31/08/2026
#উন্নয়নৰ_নামত_কাজিৰঙাৰ_মৃত্যু_নঘটাওক !
উন্নয়ন—শব্দটো শুনিবলৈ বৰ সুন্দৰ। সভা-সমিতিত এই শব্দটোৱে হাত চাপৰি পায়, চৰকাৰী নথিত এই শব্দটোৱে আঁচনিৰ ৰূপ লয়, আৰু মানুহৰ মনত ই এখন উজ্জ্বল ভৱিষ্যতৰ সপোন আঁকে। কিন্তু প্ৰশ্নটো হ’ল—**উন্নয়ন কাৰ বাবে? আৰু কিহৰ বিনিময়ত?**
যদি উন্নয়নৰ নামত এখন অৰণ্যৰ বুকু ফালি দিয়া হয়, যদি বন্যপ্ৰাণীৰ বিচৰণভূমিত কংক্ৰিটৰ অট্টালিকা গজি উঠে, যদি গছৰ ঠাইত গাড়ীৰ পথ আৰু জলাশয়ৰ ঠাইত নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী আহি বহে—তেন্তে তাক উন্নয়ন বুলি কোৱাৰ আগতে আমি এবাৰ থমকি ভাবিব লাগিব।
কাজিৰঙা কেৱল অসমৰ এখন পৰ্যটনস্থলী নহয়। কাজিৰঙা এখন জীৱন্ত পৃথিৱী। তাত গছ আছে, ঘাঁহনি আছে, জলাশয় আছে, নদী আছে, কাদামাটি আছে; আৰু আছে অসংখ্য জীৱৰ ঘৰ। যি গঁড়ক আমি অসমৰ গৌৰৱ বুলি বিশ্বৰ আগত দেখুৱাওঁ, যি হাতীক লৈ গৌৰৱ কৰোঁ, যি বনৰীয়া মহ, হৰিণ, চৰাই আৰু অসংখ্য অদৃশ্য জীৱক লৈ আমাৰ প্ৰকৃতিৰ কথা কওঁ—সিহঁতৰ বাবে কাজিৰঙা কোনো ‘প্ৰকল্প’ নহয়, **সিহঁতৰ ঘৰ।**
ঘৰখনত অতিথি আহিব পাৰে, কিন্তু অতিথিৰ সুবিধাৰ বাবে যদি ঘৰৰ গৰাকীকে বাহিৰলৈ খেদি পঠিওৱা হয়, তেন্তে সেই আতিথ্যৰ অৰ্থ কি?
আজিৰ সময়ত পৰ্যটন বৃদ্ধি কৰিব লাগে বুলি কোৱা হয়। নিশ্চয়কৈ পৰ্যটন হওক। মানুহ আহক, কাজিৰঙা চাওক, অসমৰ সৌন্দৰ্য অনুভৱ কৰক, স্থানীয় মানুহে উপাৰ্জনৰ সুযোগ পাওক। কিন্তু পৰ্যটনৰ অৰ্থ এইটো কেতিয়াও নহয় যে বনাঞ্চলৰ মাজত অধিক হোটেল, অধিক অট্টালিকা, অধিক কংক্ৰিট আৰু অধিক যান-বাহন গঢ়ি তুলিব লাগিব।
**প্ৰকৃতিক ধ্বংস কৰি প্ৰকৃতি চাবলৈ মানুহক আমন্ত্ৰণ জনোৱাটো কিমান যুক্তিসংগত?**
আমি কেতিয়াবা পাহৰি যাওঁ—কাজিৰঙাৰ সৌন্দৰ্য ইয়াৰ অট্টালিকাত নহয়, ইয়াৰ অৰণ্যত। ইয়াৰ আকৰ্ষণ বিলাসী নিৰ্মাণত নহয়, ইয়াৰ মুক্ত আকাশত। ইয়াৰ মূল্য কোনো হোটেলৰ কোঠাৰ সংখ্যাৰে জুখিব নোৱাৰি; ইয়াৰ মূল্য সেই গঁড়টোৰ নিৰাপদ বিচৰণত, সেই হাতীজাকৰ মুক্ত গতিৰ মাজত, সেই জলাশয়লৈ উৰি অহা চৰাইৰ ডেউকাৰ শব্দত।
যদি সেইবোৰেই নাথাকে, তেন্তে আমি কাক দেখুৱাবলৈ কাজিৰঙা সজাম?
