22/05/2026
ପ୍ରଥମେ କିଏ ତିଆରି କରିଥିଲେ ORS?
ଖରାଦିନେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଯାଉଥିବାରୁ ‘ଓଆରଏସ’ ପିଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ଡାକ୍ତର। ଶରୀରରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶକୁ ବ୍ୟାଲାନ୍ସ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥାଏ ଓଆରଏସ। କିନ୍ତୁ, ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି କି ଏହି ଓଆରଏସ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରଥମେ କିଏ ତିଆରି କରିଥିଲେ? ଜାଣିକି ଖୁସି ହେବେ ଯେ, ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଡାକ୍ତର ପ୍ରଥମେ ଏହି ମିଶ୍ରଣ ତିଆରି କୋଟି କୋଟି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରୁ ବଞ୍ଚାଇ ପାରିଥିଲେ। ପଢ଼ନ୍ତୁ, ପୂରା କାହାଣୀ।…
ଓରାଲ୍ ରିହାଇଡ୍ରେସନ୍ ‘ସଲ୍ଟସ୍’ ବା ସଲ୍ୟୁସନ (ORS)କୁ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଆବିଷ୍କାର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ଔଷଧର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହା ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ - ଲୁଣ, ଚିନି ଏବଂ ପାଣିର ଏକ ସଠିକ୍ ମିଶ୍ରଣ, ଯାହା ଶରୀରରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଯିବା (dehydration)ଜନିତ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିଥାଏ।
ଏହା କିପରି ଆବିଷ୍କାର ହେଲା, କିଏ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଏହାଦ୍ୱାରା କେତେ କୋଟି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିଛି, ଆସନ୍ତୁ ସେହି ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ORS କିଏ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ?
‘ଓଆରଏସ’ର ଆବିଷ୍କାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣାର ପରିଣାମ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପଛରେ ଭାରତୀୟ ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡାକ୍ତର ଦିଲୀପ ମହଲାନାବିସ୍ (Dr. Dilip Mahalanabis)ଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅବଦାନ ରହିଛି ।
ପ୍ରାଥମିକ ଗବେଷଣା (୧୯୬୦ ଦଶକ):
ଆମେରିକାର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ଯେ ଶରୀରରେ ସୋଡିୟମ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (sodium-glucose cotransport) ଏକାଠି ମିଶିଲେ ଅନ୍ତନଳୀ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପାଣି ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ। ଡେଭିଡ୍ ନାଲିନ୍ ଏବଂ ରିଚାର୍ଡ କ୍ୟାସ୍ଙ୍କ ଭଳି ଗବେଷକମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏହାର ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ।
କ୍ଷେତ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଫଳତା (୧୯୭୧):
ପ୍ରଥମେ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଏହି ମିଶ୍ରଣ କେବଳ ଡାକ୍ତରମାନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଦିଆଯାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ୧୯୭୧ ମସିହାର ବାଂଲାଦେଶ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଏହି ଧାରଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା।
ଏହା କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା?
୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶରଣାର୍ଥୀ ବାଂଲାଦେଶରୁ ଆସି ଭାରତର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସୀମାନ୍ତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ଭିଡ଼ ଏବଂ ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହଇଜା (cholera) ବ୍ୟାପିଗଲା।
ଡାକ୍ତର ଦିଲୀପ ମହଲାନାବିସ୍ ସେହି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ମେଡିକାଲ୍ କ୍ୟାମ୍ପ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ। ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ ସାଲାଇନ୍ ବୋତଲ (IV fluids) ଏବଂ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ସିରିଞ୍ଜ୍ ସରିଗଲା। ଏଭଳି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଡାକ୍ତର ମହଲାନାବିସ୍ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ -
ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ସେ ସାଧାରଣ ଲୁଣ (sodium chloride), ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (sodium bicarbonate) ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମିଶାଇ ପାଣିରେ ଗୋଳାଇବା ପାଇଁ ପାଉଡର୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ନୂତନ ପ୍ରୟୋଗ: କ୍ୟାମ୍ପରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଡାକ୍ତର ବା ନର୍ସ ନଥିବାରୁ ଏହି ପାଉଡରକୁ ପଲିଥିନ୍ରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ପ୍ୟାକେଟ୍ କରି ରୋଗୀଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରୋଗୀଙ୍କୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ପିଆଇବାକୁ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ସଫଳତା: ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ଚମତ୍କାର ଭାବେ କାମ କଲା। ଯେଉଁ କ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ଚିକିତ୍ସା ଚାଲିଥିଲା ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁହାର ପ୍ରାୟ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଡାକ୍ତର ମହଲାନାବିସ୍ଙ୍କ କ୍ୟାମ୍ପରେ ORS ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁହାର ୩.୬ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା।
ଏହା ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO)କୁ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଖାଇଲା ଯେ ଜଣେ ଶିଶୁର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ବଡ଼ ମେଡିକାଲ୍ ଡିଗ୍ରୀର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ବାପାମା’ ନିଜେ ଘରେ ତିଆରି କରିପାରିବେ।
ଏହା ଦ୍ୱାରା କେତେ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଛି?
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO)ର ଆକଳନ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୯୭୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ORS ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱରେ ୫ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିଛି ।
୧୯୫୦ ଏବଂ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଶିଶୁମୃତ୍ୟୁର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ଥିଲା ଝାଡ଼ାବାନ୍ତି ଏବଂ ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍, ଯାହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଥିଲା। ‘ORS’ର ବହୁଳ ପ୍ରସାର ପରେ ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ବଡ଼ ସୁଧାର ଆସିଛି:
ବାର୍ଷିକ ଜୀବନ ରକ୍ଷା: ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ବଞ୍ଚାଉଛି ।
ସ୍ୱଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚ: ଅଳ୍ପ ଟଙ୍କାର ଏହି ପ୍ୟାକେଟ୍ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା ଔଷଧ। କୁହାଯାଏ, ORS ହେଉଛି ‘‘ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ଏହି ଶତାବ୍ଦୀର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଗତି’’।
