04/08/2025
ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸੀ। ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਦਰੱਖਤ ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸੰਘਣਾ ਦਰੱਖਤ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤ। ਸਾਧੂ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਠੋ, ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ‘ਦਰੱਖਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠ ਜਾਣਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਿੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।’ ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਮ ਭੜਕ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਮੇਰੀ ਹੈ! ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰੁੱਖ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੜਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਬਸ ਇਹ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤਿਆਗੀ ਹੋ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਹੋ! ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਆਏ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋ ਗਿਆ! ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋ ਗਈ! ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਘਰ ਵਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮਝ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਭੁੱਲ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰੋਗੇ। ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋਗੇ। ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰੋਗੇ। ਪਰ ਭੁੱਫ਼ ਤੋਂ ਬਚੋਗੇ ਕਿਵੇਂ? ਯਕੀਨਨ ਹੀ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੰਕਾਰ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਜੋ ਫੈਲਾਅ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਹੰਕਾਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਮੇਰਾ, ਉੱਥੇ ਮੋਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾ ਕਹਿਣਾ - ਮੇਰਾ ਧਰਮ; ਨਾ ਕਹਿਣਾ - ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਮੇਰਾ ਕੁਰਾਨ, ਮੇਰੀ ਬਾਈਬਲ, ਮੇਰੀ ਗੀਤਾ! ਨਾ ਕਹਿਣਾ- ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼, ਮੇਰੀ ਜਾਤ, ਮੇਰਾ ਗੋਤ, ਮੇਰਾ ਕੁੱਲ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਮੋਹ ਹਨ।
~ ਓਸ਼ੋ 🌳