আমাৰ উন্নয়নৰ সংজ্ঞাটোও সলনি কৰাৰ সময় আহিছে। উন্নয়ন মানে কেৱল নতুন পথ, নতুন অট্টালিকা, নতুন ব্যৱসায় আৰু নতুন বজাৰ নহয়। **যি উন্নয়নে মানুহক সুবিধা দিয়ে কিন্তু প্ৰকৃতিক শ্বাস ল'বলৈ নিদিয়ে, সেই উন্নয়ন আচলতে ভৱিষ্যতৰ ওপৰত লোৱা ঋণ।**
আজি আমি এখন গছ কাটিলোঁ, এখন জলাশয় পুতি পেলালোঁ, এখন বনভূমিৰ পৰিসৰ সংকুচিত কৰিলোঁ—তাৰ লাভ হয়তো আজিয়েই দেখা যাব। কিন্তু তাৰ ক্ষতি কেতিয়া আহিব, কোন ৰূপত আহিব, সেয়া হয়তো আমি আগতীয়াকৈ ক'ব নোৱাৰোঁ।
প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিশোধ সদায় বজ্ৰপাতৰ দৰে নাহে। কেতিয়াবা ই বান হৈ আহে, কেতিয়াবা ভূমিস্খলন হৈ, কেতিয়াবা খৰাং হৈ, কেতিয়াবা উষ্ণতা হৈ, কেতিয়াবা মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সংঘাত হৈ।
শিৱসাগৰকে ধৰি বিভিন্ন ঠাইত প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হোৱাৰ পৰিণতিৰ বিষয়ে আমি আলোচনা কৰিছোঁ। এনে ঘটনাক কেৱল এটা সাময়িক দুৰ্যোগ বুলি চাই থমকি থাকিলে নহ'ব। প্ৰতিটো দুৰ্যোগে আমাক সুধি যায়—**আমি প্ৰকৃতিৰ সীমা কিমান দূৰলৈ ঠেলি দিছোঁ?**
কাজিৰঙাৰ ক্ষেত্ৰত সেই প্ৰশ্নটো আৰু গুৰুতৰ।
কাৰণ কাজিৰঙা ধ্বংস হ'লে কেৱল কেইজোপামান গছ নোহোৱা নহয়। এটা সম্পূৰ্ণ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্যত আঘাত পৰিব। জীৱ-জন্তুৰ বাসস্থান সংকুচিত হ'ব। মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সংঘাত বৃদ্ধি পাব। জলপ্ৰবাহ, ঘাঁহনি, জলাশয় আৰু বনভূমিৰ স্বাভাৱিক সম্পৰ্কত পৰিৱৰ্তন আহিব পাৰে।
আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ কথা—এবাৰ কোনো প্ৰাকৃতিক বাসস্থান ধ্বংস হ'লে কেৱল টকা খৰচ কৰি আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই অনাটো সদায় সম্ভৱ নহয়।
সেয়ে চৰকাৰকো এটা কথা স্পষ্টকৈ ক'ব লাগিব—**জনসাধাৰণৰ ভোটেৰে পোৱা ক্ষমতা প্ৰকৃতিৰ ওপৰত সীমাহীন অধিকাৰ নহয়।**
চৰকাৰৰ দায়িত্ব কেৱল নিৰ্মাণ কৰা নহয়; কেতিয়া নিৰ্মাণ নকৰিব লাগে, সেই সিদ্ধান্ত লোৱাটোও শাসনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
কেতিয়াবা এখন আঁচনি বাতিল কৰাটোৱেই দূৰদৰ্শী সিদ্ধান্ত। কেতিয়াবা এখন অট্টালিকা নিৰ্মাণ নকৰাটোৱেই প্ৰকৃত উন্নয়ন। কেতিয়াবা এখন বনাঞ্চলক ‘স্পৰ্শ নকৰাকৈ’ ৰখাটোৱেই ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে কৰা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কাম।
আমি চৰকাৰক উন্নয়নৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ কোৱা নাই। আমি **অন্ধ উন্নয়নৰ বিৰোধিতা** কৰিছোঁ।
পৰ্যটন হওক—কিন্তু প্ৰকৃতিৰ সীমাৰ ভিতৰত।
স্থানীয় লোকৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি হওক—কিন্তু বনাঞ্চল ধ্বংস কৰি নহয়।
মানুহৰ সুবিধা বৃদ্ধি হওক—কিন্তু বন্যপ্ৰাণীৰ অস্তিত্বৰ মূল্যত নহয়।
কাজিৰঙাৰ দাঁতিত যদি পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱস্থা কৰিবই লাগে, তেন্তে প্ৰকৃতি-বান্ধৱ, সীমিত আৰু বৈজ্ঞানিকভাৱে পৰিকল্পিত ব্যৱস্থা হওক। স্থানীয় লোকক কেন্দ্ৰ কৰি ক্ষুদ্ৰ পৰিসৰৰ জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টি হওক। পৰিৱেশৰ বহনক্ষমতা বিবেচনা কৰি প্ৰতিটো সিদ্ধান্ত লোৱা হওক। কিন্তু বনাঞ্চলৰ বুকুত কংক্ৰিটৰ প্ৰতিযোগিতা আৰম্ভ নকৰিব।
আৰু আমাৰ সাধাৰণ মানুহৰ বাবেও প্ৰশ্ন আছে।
আমি সামাজিক মাধ্যমত গঁড়ৰ ছবি দি ‘Pride of Assam’ লিখোঁ। হাতীৰ ছবি দেখি মুগ্ধ হওঁ। কাজিৰঙাৰ সূৰ্যাস্তৰ ছবি তুলি হাজাৰজনক দেখুৱাওঁ। কিন্তু সেই একেজন আমিই যদি পৰৱৰ্তী মুহূৰ্তত কওঁ—“ইয়াত এখন ডাঙৰ হোটেল হ'লে ভাল হ'লহেঁতেন”, “আৰু অলপ উন্নয়ন হ'ব লাগে”, “অট্টালিকা হ'লে পৰ্যটক বাঢ়িব”—তেন্তে আমি আচলতে কাক ভালপাওঁ?
