Sunday Science School, Akola

Hands-on Science Activities in Heritage International School, Pune

🔭विंटर ऍस्ट्रॉनॉमि कॅम्प🛰
एक सुंदर अनुभव

वर्षभर आतुरतेने वाट पाहावी अशी मनाला नवचैतन्य, उत्साह व नवीन उमेद देणारी शैक्षणिक सहल.
मागील पाच वर्षांपासून सुरु असलेल्या संडे सायन्स स्कुल च्या शैक्षणिक सहलीला (camp & study tours) जाण्याचं अनुभव माझ्या साठी एक शिक्षिका व पालक म्हणून फार महत्वाचा ठरला आहे.

पहिल्या वर्षी माझा मुलगा फक्त एक वर्षाचा असतांना, मला एक सहकारी शिक्षिका म्हणून कॅम्पला जाण्याची संधी मिळाली. त्या वेळी डिसेंबर च्या थंडीत रात्रभर इतक्या लहान मुलाला घेऊन आपण कसे राहणार या विचाराने जावं कि नाही हा निर्णय घेणे कठीण झाले होते.
डिसेंबर च्या थंडीत गाव पासून दूर सुंदर डोंगरांमध्ये असलेले कॅम्प चे विस्तीर्ण व सोईयुक्त परिसर पाहून अर्धी काळजी कमी झाली. कॅम्प परिसर हा जितका रमणीय, सुंदर, निसर्गाच्या व डोंगराच्या सानिध्यात आहे, तितकाच अत्यंत सुरक्षित असल्याची जाणीव मला लवकरच झाली.

रात्री कॅम्प सुरु झाला तेव्हा काळजी व प्रवासाचा थकवा दोन्ही निघून गेले होते. चांदण्यांची चादर ओढलेले निरभ्र आकाश पाहून मन हलके व प्रसन्न झाले. जणू सर्व चांदण्या आपल्या भेटीकरिता आल्या आहेत असे भासू लागले. हळू हळू कॅम्प मध्ये प्रत्येक तार्याची माहिती, त्यांची नावे, अंतरे, वय, रंग, दिशा, त्यांचा प्रवास इत्यादी कळू लागले व त्यांची माझ्याशी मैत्री होऊ लागली. त्यांतच प्रत्येक दिसणारा तारा हा तारा नसून तो एखादा ग्रह पण असू शकतो व हे कसे ओळखायचे हे हि सांगितल्यागेले.
मध्य रात्री आकाशाशी आमचा बराच परिचय झाला होता, माझ्या अपेक्षे पेक्षा सोबतची लहान मुले हे सर्व ज्ञान माझ्या पेक्षा चांगल्या पद्धतीने व पटकन आत्मसात करीत होती. एरवी अभ्याचं नाव काढल्यावर झोप येणारी मुले रात्री २ वाजले तरी आकाश उलगडण्याचा आनंद घेत होती.

कॅम्प मध्ये असलेल्या विविध 🔭टेलिस्कोपस🔭 मधून ग्रह निरीक्षण करतानां जणू आपण स्वतः त्या ग्रहावर गेल्याचा आनंद मुलांमध्ये दिसत होता. सोबत असलेले खगोल विश्लेषक (Abhishek Sir) तितक्याच आत्मीयतेने मुलांना टेलिस्कोप सेट करण्यापासून तर तारे व ग्रहांच्या अवलोकन करण्याची माहिती देत होते. planets, stars, galaxy, clusters ची माहिती घेता घेता व नक्षत्रांच्या गोष्टी ऐकताना ४ कशे वाजलेत काढलेच नाही, इतक्या थंडीतही मुलांचा उत्साह पाहून मी आश्चर्यचकित होती. माझ्या मुलानेही कुठलाही त्रास न देता बराच वेळ सर्व मुलांमध्ये खेळल्यावर तिथेच झोपी गेला.

दुसऱ्यादिवशी सकाळी रात्रीच्या जगण्याचा थकवा मुलांच्या चेहऱ्यावर दिसत नव्हता. मुले स्वतः आनंदाने उठून तयार झाली होती. मग मला काढले कि काही मुले अजिबात झोपलेली नाहीत व सूर्योदयाची वाट पाहत खास हायड्रोजन टेलिस्कोप मधून सूर्य बघायला मिळणार म्हणून आनंदी होती.

पहिल्या दिवशी लाजणारी पालकांशिवाय घराबाहेर न राहिलेली मुले बऱ्यापैकी मोकळी झाली होती, मित्रांसोबत कॅम्प मध्ये गरम रुचकर नाश्ता करतांना आपला अनुभव शेयर करीत होती. हे बघून पहिल्यांदा जाणवलं कि फक्त शाळा व शाळेचा अभ्यास या पलीकडील विश्व देखील मुलांकरिता किती महत्वाचे असते. नेहमी एकेका मार्ककरीत रडणारी मुले किती आनंदी दिसू शकतात.

