26/11/2025
ਵਿਸ਼ਾ: ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ
ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਗਣ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਥੀਓ,
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ – ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ – ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ – ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹਪੱਥਰ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੋਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 2 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ, 18 ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਕ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਡ੍ਰਾਫਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ – ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੋਵੇ – ਉਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਰਗੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ।
ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ:
• ਬੋਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ
• ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
• ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ
• ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ
• ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ, ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ…
ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ
ਅੱਜ ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਸੁਨਹਿਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:
1. ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ
ਸਾਡੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ – ਤਿਰੰਗੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ – ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰੀਏ।
2. ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਬਣੋ
ਭਾਰਤ ਇਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਰਿਵਾਜ – ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇਈਏ।
3. ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਣਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
4. ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ
ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਹੈ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ – ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਸਾਡਾ ਵੀ ਫਰਜ ਹੈ।
5. ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਸਕੂਲ, ਸੜਕਾਂ, ਬੱਸਾਂ, ਪਾਰਕ – ਇਹ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਸਜਣੇ-ਸੰਭਾਲੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
6. ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰਨਾ – ਇਹ ਸਾਡੀ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
7. ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ
ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
⸻
ਅੰਤ ਵਿੱਚ…
ਸਾਥੀਓ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਨਾ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ—ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਜੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਓ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲਕੇ ਵਚਨ ਕਰੀਏ ਕਿ:
• ਅਸੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਾਂਗੇ
• ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਨਿਭਾਂਗੇ
• ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵਾਂਗੇ।
ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। 🙏🇮🇳
⸻