**কাজিৰঙাক, নে কাজিৰঙাৰ পৰা পোৱা সুবিধাক?**
প্ৰকৃতিক ভালপোৱা মানে কেৱল গছ-গছনিৰ ছবি শ্বেয়াৰ কৰা নহয়। প্ৰকৃতিক ভালপোৱা মানে কেতিয়াবা নিজৰ সুবিধাৰ ওপৰত সীমা আৰোপ কৰা। কেতিয়াবা ক'ব পৰা—“ইয়াত আৰু একো নকৰিলেও চলিব।” কেতিয়াবা উন্নয়নৰ নামত অহা চকুত লগা প্ৰস্তাৱ এটাক প্ৰশ্ন কৰা।
কাৰণ পৃথিৱীখন কেৱল মানুহৰ সম্পত্তি নহয়।
এই পৃথিৱীৰ ওপৰত গঁড়ৰো অধিকাৰ আছে। হাতীৰো অধিকাৰ আছে। চৰাইৰো অধিকাৰ আছে। নাম নজনাকৈ আমাৰ চাৰিওফালে জীয়াই থকা অসংখ্য জীৱৰো অধিকাৰ আছে।
আমি সিহঁতৰ হৈ মাত মাতিব নোৱাৰিলে অন্ততঃ সিহঁতৰ ঘৰটো নষ্ট নকৰোঁ।
কাজিৰঙাক এখন নগৰ বনাব নালাগে। কাজিৰঙাক কাজিৰঙাই হৈ থাকিবলৈ দিয়ক।
যদি কেতিয়াবা আমাৰ সন্তানহঁতে সুধে—“তোমালোকে কাজিৰঙাক কিয় বচাই ৰাখিলা?”—তেতিয়া আমি গৌৰৱেৰে ক'ব পাৰিম, “কাৰণ আমি বুজিছিলোঁ যে সকলো ঠাই মানুহৰ বাবে নহয়।”
আৰু যদি এদিন সিহঁতে সুধে—“তোমালোকে কাজিৰঙা ধ্বংস হ'বলৈ কিয় দিলা?”—তেতিয়া আমাৰ হাতত হয়তো কোনো উত্তৰ নাথাকিব।
**উন্নয়নৰ নামত কাজিৰঙাৰ বুকুত শেষ পেৰেকটো আমি নিজেই নেমাৰোঁ।**
অট্টালিকা বহু ঠাইত গঢ়িব পাৰি।
হোটেল বহু ঠাইত নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি।
নতুন বজাৰ, নতুন পথ, নতুন নগৰ—সকলো সৃষ্টি কৰিব পাৰি।
কিন্তু **এখন প্ৰাচীন অৰণ্য, এটা প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশতন্ত্ৰ আৰু এটা জীৱৰ হেৰাই যোৱা ঘৰ—টকা খৰচ কৰি পুনৰ একেবাৰে আগৰ দৰে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি।**
সেয়ে আজি প্ৰশ্নটো উন্নয়ন বনাম অনুন্নয়নৰ নহয়।
প্ৰশ্নটো হ'ল—
**আমি কেনেধৰণৰ ভৱিষ্যৎ বিচাৰোঁ?**
এটা কংক্ৰিটেৰে ভৰা কাজিৰঙা,
নে গঁড়ৰ খোজৰ শব্দত, হাতীৰ গম্ভীৰ গতিত, চৰাইৰ মাতত আৰু ঘাঁহনিৰ সেউজীয়াত জীয়াই থকা কাজিৰঙা?
মোৰ উত্তৰ স্পষ্ট—
কাজিৰঙা বননি হৈ থাকক।
কাজিৰঙা বন্যপ্ৰাণীৰ ঘৰ হৈ থাকক।
কাজিৰঙা মানুহৰ লোভৰ স্মৃতিসৌধ নহওক।
কাৰণ প্ৰকৃতিক ৰক্ষা কৰা মানে কেৱল গছ-জীৱ-জন্তুক ৰক্ষা কৰা নহয়—
নিজৰ ভৱিষ্যৎটোক ৰক্ষা কৰা।
✍🏻Dipankar Bhagabati