प्रवास करून नवीन ठिकाणी आल्याचा, नवीन गोष्टी शिकण्याचा अनुभव, त्या बद्दलची जिज्ञासा, नवीन उत्साह, नवीन मित्र, शिक्षक व इतर सहकारी वर्ग या सोबत हि मुले एका रात्रीत मिसळून गेली होती. माझा मुलगा हि या मुलांसोबत राहत होता व त्यांचं पाहून शिकत होता.

शालेय वर्गांपेक्ष शैक्षणिक सहलितुन मुले आत्मनिर्भर, धाडशी व social होतात. त्यानां पडणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे स्वतः शोधण्याचा प्रयत्न करतात व पडलेले प्रश्न न घाबरता विचारतात.

Astronomy कॅम्प मध्ये सांगितलेली माहिती कदाचित ते पूर्ण पुर्णपणे आत्मसात करणार नाहीत, एव्हाना दोन रात्रीत ते शक्य पण नाही. पण त्यांच्या आवडत्या आठवणी मध्ये ती ह्या दोन रात्री ठेवतील. शाळे पासून दूर मित्रांसोबत घालवलेले हे २-३ दिवस नेहमी त्यांच्या स्मरणात राहतील व मुलं नव चैतन्याने ते शाळेत जाऊन अभ्यासाला लागतील.

कॅम्प व सहली मूळे मुलांना त्यांच्या रोजच्या शाळेतील रुटीन मधून बाहेर निघायला मिळते व त्यामुळे त्यांचा ताण कमी होऊन ते बऱ्यापैकी रिलॅक्स फिल करतात. कॅम्प मूळे मुलांच्या वैचारिक पातळीत वाढ होते. व्यक्ती, वस्तू , पदार्थांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलतो व मुले अधिक परिपक्व होतात.
निसर्गाच्या सानिध्यात मित्रांसोबत स्वतः ला आवडत्या विषयाला दिलेला वेळ व त्यातून आत्मसात केलेले ज्ञान हे आपण कधीही विसरू शकत नाही.

मागील पाच वर्षात मला ब-याच मुलांसोबत कॅम्प मध्ये जाण्याची संधी मिळाली. त्यांच्या मध्ये असणारा प्रचंड उत्साह, जिज्ञासा, नवीन गोष्टी शिकण्याची आवड व त्यासाठी धडपड याचे मला नेहमी कौतुक वाटते.

कॅम्प सोबत माझा अनुभव व मुलगा दोघंही वाढत होती व आता तो ५ वर्षांचा असून आकाशात दिसणारे 🪐Jupiter व mars🪐 ओळखूंन दाखवतो याचे मला खरंच नवल वाटते. तो हे सगळ कधी शिकला हे मला कळले सुद्धा नाही.
बरेच पालक हि कॅम्प मधले अनुभव शेयर करताना सांगतात कि कॅम्प मुळे त्यांनाही बऱ्याच नवीन गोष्टी माहिती झाल्यात व ते आता मुलां सोबत आकाश निरीक्षण करतांना त्याबद्दल चर्चा सुद्धा करतात. कॅम्प मुळे मुले हि पालकांच्या अधिक जवळ येऊन चर्चा करतात व आपला अनुभव मित्रांप्रमाणे पालकांन सोबत शेयर करतात. चार वर्षात तारयांशी झालेली माझी मैत्री अधिक घट्ट झाली आहे व आता मला बऱ्यापैकी त्यांनी नवे व ओळखही पटली आहे. जणू सर्व तारे दर नोव्हेंबर-डिसेंबर मध्ये मला भेटण्याकरिता येत असल्या सारखे वाटते.

कॅम्प मुले मूळ आभासी विश्वा (इंटरनेट व सोशल मीडिया) पासून दूर होऊन वास्तविकते कडे वाळतात व त्याच्यात बऱ्यापैकी पेशन्स डेव्हलप होतात. हा अनुभव मला स्वतःच्या मुलं बद्दल देखील आला.

चला तर मग या वर्षी मी माझ्या मुला सोबत आपल्या मित्रांना (सूर्य, तारे, ग्रह, आकाश) भेटण्याच्या तयारीला लागते व ज्या पालकाना आवंड असल्यास त्यांनी देखी camp चा अविसमरणीय अनुभव घ्यावा असा आग्रह करते.

मिनल टीचर

SSS Activities & Solar Eclipse Tour