰੀ ਬਾਤ ਕਹੂੰ,

ਜੋ ਤੂਨੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕੀਏ।

ਇਕ ਖ਼ਾਲਸ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸਜਾ,

ਜਾਤੋਂ ਕੇ ਭੇਦ ਨਿਕਾਲ ਦੀਏ।

ਇਕ ਤੇਗ਼ ਕੇ ਬੇਟੇ ਤੇਗ਼ ਪਕੜ,

ਦੁਖੀਉਂ ਕੇ ਕਾਟ ਜੰਜਾਲ ਦੀਏ।

ਔਰ ਮੁਲਕੋ ਵਤਨ ਕੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਮੇਂ,

ਇਕ ਬਾਪ ਦੀਆ ਕਈ ਲਾਲ ਦੀਏ।

ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਪੰਥ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਤੇ ਤਾਕਤ, ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਸਿਧਾਂਤ; ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹੈਂਕੜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਲ-ਵਿੰਗ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਕਣਕ ਵਾਂਗ ਵਾਢੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਮਰਦੇ-ਕਾਮਲ, ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ।

ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਥਾਪੜਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ – ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਤਾਕਤ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸੂਰਬੀਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਤੇ ਜਾਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ’ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾ ਝੁਲਾਇਆ। ਅੱਜ ਤੀਕ ਉਹਨਾਂ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਇੱਧਰ ਤੱਕਣ ਦਾ ਹੀਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਇੰਝ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪੁੱਜੀ।

ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਹਿਬਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿੱਢੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ, ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ’ਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਾਹ ਦਿਵਾਇਆ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਲਮੋਂ-ਜਬਰ ਵਾਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਕਰ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ:

ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ,

ਅੱਜ ਹਿੰਦ ਦੀ,

ਗਰਜਦੀ ਨਾ ਜੇ ਕਿਤੇ,

ਤਲਵਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦੀ।

ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਵੇਦਨਾ ਸਮੇਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਖ਼ਾਤਰ ਅਤਿਆਚਾਰ ਸਹਿਣ ਤੇ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬਰਕਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ, ਥਿੜਕਦੇ ਤੇ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, “ਸਿਰ ਜਾਇ ਤਾਂ ਜਾਇ, ਮੇਰਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨ ਜਾਇ।”

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ, ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਹਨ।

ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ! ਜਾਗਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖ਼ਾਲਸੇ ’ਤੇ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕਿਰਦਾਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਦਾਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਫੀਤਾ-ਫੀਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ। “ਇਕਾ ਬਾਣੀ, ਇਕੁ ਗੁਰੁ, ਇਕੋ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ” ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਤਹਿਤ, ਕੌਮ ਦੀ ਖਿੰਡੀ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰੀਏ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹਰੇਕ ਪਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੀ ਘੜੀ ਹੈ।ਕੌਮ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਟੀਚੇ ਮਿਥੀਏ। ਕਿਰਸਾਨੀ ਮੋਰਚੇ ਦੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ, ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਏ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਰ-ਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਰਜ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕਿ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਤਨੋ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰੀਏ ਤੇ ਇਹ ਆਖੀਏ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਤੇਰੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਦਾਗ਼ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਦਾਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ:

ਹਮਰੈ ਮਸਤਕਿ ਦਾਗੁ ਦਗਾਨਾ,

ਹਮ ਕਰਜ ਗੁਰੂ ਬਹੁ ਸਾਢੇ॥

ਪਰਉਪਕਾਰੁ ਪੁੰਨੁ ਬਹੁ ਕੀਆ,

ਭਉ ਦੁਤਰੁ ਤਾਰਿ ਪਰਾਢੇ॥ (੧੭੦ )

ਆਓ ਪਿਆਰਿਓ! ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਲਈ ਜੀਵੀਏ, ਗੁਰੂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰੀਏ। ਰਹਿਣੀ ਤੇ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲਾਹੁਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੀਆਂ
ਵਧਾਈਆਂ।

ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਪਲ ਬੜਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ਆਓ! ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀਏ ਤੇ ਸ਼ਿਗਾਰੀਏ!!
ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੈ
ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,
ਇਹ ਤਾਂ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਦਸਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਆਓ—
ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਯਾਦ, ਸੱਚ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੀਵੀਏ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਲ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਈਏ ਤੇ
ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੀਏ ਤਾਕਿ ਮਾਲਕ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਕੀਏ।
🙏🙏🙏🙏🙏
ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ, ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ।