06/09/2026
ഒരു പുസ്തകവിൽപ്പനക്കാരന്റെ ജീവിതയാത്ര
മണ്ണിൽനിന്ന് അക്ഷരങ്ങളിലേക്ക്
അധ്യായം 2
ബിരുദത്തിന്റെ സർട്ടിഫിക്കറ്റും തൊഴിലന്വേഷണത്തിന്റെ വഴികളും
ബിരുദപഠനം പൂർത്തിയായപ്പോൾ എന്റെ കൈയിൽ ഒരു സർട്ടിഫിക്കറ്റുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റിന് അപ്പുറത്ത് ജീവിതം എന്താണ് കരുതിവെച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
പഠനം അവസാനിച്ചതോടെ ജീവിതത്തിന്റെ മറ്റൊരു പാഠശാല തുറന്നു—തൊഴിലന്വേഷണം.
ഒപ്പം കേരള സർവകലാശാലയുടെ വിദൂരവിദ്യാഭ്യാസ വിഭാഗത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദ പഠനത്തിനും രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. പഠനം ഉപേക്ഷിക്കരുതെന്ന ആഗ്രഹവും ജീവിതം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ ഒരു വരുമാനം കണ്ടെത്തണമെന്ന യാഥാർഥ്യവും ഒരേസമയം എന്നെ മുന്നോട്ടും പിന്നോട്ടും വലിച്ചു.
അക്കാലത്ത് തൊഴിൽ അന്വേഷിക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീക്ഷകളിലൊന്ന് മലയാള മനോരമ ദിനപത്രത്തിലെ ബുധനാഴ്ചകളിലെ തൊഴിൽ കോളമായിരുന്നു. ബുധനാഴ്ച പത്രം കിട്ടിയാൽ ആദ്യം തിരയുന്നത് ആ പേജായിരുന്നു. ചെറിയ ചെറിയ പരസ്യങ്ങളിൽ സ്വന്തം ഭാവിയുടെ വാതിൽ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് യുവാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഞാനും.
ഒരു ദിവസം മാധ്യമം ദിനപത്രത്തിലെ ഒരു പരസ്യം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു.
ഫീൽഡ് സ്റ്റാഫിനെ ആവശ്യമുണ്ട്.
ദിവസവേതനം—85 രൂപ.
ഇന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ വളരെ ചെറിയൊരു തുകയായി തോന്നാം. പക്ഷേ അന്ന് ഒരു യുവാവിന്റെ കൈയിൽ സ്വന്തം വരുമാനമായി എത്തുന്ന 85 രൂപയ്ക്ക് വലിയ വിലയുണ്ടായിരുന്നു.
ഞാൻ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
തിരുവനന്തപുരം, കൊല്ലം, പത്തനംതിട്ട, ആലപ്പുഴ ജില്ലകളിലായിരുന്നു എന്റെ പ്രവർത്തനമേഖല. വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങി ആളുകളെ കാണുക, കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുക, സ്ഥാപനത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുക—അങ്ങനെ ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. രണ്ട് വർഷത്തോളം അവിടെ പ്രവർത്തിച്ചു.
പക്ഷേ അവിടത്തെ തൊഴിൽ അന്തരീക്ഷം എനിക്ക് അനുയോജ്യമായില്ല.
അവിടെ തുടരുന്നതിനെക്കാൾ പിന്മാറുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് തോന്നിയപ്പോൾ ആ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു.
വീണ്ടും നാട്ടിലേക്ക്.
വീണ്ടും ശൂന്യത.
എന്നാൽ ഓരോ തവണയും ജീവിതം എന്നെ ശൂന്യതയിലേക്ക് തള്ളിയിട്ടപ്പോൾ, ആ ശൂന്യതയിൽനിന്ന് എന്തെങ്കിലും പുതിയത് പണിയാനുള്ള ധൈര്യം എനിക്ക് ലഭിച്ചു.
ദിവസങ്ങൾ
---
അധ്യായം 3
വാതിലുകൾ മുട്ടിയ ദിവസങ്ങൾ
നാട്ടിലെത്തിയതോടെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിൽ വീണ്ടും സജീവമായി.
ജീവിക്കാൻ പണം വേണം.
അതുകൊണ്ട് ഏതു ജോലിയെയും ചെറുതായി കണ്ടില്ല.
അടുക്കള ഉപകരണങ്ങളുടെ വിപണനം തുടങ്ങി. Canan Kinetizer എന്ന ഇലക്ട്രിക് സ്റ്റൗവും വീടുവീടാന്തരം കയറി വിൽക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഒരു വീട്ടിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വീട്ടിലേക്ക്.
ഒരു വാതിലിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വാതിലിലേക്ക്.
ഒരു പ്രതീക്ഷയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു പ്രതീക്ഷയിലേക്ക്.
വിൽപ്പന എന്നത് സാധനം കൈമാറി പണം വാങ്ങുന്നതു മാത്രമല്ലെന്ന് അന്നാണ് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയത്. മനുഷ്യരെ സമീപിക്കണം. അവരുടെ മനസ്സറിയണം. നിരസിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വീണ്ടും ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അടുത്ത വാതിൽ മുട്ടണം.
ജീവിതത്തിൽ പിന്നീട് എത്ര വലിയ നിരസനങ്ങൾ നേരിട്ടാലും അവയെ അതിജീവിക്കാൻ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് ആ വീടുകയറിയുള്ള വിൽപ്പനയായിരുന്നു.
കുറച്ചുനാളുകൾക്കുശേഷം വീണ്ടും ഒരു തൊഴിൽപരസ്യം.
ഇത്തവണ ലക്ഷ്യം കോട്ടയം.
മാസികകളുടെ വീടുകയറിയുള്ള പ്രചാരണവും വരിസംഖ്യ ചേർക്കലുമായിരുന്നു ജോലി.
പത്രത്തിലെ പരസ്യം വായിച്ചപ്പോൾ അത് മറ്റൊരു അവസരമായി തോന്നി.
കോട്ടയത്തേക്ക് വണ്ടികയറി.
പക്ഷേ അവിടെ കാത്തിരുന്നത് മറ്റൊരു അനുഭവമായിരുന്നു.
പരിവർത്തിത ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗത്തിന്റെ മാസികയായതിനാൽ പല വീടുകളിലും എന്നെ സ്വീകരിച്ചില്ല. ചിലർ സംസാരിക്കാതെ തന്നെ ഒഴിവാക്കി. ചിലർ സൗമ്യമായി നിരസിച്ചു. ചില വാതിലുകൾ തുറന്നില്ല.
രാവിലെ തുടങ്ങിയ യാത്ര വൈകുന്നേരമായിട്ടും ഫലമില്ലാതെ തുടർന്നു.
ഒരു വിൽപ്പന പോലും നടന്നില്ല.
മനസ്സിൽ നിരാശ.
ശരീരത്തിൽ ക്ഷീണം.
തിരിച്ചുപോകാൻ കൈയിൽ മതിയായ പണമില്ല.
കയ്യിലുള്ളത് 150 രൂപയിൽ താഴെ മാത്രം.
ആ നിമിഷം ഞാൻ എവിടെയായിരുന്നു?
എന്റെ മുന്നിൽ എന്തായിരുന്നു?
വീട്ടിലേക്ക് എങ്ങനെ പോകും?
രാത്രി എവിടെ തങ്ങും?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഓരോന്നായി മനസ്സിൽ ഉയർന്നു.
അപ്പോഴാണ് കൈയിലെ ഡയറി തുറന്നത്.
അതിനുള്ളിൽ കുറിച്ചുവെച്ചിരുന്ന ഫോൺ നമ്പരുകളിൽ നിന്ന് ഒരു നമ്പർ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ബിജു.
കോട്ടയത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്ന സുഹൃത്ത്.
വിളിച്ചു.
എന്റെ അവസ്ഥ പറഞ്ഞു.
അവൻ പറഞ്ഞു:
"രാത്രി ഞാൻ വരാം. അതുവരെ KSRTC സ്റ്റാൻഡിന് സമീപമുള്ള വെട്ടൂർ കൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനിയുടെ അടുത്ത് നിൽക്കണം."
അത് ഒരു സാധാരണ ഫോൺ സംഭാഷണമായിരുന്നില്ല.
അന്ന് ആ ശബ്ദത്തിൽ ഞാൻ ഒരു സുഹൃത്തിനെയല്ല, ജീവിതം നീട്ടിക്കൊടുത്ത ഒരു കൈയെയാണ് കേട്ടത്.
---
അധ്യായം 4
ഹാർഡ് ബോർഡിന്റെ കിടക്ക
രാത്രിയായപ്പോൾ ബിജു എത്തി.
അവനോടൊപ്പം വെട്ടൂർ കൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനിയിലെ തൊഴിലാളികൾ താമസിക്കുന്ന ദേവലോകത്തെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
അവിടെ എനിക്ക് കാത്തിരുന്നത് ഒരു കിടക്കയല്ലായിരുന്നു.
ഒരു വലിയ ഫ്രിഡ്ജിന്റെ ഹാർഡ് ബോർഡ്.
കുറച്ച് ചെറിയ ഹാർഡ് ബോർഡ് കഷണങ്ങൾ.
അവൻ അവ എന്റെ മുന്നിൽ വെച്ചു.
"ഇത് കിടക്കയായി ഉപയോഗിച്ചോളൂ. ചെറിയത് തലയിണയാക്കിക്കോളൂ."
അവൻ കെട്ടിടത്തിന്റെ ഒരു മൂലയിലേക്ക് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
അവിടെ കിടന്നു.
അന്ന് രാത്രി ആ ഹാർഡ് ബോർഡിന്റെ കാഠിന്യത്തേക്കാൾ കഠിനമായിരുന്നു എന്റെ ജീവിതം.
പക്ഷേ അതേ രാത്രി തന്നെയാണ് ഞാൻ മറ്റൊരു സത്യം മനസ്സിലാക്കിയത്:
താൽക്കാലികമായ കിടക്കയ്ക്ക് മുകളിൽ കിടക്കുന്നവന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ താൽക്കാലികമാകണമെന്നില്ല.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു.
കുളിച്ചു.
അന്നത്തെ യുവാക്കളുടെ ഹരമായിരുന്ന John Players ഷർട്ട് ധരിച്ചു. Woodland ഷൂസ് ധരിച്ചു. പാന്റും ധരിച്ചു.
വേഷം കണ്ടാൽ ഒരു എക്സിക്യൂട്ടീവ് ജോലിക്ക് പോകുന്ന ഒരാളെപ്പോലെ.
മനസ്സിൽ ചെറിയൊരു പ്രതീക്ഷ.
ബിജുവിനൊപ്പം പുറത്തിറങ്ങി.
അവന് ടിപ്പർ ലോറി ഓടിക്കലായിരുന്നു ജോലി. അവന്റെ ലോറിയിൽ എന്നെയും കയറ്റി.
എന്റെ നിസ്സഹായാവസ്ഥ അവന് മനസ്സിലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവൻ വർക്ക്സ് മാനേജരോട് പറഞ്ഞ് എനിക്കും ഒരു ജോലി ശരിയാക്കിയിരുന്നു.
ജോലി എന്താണെന്ന് മാത്രം പറഞ്ഞില്ല.
വാഹനം ഒരു വലിയ നിർമ്മാണത്തിലിരുന്ന കെട്ടിടത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിർത്തി.
ബിജു എന്നെ നോക്കി പറഞ്ഞു:
"അളിയാ, വണ്ടിയുടെ പുറകിൽ 50 ചാക്ക് സിമന്റുണ്ട്. അത് ചുമന്ന് മൂന്നാം നിലയിൽ എത്തിക്കണം."
ഒരു നിമിഷം ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി എക്സിക്യൂട്ടീവ് ജോലിക്കായി ഇറങ്ങിയ എനിക്ക് ലഭിച്ച ജോലി—
ചുമട്ടുകാരന്റെ ജോലി.
ഇന്നത്തെപ്പോലെ ലിഫ്റ്റില്ല.
സിമന്റ് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ആധുനിക സംവിധാനങ്ങളില്ല.
ഓരോ ചാക്കും ശരീരത്തിന്റെ കരുത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ഉയർത്തണം.
എങ്കിലും ഞാൻ ജോലി തുടങ്ങി.
കാരണം അന്ന് എന്റെ മുന്നിൽ രണ്ട് വഴികളേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
തിരിഞ്ഞുപോകുക.
അല്ലെങ്കിൽ ചുമന്ന് മുന്നോട്ടുപോകുക.
ഞാൻ രണ്ടാമത്തെ വഴി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏകദേശം ഒന്നര മാസം അവിടെ തുടർന്നു.
ടിപ്പർ ലോറിയിൽ ക്ലീനറായി.
ഒഴിവുസമയങ്ങളിൽ വാഹനങ്ങൾ കഴുകി.
ഓവർടൈം ജോലികൾ ചെയ്തു.
ചെറിയ ചെറിയ ജോലികൾ ചേർന്നാണ് അന്നത്തെ ജീവിതം മുന്നോട്ടുപോയത്.
ഒടുവിൽ ആവശ്യത്തിനുള്ള കുറച്ച് പണവുമായി നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
പിന്നീട് മനസ്സിലായി—
ജീവിതത്തിൽ ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ സ്വപ്നം കണ്ട ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. പക്ഷേ സ്വപ്നം ഉപേക്ഷിക്കാതെ ഏതുജോലിയും ചെയ്യാൻ കഴിയണം.
---
അധ്യായം 5
ആരും കയറാത്ത മരങ്ങളുടെ മുകളിലേക്ക്
സഹോദരിയുടെ പ്രസവവും ആശുപത്രി സംബന്ധമായ കാര്യങ്ങളും കാരണം വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് പോകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
നാട്ടിൽ തന്നെ തുടരേണ്ടിവന്നു.
അപ്പോൾ കൂലിപ്പണിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.
ആരും കയറാൻ തയ്യാറാകാത്ത മരങ്ങളിൽ കയറി കുരുമുളക് പറിച്ചു.
ആരും ഇറങ്ങാൻ മടിക്കുന്ന കിണറുകളിൽ ഇറങ്ങി അവ വൃത്തിയാക്കി.
ആരും ചുമക്കാൻ തയ്യാറാകാത്ത ഭാരമേറിയ മുറിച്ചിട്ട മരങ്ങൾ ചുമന്നു.
തട്ടുപണി ചെയ്തു.
പെയിന്റിംഗ് ചെയ്തു.
ലോഡിംഗ് ചെയ്തു.
കിട്ടുന്ന ഏതു കൂലിവേലയും ചെയ്തു.
അപകടസാധ്യതയുള്ള ചില ജോലികൾക്ക് കൂടുതൽ കൂലി ലഭിക്കുമായിരുന്നു. അതായിരുന്നു അതിലേക്ക് എന്നെ ആകർഷിച്ച പ്രധാന കാരണം.
എനിക്ക് അന്ന് ജോലി തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള ആഡംബരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ജീവിതം തന്ന ജോലി സ്വീകരിക്കാനുള്ള നിർബന്ധമായിരുന്നു.
കൈയിൽ പണം കുറവായിരുന്നെങ്കിലും മനസ്സിൽ ഒരു സമ്പത്ത് രൂപപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു—ജോലിയോടുള്ള ബഹുമാനം.
മരത്തിന്റെ മുകളിലും കിണറിന്റെ അടിയിലും കെട്ടിടത്തിന്റെ മുകളിലും റോഡരികിലും—എവിടെ ജോലി ചെയ്താലും മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനത്തിന് ഒരേ വിലയാണെന്ന് ഞാൻ പഠിച്ചു.
പിന്നീട് പുസ്തകങ്ങളുടെ കെട്ടുകൾ ചുമക്കേണ്ടിവന്നപ്പോൾ ആ കാലത്തെ ശരീരശക്തി എനിക്ക് കൂട്ടായി.
വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങി പുസ്തകങ്ങൾ വിൽക്കേണ്ടിവന്നപ്പോൾ ആ കാലത്തെ സഹനശക്തി എനിക്ക് കൂട്ടായി.
അവഗണന നേരിടേണ്ടിവന്നപ്പോൾ ആ കാലത്തെ ആത്മാഭിമാനം എന്നെ താങ്ങി.
ജീവിതം അന്ന് എന്നെ അറിയാതെ തന്നെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.
---
അധ്യായം 6
ഒരു കലിങ്കിൽ തുറന്ന വാതിൽ
കൊല്ലത്തുള്ള ഒരു കമ്പനിയിൽ വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങി സാധനങ്ങൾ വിൽക്കാൻ ആളെ ആവശ്യമുണ്ടെന്ന പരസ്യം പത്രത്തിൽ കണ്ടു.
ഞാൻ വീണ്ടും കൊല്ലത്തെത്തി.
ഗ്യാസ് ലൈറ്റർ, വാച്ച്, ഗ്യാസടുപ്പുകളുടെ ട്യൂബ് തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു വിൽക്കേണ്ടിയിരുന്നത്.
ആദ്യദിവസം മൺട്രോതുരുത്ത് പ്രദേശത്ത്.
രാവിലെ മുതൽ വീടുകൾ കയറി.
വാതിലുകൾ മുട്ടി.
സംസാരിച്ചു.
സാധനങ്ങൾ കാണിച്ചു.
പക്ഷേ ഒരു വിൽപ്പന പോലും നടന്നില്ല.
വൈകുന്നേരമായപ്പോൾ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു.
മനസ്സും തളർന്നിരുന്നു.
ഒരു കലിങ്കിൽ ഇരുന്ന് വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്നു.
അപ്പോഴാണ് രണ്ട് ചെറിയ പിള്ളേരെ കണ്ടത്.
അവർ പുസ്തകങ്ങൾ വിൽക്കാനായി നടന്നുവരികയായിരുന്നു.
ഒരാൾ കാട്ടാക്കട സ്വദേശി സജീർ.
മറ്റൊരാൾ സിനിമാപറമ്പ് സ്വദേശി മുനീർ.
അവർ കാട്ടാക്കട സ്വദേശി റഷീദിന്റെ സ്റ്റാർ ബുക്സിന്റെ വിൽപ്പനക്കാരായിരുന്നു.
സംസാരത്തിനിടെ എന്റെ അവസ്ഥയും അന്നത്തെ പരാജയവും ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
അവർ ചോദിച്ചു:
"പുസ്തകം വിൽക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ടോ?"
ആ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ എന്തോ ഉണർന്നു.
പുസ്തകങ്ങളോട് എനിക്ക് പണ്ടേ താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.
വായനയോടും അക്ഷരങ്ങളോടും എപ്പോഴും ഒരു അടുപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.
അതുകൊണ്ട് അധികം ചിന്തിച്ചില്ല.
"വരാം."
ആ ഒരു സമ്മതം എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തീരുമാനങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറുമെന്ന് അന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു.
അവർ വിലാസം നൽകി.
ഞാൻ കൊല്ലത്തേക്ക് മടങ്ങി.
വിൽപ്പനയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന സാധനങ്ങൾ തിരികെ ഏൽപ്പിച്ചു.
ബാഗും വസ്ത്രങ്ങളും എടുത്തു.
മുഖത്തലയിലേക്ക് തിരിച്ചു.
അവിടെ ഞങ്ങളുടെ താമസസ്ഥലം പഴയൊരു കടമുറിയായിരുന്നു.
തടിപ്പാളികൾ നിരനിരയായി അടുക്കിവെച്ചിരുന്ന ഒരു ഇടം.
അവിടെ കിടന്നുറങ്ങി.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് ഞാൻ മറ്റൊരു മനുഷ്യനായി പുറത്തിറങ്ങി.
ഞാൻ പുസ്തകവിൽപ്പനക്കാരനായി.
---
അധ്യായം 7
ആദ്യ പുസ്തകവും ആദ്യ വായനക്കാരനും
മുഖത്തലയിൽ ഏകദേശം ഒന്നര മാസം.
വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങി പുസ്തകവിൽപ്പന.
SISO Books, Computech, Prasanthi, Dronacharya Addone തുടങ്ങിയ പ്രസാധകരുടെ പുസ്തകങ്ങളായിരുന്നു പ്രധാനമായും വിൽപ്പനയ്ക്കുണ്ടായിരുന്നത്.
ആദ്യകാലത്ത് പുസ്തകങ്ങൾ എന്റെ ബാഗിലായിരുന്നു.
പിന്നീട് മനസ്സിലായി—അവ വായനക്കാരുടെ വീടുകളിലാണ് യഥാർത്ഥ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തുന്നത്.
ഓരോ വീടും ഒരു പുതിയ അനുഭവമായിരുന്നു.
ചിലർ പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങി.
ചിലർ വാങ്ങിയില്ല.
ചിലർ ഏറെ നേരം സംസാരിച്ച് ഒടുവിൽ ഒന്നും വാങ്ങാതെ യാത്രയാക്കി.
ചിലർ പുസ്തകം വാങ്ങിയതിനു ശേഷം വീണ്ടും വിളിച്ചു.
അവരിൽ ചിലർ പിന്നീട് സ്ഥിരം വായനക്കാരായി.
അങ്ങനെയാണ് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയത്:
പുസ്തകവിൽപ്പന എന്നത് സാധനം വിൽക്കുന്നതല്ല; വായനയുടെ ആവശ്യം കണ്ടെത്തുന്നതാണ്.
കുട്ടികൾക്ക് കഥകൾ.
വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പഠനസഹായികൾ.
മാതാപിതാക്കൾക്ക് അറിവിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ.
വിശ്വാസികൾക്ക് പുരാണഗ്രന്ഥങ്ങൾ.
അധ്യാപകർക്ക് റഫറൻസ് പുസ്തകങ്ങൾ.
ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും കൈയിൽ എത്തേണ്ട പുസ്തകം വേറെയായിരുന്നു.
പുസ്തകവിൽപ്പനയിലൂടെ ഞാൻ മനുഷ്യരെ വായിക്കാൻ തുടങ്ങി.
---
അധ്യായം 8
കല്ലറ—സ്വന്തം വഴിയുടെ തുടക്കം
മുഖത്തലയിലെ അനുഭവങ്ങൾക്കുശേഷം ഞാൻ തിരുവനന്തപുരം കല്ലറ കേന്ദ്രമാക്കി സ്വന്തമായി പുസ്തകവിപണനം ആരംഭിച്ചു.
കൊല്ലം.
തിരുവനന്തപുരം.
പത്തനംതിട്ട.
ആലപ്പുഴ.
ജില്ലകൾ മാറി.
വീടുകൾ മാറി.
പക്ഷേ ബാഗിലെ പുസ്തകങ്ങൾ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.
കുറച്ചുനാളുകൾക്കുശേഷം Oxford University Press-ന്റെ പുസ്തകങ്ങളും ധാരാളമായി വിപണനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
ഒപ്പം ഹൈന്ദവപുരാണ പുസ്തകങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സപ്താഹ വേദികളിലും ഉത്സവസ്ഥലങ്ങളിലും കൊണ്ടുപോയി വിറ്റു.
അത് എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ദുർഘടവും അപകടകരവുമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കവുമായിരുന്നു.
യാത്രകൾ.
അപരിചിതമായ സ്ഥലങ്ങൾ.
അറിയാത്ത ആളുകൾ.
കൈയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ.
മുന്നിൽ അനിശ്ചിതത്വം.
എന്നാൽ അക്ഷരങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ജീവിതം എനിക്ക് ഒരു പുതിയ ആത്മവിശ്വാസം നൽകുകയായിരുന്നു.
---
അധ്യായം 9
ഫാത്തിമ ബുക്സ് — ഒരു സ്വപ്നത്തിന്റെ പരീക്ഷണം
അമ്മയുടെ സഹോദരന് തിരുവനന്തപുരം കല്ലറ GVHSS-ന് മുൻവശത്ത് സ്വന്തമായി ഒരു കെട്ടിടമുണ്ടായിരുന്നു.
അവിടെ ഒരു ബുക്ക് ഷോപ്പും സ്റ്റേഷനറി കടയും ചെറിയ കൂൾ ഡ്രിങ്ക്സ് കടയുമൊക്കെ തുടങ്ങാമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
പണം താൻ മുടക്കാമെന്നും പറഞ്ഞു.
അത് എനിക്ക് വലിയൊരു സ്വപ്നമായി.
അങ്ങനെ ഫാത്തിമ ബുക്സ് ആരംഭിച്ചു.
ഒരു കട.
സ്വന്തം സംരംഭം.
സ്വന്തം പേരിൽ വളരാനുള്ള ഒരു അവസരം.
പക്ഷേ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ സ്വപ്നങ്ങളും നമ്മൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വേഗത്തിൽ വളരണമെന്നില്ല.
വിവിധ പ്രതിസന്ധികൾ വന്നു.
തുടരാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു.
വീണ്ടും ഒരു വഴിത്തിരിവ്.
വീണ്ടും തൊഴിൽ.
മാതൃഭൂമി ദിനപത്രത്തിൽ ഫീൽഡ് സ്റ്റാഫായി ജോലി ശരിയാക്കി കൊട്ടാരക്കരയിലേക്ക് മാറി.
കൊല്ലം–കൊട്ടാരക്കര മേഖലകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടെയാണ് മലയാള മനോരമയിൽ ഫീൽഡ് സ്റ്റാഫിന്റെ ഒഴിവുണ്ടായത്.
ഞാൻ കൊല്ലം കടപ്പാക്കട യൂണിറ്റിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
---
അധ്യായം 10
മലയാള മനോരമ — ജീവിതത്തിലെ സർവകലാശാല
മലയാള മനോരമയിലെ രണ്ടര വർഷം എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പാഠശാലകളിലൊന്നായിരുന്നു.
തുച്ഛമായ ദിവസവേതനം.
കഠിനമായ ജോലി.
പട്ടിപ്പണിയെടുപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ച ചില ദിവസങ്ങൾ.
എങ്കിലും ആ ജീവിതം എന്നെ തകർത്തില്ല.
അത് എന്നെ പാകപ്പെടുത്തി.
മനുഷ്യരെ മനസ്സിലാക്കാൻ പഠിച്ചു.
സമയത്തിന്റെ വില പഠിച്ചു.
പണത്തിന്റെ വില പഠിച്ചു.
വിശപ്പിന്റെ അർത്ഥം പഠിച്ചു.
അഭാവത്തിൽ എങ്ങനെ ജീവിക്കാമെന്ന് പഠിച്ചു.
അതിനിടെ PSC പരീക്ഷകളും എഴുതി.
ഒപ്പം ജോലി ചെയ്തിരുന്ന പലരും പരീക്ഷയെഴുതി സർക്കാർ ജോലി നേടി.
ഒരാൾക്കുപിന്നാലെ മറ്റൊരാൾ യാത്രയായി.
ഞാനും പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു.
പക്ഷേ എനിക്ക് ജോലി ലഭിച്ചില്ല.
അന്ന് അത് പരാജയമായി തോന്നി.
പിന്നീട് ജീവിതത്തെ തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ തോന്നി—
ദൈവം എന്റെ കയ്യിൽ ഒരു സർക്കാർ നിയമന ഉത്തരവ് നൽകാതിരുന്നത്, മറ്റൊരു ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ വഴിയിലേക്ക് എന്നെ അയക്കാനായിരിക്കാം.
മനോരമയിലെ ശമ്പളം വളരെ കുറവായിരുന്നു.
എങ്കിലും അതിൽ നിന്ന് കഴിയുന്നത്ര മിച്ചംപിടിച്ചു.
കൊല്ലം മുനിസിപ്പൽ ഹാളിലെ വിവാഹസദ്യകളിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ച ദിവസങ്ങളുണ്ട്.
ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ അന്നദാനങ്ങളിൽ വിശപ്പടക്കിയ ദിവസങ്ങളുണ്ട്.
അവയൊന്നും ഇന്ന് ഓർക്കുമ്പോൾ ലജ്ജയല്ല.
അത് എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സത്യമാണ്.
വിശപ്പിന്റെ കാലം കടന്നുപോയതുകൊണ്ടാണ് സമൃദ്ധിയുടെ ഒരു തുള്ളിക്ക് പോലും പിന്നീട് വില മനസ്സിലായത്.
---
അധ്യായം 11
വീണ്ടും പുസ്തകങ്ങളിലേക്ക്
മനോരമ വിട്ടശേഷം മംഗളം, ദീപിക തുടങ്ങിയ ദിനപത്രങ്ങളിലും ജോലി നോക്കി.
പക്ഷേ കൃത്യമായ ശമ്പളം ലഭിക്കാത്ത സാഹചര്യങ്ങൾ കാരണം അവിടെയും അധികകാലം തുടരാനായില്ല.
അവസാനം ഞാൻ വീണ്ടും പുസ്തകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
കൊല്ലം പള്ളിമുക്കിൽ പാരഡൈസ് ഹോട്ടലുടമയുടെ പഴയൊരു കെട്ടിടത്തിലെ ഒറ്റമുറിയിൽ നിന്ന് പുസ്തകവിൽപ്പന വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു.
ഇത്തവണ എന്റെ വിൽപ്പനയ്ക്ക് അതിരുകളുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ട്രെയിൻ.
ബസ്.
വീട്.
വിദ്യാലയം.
ഓഫീസ്.
സമാന്തര വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനം.
എവിടെയും പുസ്തകങ്ങളുമായി എത്തി.
കൊല്ലം ഭരണിക്കാവിൽ ബസുകളിൽ കയറി പുസ്തകങ്ങൾ വിറ്റു.
തിരുവനന്തപുരം മുതൽ എറണാകുളം വരെയും കോട്ടയം വരെയും ട്രെയിനുകളിൽ പുസ്തകങ്ങളുമായി സഞ്ചരിച്ചു.
വർക്കലയിൽ പൂർണ്ണ വിദ്യാഭ്യാസ മാസികകളുടെ വിൽപ്പനയുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുത്തു.
തുടർന്ന് ലേബർ ഇന്ത്യ മാസികയുടെ കൊല്ലം–തിരുവനന്തപുരം ജില്ലകളിലെ വിതരണ മേഖലയിലും കുറച്ചുനാൾ പ്രവർത്തിച്ചു.
ജീവിതം വീണ്ടും അലഞ്ഞുനടന്നു.
പക്ഷേ ഇപ്പോഴത്തെ അലച്ചിലിന് ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടായിരുന്നു.
അക്ഷരങ്ങളെ ആളുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുക.
---
അധ്യായം 12
DC Books — മറ്റൊരു വലിയ പാഠശാല
തുടർന്ന് കോട്ടയം DC Books പ്രീ-പബ്ലിക്കേഷൻ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു.
അവിടെ ഒഴിവുണ്ടെന്ന പരസ്യം കണ്ടു.
അപേക്ഷ അയച്ചു.
ഇന്റർവ്യൂ നടന്നു.
അങ്ങനെ Direct Selling Agent — DSA എന്ന തസ്തികയിൽ DC Books-ൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
കൊല്ലം ചിന്നക്കടയും തിരുവനന്തപുരം സ്റ്റാച്യുവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഷോപ്പുകളുടെ പരിധിയിൽ ഏകദേശം രണ്ടര വർഷം പ്രവർത്തിച്ചു.
പുസ്തകങ്ങൾ ഇനി എന്റെ തൊഴിൽ മാത്രമല്ലായിരുന്നു.
അത് എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ഒരു പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനു പിന്നിലെ പ്രക്രിയ.
ഒരു പുസ്തകം വായനക്കാരിലെത്തിക്കുന്നതിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ.
വിൽപ്പനയുടെ മനഃശാസ്ത്രം.
വായനക്കാരുടെ സ്വഭാവം.
പുസ്തകവിപണിയുടെ ചലനങ്ങൾ.
ഇവയെല്ലാം കൂടുതൽ അടുത്തറിയാൻ ആ കാലഘട്ടം സഹായിച്ചു.
പക്ഷേ തൊഴിൽവ്യവസ്ഥകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം ഒടുവിൽ അവിടെയും ജോലി വിടേണ്ടിവന്നു.
ആകെ 17 പേർ ഉണ്ടായിരുന്ന സംഘത്തിൽ, എന്റെ വിടവാങ്ങലോടെ ആ ഘട്ടം അവസാനിച്ചു.
വീണ്ടും ഞാൻ പുറത്തേക്ക്.
വീണ്ടും അനിശ്ചിതത്വം.
പക്ഷേ പുസ്തകങ്ങളുടെ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് കുറച്ചുകൂടി അറിവുള്ള ഒരാളായി.
---
അധ്യായം 13
നാരങ്ങയും രാഷ്ട്രീയവും
ഈ അലച്ചിലുകളും കച്ചവടങ്ങളും പെട്ടെന്ന് അവസാനിപ്പിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും നാട്ടിലെത്തി.
നാരങ്ങക്കച്ചവടം ചെയ്തു.
പച്ചക്കറിക്കടയിൽ സെയിൽസ്മാനായി.
സഹോദരീഭർത്താവിന്റെ സ്പെയർ പാർട്സ് കടയിൽ സെയിൽസ്മാനായി.
അതോടൊപ്പം പൊതുപ്രവർത്തനവും.
രാഷ്ട്രീയം അന്ന് എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ശക്തമായി ഇടംപിടിച്ചിരുന്ന കാലം.
കുളത്തൂപ്പുഴ, കിഴക്കുംഭാഗം, വളവുപച്ച തുടങ്ങിയ പൊതുചന്തകളിൽ നാരങ്ങയുമായി പോയി കച്ചവടം ചെയ്തു.
ഇരുചക്രവാഹനത്തിൽ നാരങ്ങയുമായി പാലോട്, നന്ദിയോട്, പെരിങ്ങമ്മല, ഇലവുപാലം, ചിതറ, ചോഴിയക്കോട്, ഓന്തുപച്ച, ഡാലി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ കടകളിലും എത്തി.
രാഷ്ട്രീയം എനിക്ക് ഒരു തൊഴിൽ ആയിരുന്നില്ല.
പൊതുജീവിതം ഒരു ഉപജീവനമാർഗമാക്കാതെ ഒരു ഉത്തരവാദിത്തമായി കാണണമെന്ന വിശ്വാസം എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.
സത്യസന്ധമായി പൊതുപ്രവർത്തനം ചെയ്യണം.
ജനങ്ങളോടൊപ്പം നിൽക്കണം.
അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കണം.
സ്വന്തം നേട്ടത്തിനുവേണ്ടി രാഷ്ട്രീയത്തെ ഉപയോഗിക്കരുത്.
ഈ മൂല്യങ്ങളാണ് എന്നെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയത്.
പടിപടിയായി യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് മണ്ഡലം കമ്മിറ്റി പ്രസിഡന്റ്.
ബ്ലോക്ക് കമ്മിറ്റി ജനറൽ സെക്രട്ടറി.
കോൺഗ്രസ് ബ്ലോക്ക് കമ്മിറ്റി അംഗം.
പൊതുപ്രവർത്തനത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ സജീവമായി.
ത്രിതല പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചു.
പരാജയപ്പെട്ടു.
സർവീസ് സഹകരണ ബാങ്ക് ഭരണസമിതി തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും മത്സരിച്ചു.
അവിടെയും പരാജയം.
എന്നാൽ ഓരോ പരാജയത്തിനും ശേഷം ഞാൻ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.
കാരണം എന്റെ ജീവിതത്തിൽ പരാജയം എന്നത് ഒരു അവസാനവാക്കായിരുന്നില്ല.
അത് അടുത്ത ശ്രമത്തിന്റെ ആദ്യവാക്കായിരുന്നു.
---
അധ്യായം 14
ആശുപത്രിയിലെ രണ്ടര വർഷം
സുഹൃത്തായ അഡ്വ. നിയാസ് ഭാരതിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ചിതറ തടത്തിലെ 25 കിടക്കകളുള്ള ആശുപത്രിയുടെ മേൽനോട്ടച്ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു.
ഏകദേശം രണ്ടര വർഷം അവിടെ കടന്നുപോയി.
ആശുപത്രി എന്നത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിസ്സഹായമായ നിമിഷങ്ങളെ അടുത്തുനിന്ന് കാണുന്ന ഇടമാണ്.
രോഗികൾ.
ബന്ധുക്കൾ.
ഡോക്ടർമാർ.
നഴ്സുമാർ.
ജീവിതത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മനുഷ്യരുടെ പോരാട്ടം.
അവിടെ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം കൂടി ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.
ഒരു രോഗിയുടെ വേദനയ്ക്ക് മുന്നിൽ സമ്പത്തിനും സ്ഥാനത്തിനും വലിയ പ്രസക്തിയില്ല.
അവിടെ മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനായി മാത്രം നിൽക്കുന്നു.
ആശുപത്രിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഡോക്ടർമാരെയും നഴ്സുമാരെയും ആവശ്യമായി വന്നു.
അതിനായി മലയാള മനോരമയിൽ പരസ്യം നൽകേണ്ടിവന്നു.
പരസ്യത്തിനുള്ള പണവും പരസ്യസാമഗ്രികളും മലയാള മനോരമ ലേഖകൻ കടയ്ക്കൽ ഗോപനെ ഏൽപ്പിച്ചു.
അത് ഒരു സാധാരണ ഔദ്യോഗിക നടപടിയായിരുന്നു.
എന്നാൽ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകൾ പലപ്പോഴും സാധാരണ സംഭവങ്ങളുടെ വേഷത്തിലാണ് നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തുന്നത്.
അന്നും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.
ഒരു ആശുപത്രിയിലെ ഒരു പരസ്യം എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായത്തിലേക്കുള്ള വാതിലായി മാറുകയായിരുന്നു.
അത് ഞാൻ അന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.
പക്ഷേ പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങൾ തെളിയിച്ചത് അതായിരുന്നു.
---
അധ്യായം 15
പരാജയങ്ങൾ എന്നെ തോൽപ്പിച്ചില്ല
പിന്നോട്ടുനോക്കുമ്പോൾ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരുപാട് ജോലികളുടെ പേരുകൾ കാണാം.
ഫീൽഡ് സ്റ്റാഫ്.
വീടുകയറി വിൽപ്പനക്കാരൻ.
ചുമട്ടുകാരൻ.
ടിപ്പർ ക്ലീനർ.
വാഹനം കഴുകുന്ന തൊഴിലാളി.
കൂലിപ്പണിക്കാരൻ.
കുരുമുളക് പറിക്കുന്ന തൊഴിലാളി.
കിണർ വൃത്തിയാക്കുന്ന തൊഴിലാളി.
തട്ടുപണിക്കാരൻ.
പെയിന്റിംഗ് തൊഴിലാളി.
ലോഡിംഗ് തൊഴിലാളി.
പത്രത്തിലെ ഫീൽഡ് സ്റ്റാഫ്.
മാസിക വിതരണക്കാരൻ.
പുസ്തകവിൽപ്പനക്കാരൻ.
നാരങ്ങക്കച്ചവടക്കാരൻ.
സെയിൽസ്മാൻ.
ആശുപത്രി മേൽനോട്ടക്കാരൻ.
ഓരോ ജോലിക്കും പിന്നിൽ ഒരു കഥയുണ്ട്.
ഓരോ കഥയ്ക്കും പിന്നിൽ ഒരു മുറിവുണ്ട്.
ഓരോ മുറിവിനും പിന്നിൽ ഒരു പാഠമുണ്ട്.
എന്നെ ആരും ഒരൊറ്റ വഴിയിലൂടെ നടത്തിച്ചില്ല.
ജീവിതം തന്നെ പല വഴികളിലൂടെ എന്നെ നടത്തി.
ചില വഴികളിൽ ചെളിയുണ്ടായിരുന്നു.
ചില വഴികളിൽ വിയർപ്പുണ്ടായിരുന്നു.
ചില വഴികളിൽ വിശപ്പുണ്ടായിരുന്നു.
ചില വഴികളിൽ അപമാനവും നിരാശയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
പക്ഷേ എവിടെയോ, ഏതോ വളവിൽ, ഒരു പുസ്തകം കാത്തുനിന്നിരുന്നു.
ഒരു വായനക്കാരൻ കാത്തുനിന്നിരുന്നു.
ഒരു അവസരം കാത്തുനിന്നിരുന്നു.
അത് കണ്ടെത്താനുള്ള യാത്രയായിരുന്നു എന്റെ ജീവിതം.
---
അധ്യായം 16
ഒരു ചുമട്ടുകാരന്റെ തോളിൽ നിന്ന് പുസ്തകങ്ങളുടെ ലോകത്തേക്ക്
ഒരു കാലത്ത് ഞാൻ മൂന്നാം നിലയിലേക്ക് സിമന്റ് ചാക്കുകൾ ചുമന്നിരുന്നു.
പിന്നീട് അതേ തോളിൽ പുസ്തകങ്ങളുടെ ചാക്കുകളെത്തി.
അന്ന് ഞാൻ ചുമന്നത് കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയാനുള്ള സിമന്റായിരുന്നു.
പിന്നീട് ഞാൻ ചുമന്നത് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകൾ പണിയാനുള്ള പുസ്തകങ്ങളായിരുന്നു.
ഈ രണ്ടിനുമിടയിൽ എന്റെ ജീവിതം കടന്നുപോയ ദൂരം വളരെ വലുതാണ്.
പക്ഷേ ഇന്ന് തോന്നുന്നു—
ആ സിമന്റ് ചാക്കുകൾ ചുമന്ന ദിവസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ പുസ്തകങ്ങളുടെ കെട്ടുകൾ ചുമക്കാൻ ഞാൻ പഠിച്ചേനെയോ?
ആ ഹാർഡ് ബോർഡ് കിടക്ക ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഒരു മുറിയുടെ വില മനസ്സിലാക്കിയേനെയോ?
ആ 150 രൂപയിൽ താഴെയുള്ള പണവുമായി കോട്ടയത്ത് നിന്ന ദിവസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഒരു രൂപയുടെ വില അറിഞ്ഞേനെയോ?
മൺട്രോതുരുത്തിലെ ആ പരാജയപ്പെട്ട വിൽപ്പന ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ സജീറിനെയും മുനീറിനെയും കണ്ടുമുട്ടുമായിരുന്നോ?
അവരെ കണ്ടുമുട്ടിയില്ലെങ്കിൽ പുസ്തകവിൽപ്പന എന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് വന്നേനെയോ?
ഒരുപക്ഷേ ഇല്ല.
അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിലെ പരാജയങ്ങളെ വെറുക്കാത്തത്.
അവയാണ് എന്നെ എന്റെ വഴിയിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.
---
അധ്യായം 17
ജീവിതം എഴുതിത്തുടങ്ങിയ പുസ്തകം
എന്റെ ജീവിതത്തെ ഒരു പുസ്തകമായി കരുതിയാൽ അതിന്റെ ആദ്യ പേജുകളിൽ വലിയ വിജയങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു—
അഭാവം.
അലച്ചിൽ.
തൊഴിലന്വേഷണം.
ചെറിയ ശമ്പളം.
വീടുവീടാന്തരമുള്ള വിൽപ്പന.
കൂലിപ്പണി.
ചുമടെടുപ്പ്.
വിശപ്പ്.
പരാജയം.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവികൾ.
തൊഴിൽ നഷ്ടങ്ങൾ.
പുതിയ തുടക്കങ്ങൾ.
വീണ്ടും പരാജയങ്ങൾ.
വീണ്ടും യാത്ര.
പക്ഷേ ആ പുസ്തകത്തിലെ ഓരോ പേജും അടുത്ത പേജിനായി എന്നെ തയ്യാറാക്കുകയായിരുന്നു.
എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത് പണം ആയിരുന്നില്ല.
ഞാൻ കണ്ട മനുഷ്യരായിരുന്നു.
എന്നെ സഹായിച്ച സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നു.
എന്നെ നിരസിച്ച വാതിലുകളായിരുന്നു.
എന്നെ സ്വീകരിച്ച വീടുകളായിരുന്നു.
എന്നെ താങ്ങിയ ചെറിയ അവസരങ്ങളായിരുന്നു.
എന്നെ മുന്നോട്ട് തള്ളിയ പരാജയങ്ങളായിരുന്നു.
അവസാനം—
എന്റെ കൈയിലെത്തിയ പുസ്തകങ്ങളായിരുന്നു.
ആ പുസ്തകങ്ങളാണ് പിന്നീട് എന്റെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിയത്.
ഒരു തൊഴിൽ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങിയ യുവാവ് ഒടുവിൽ ഒരു പുസ്തകവിൽപ്പനക്കാരനായി മാറിയ കഥ മാത്രമല്ല ഇത്.
ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പുനർനിർമ്മിച്ചു എന്ന കഥയാണ്.
ഒരു വാതിൽ അടഞ്ഞപ്പോൾ മറ്റൊരു വാതിൽ തേടിയ കഥ.
ഒരു ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ മറ്റൊരു തൊഴിൽ കണ്ടെത്തിയ കഥ.
ഒരു സ്വപ്നം തകർന്നപ്പോൾ അതിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നം പണിത കഥ.
അത് എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കഥയായിരുന്നു.
ഇനിയും എഴുതപ്പെടാത്ത നിരവധി പേജുകളുമായി മുന്നിൽ നീണ്ടുകിടന്ന ഒരു പുസ്തകം.
ആ പുസ്തകത്തിന്റെ അടുത്ത അധ്യായം—
ഒരു പരസ്യത്തിലൂടെ തുറക്കാൻ പോകുകയായിരുന്നു.
