12/07/2026
अबॅकस म्हणजे मेंदूला चालना देणारी पद्धत
ॲबॅकस (Abacus) आणि त्यामुळे होणाऱ्या मानसिक गणिताच्या (Abacus-based Mental Calculation - AMC) प्रभावावर जगभरात अनेक न्यूरोसायंटिफिक आणि शैक्षणिक संशोधन (Research Papers) झालेली आहेत. हे संशोधन प्रामुख्याने मानवी मेंदूची कार्यक्षमता, स्मरणशक्ती आणि एकाग्रता यांवर ॲबॅकसचा काय परिणाम होतो, यावर आधारित आहेत.
त्यातील तीन रिसर्च पेपर्सची आपण थोडक्यात माहिती आणि त्यांनी मांडलेले निष्कर्ष पाहुयात.
रिसर्च पेपर १: संशोधनाचा मुख्य विषय: हा एक अवलोकनात्मक अभ्यास (Review Study) आहे, ज्यामध्ये मुलांच्या मेंदूच्या संरचनेवर आणि त्यांच्या संज्ञानात्मक क्षमतांवर (Cognitive Skills) ॲबॅकसच्या प्रशिक्षणाचा काय परिणाम होतो, याचा सखोल अभ्यास केला गेला.
नेमके काय सांगितले आहे?
मेंदूतील बदल (Neural Changes): एफएमआरआय (fMRI) स्कॅनद्वारे असे दिसून आले की जे मुले नियमित ॲबॅकस वापरतात, किंवा अबॅकसचा सराव करतात त्यांच्या मेंदूच्या 'फ्रंटल-पॅरिएटल' (Frontal-Parietal) आणि 'ऑक्सिपिटल-टेंपोरल' (Occipital-Temporal) भागांमध्ये सकारात्मक बदल होतात. हे भाग प्रामुख्याने दृश्य आणि अवकाशीय माहिती हाताळण्यासाठी (Visuospatial Processing) काम करतात.
दोन्ही भागांचा वापर: सामान्य लोक गणित करताना मेंदूचा फक्त डावा भाग (Logical side) वापरतात. पण ॲबॅकस शिकलेली मुले गणिताची आकडेवारी मेंदूच्या उजव्या भागात पाठवून त्याचे 'मण्यांच्या चित्रात' (Images) रूपांतर करतात. यामुळे मेंदूच्या दोन्ही भागांचा (Whole Brain) विकास होतो.
रिसर्च पेपर २- संशोधनाचा मुख्य विषय: ॲबॅकस प्रशिक्षणाचा मुलांच्या लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवर आणि आत्मनियंत्रणावर (Response Inhibition) काय परिणाम होतो, हे तपासण्यासाठी ७५ शाळकरी मुलांवर हा अभ्यास करण्यात आला.
यात नेमके काय सांगितलं आहे?
चूक सुधारण्याची क्षमता (Response Inhibition): या अभ्यासात असे आढळले की ॲबॅकस शिकलेल्या मुलांनी इतर मुलांच्या तुलनेत चाचण्यांमध्ये खूप कमी चुका केल्या. त्यांच्यामध्ये 'रिस्पॉन्स इनहिबिशन' (म्हणजेच घाईघाईत चुकीचा निर्णय न घेता, स्वतःवर नियंत्रण ठेवून अचूक उत्तर देणे) ही क्षमता जास्त चांगली विकसित झाली होती.
एकाग्रतेत वाढ: जेव्हा मुले मनातल्या मनात ॲबॅकसचे मणी हलवून गणित करतात, तेव्हा त्यांना तीव्र एकाग्रता ठेवावी लागते. यामुळे त्यांच्यामध्ये कोणत्याही कामात विचलित न होता दीर्घकाळ लक्ष केंद्रित करण्याची सवय निर्माण होते.
रिसर्च पेपर ३ - संशोधनाचा मुख्य विषय: वेगवेगळ्या वयोगटातील (विशेषतः लहान मुले आणि वृद्ध व्यक्ती) लोकांच्या कार्यक्षमतेवर ॲबॅकसचा काय प्रभाव पडतो, यावर झालेल्या २९ वेगवेगळ्या अभ्यासांचे विश्लेषण यात केले आहे.
वर्किंग मेमरी (Working Memory) मध्ये सुधारणा: या संशोधनात ५ वर्षांच्या कालावधीत मुलांचे मूल्यमापन केले गेले. ॲबॅकसचे प्रशिक्षण घेणाऱ्या मुलांची 'वर्किंग मेमरी' (तात्पुरती माहिती लक्षात ठेवून त्यावर प्रक्रिया करण्याची क्षमता) खूप वाढल्याचे दिसून आले. ही क्षमता केवळ गणितातच नाही, तर इतर विषयांचे पाठांतर आणि संकल्पना समजून घेण्यासही मदत करते.
वृद्धांसाठी फायदेशीर: हा पेपर सांगतो की ॲबॅकस केवळ मुलांसाठीच नाही, तर वृद्धांमध्ये वाढत्या वयासोबत कमी होणारी मानसिक क्षमता किंवा विसरभोळेपणा (Cognitive Impairment) रोखण्यासाठी देखील एक उत्तम 'ब्रेन जिम' म्हणून काम करू शकते.
थोडक्यात काय तर, सायन्स हेच सांगते की ॲबॅकस म्हणजे फक्त 'लवकर गणित सोडवण्याचे साधन' नाही, तर ती मेंदूला चालना देणारी एक पद्धत आहे, ज्यामुळे मुलांची व्हिज्युअलायझेशन (चित्रीकरण करण्याची क्षमता), स्मरणशक्ती, आणि निर्णय घेण्याची अचूकता लक्षणीयरीत्या वाढण्यास मदत करते.
Contact : Adv. Swati Gawade-Dhumal 096078 65949
