03/10/2025
איך הופכים נערות ונערים ערבים ויהודים לפעילים חברתיים מובילי שינוי?
פתחנו את שנת הלימודים עם השאלה הזו, ומאז היא מלווה אותנו לאורך כל החודש הראשון. בדממה והשתאות ישבנו, כל מורות ומורי בית הספר, מול הבוגרים שלנו שסיפרו איך, בזכות בית הספר, הם הפכו לעורכי-דין פעילים למען זכויות אדם או לאקטיביסטים.
كيف نجعل من الشباب والصبايا العرب واليهود ناشطين اجتماعيين يقودون التغيير؟
افتتحنا السنة الدراسية بهذا السؤال، وهو يرافقنا طوال الشهر الأول. بصمت ودهشة جلسنا، نحن جميع المعلمات والمعلمين في المدرسة، أمام خرّيجينا الذين شاركوا تجربتهم وكيف، بفضل المدرسة، أصبحوا محامين ناشطين من أجل حقوق الإنسان أو ناشطين اجتماعيين. العربية لاحقًا.
מועתז ארשיד, שהיום הוא עורך-דין בן 31, סיפר: "אני זוכר, בעופרת יצוקה, המחנך הושיב אותנו - לראשונה אי פעם - יהודים בצד אחד וערבים בצד השני. כל אחד היה צריך לטעון את הטיעונים של הצד השני. אני זוכר את זה עד היום. זה פתח לי לראשונה את האפשרות, מבחינה מחשבתית, להיות עורך דין. ויותר חשוב מזה, זה יצר אצלי את האמפתיה לצד השני - גם אם אתה לא מסכים איתו."
ענבר ורדי ממחזור 2017, עו"ד גם היא, אמרה ש"בית הספר לימד אותנו את החשיבות של עבודה שהיא grassroot, שהיא בקהילה, שהיא בין אדם לאדם. מהמקום של לבנות חברה טובה יותר מלמטה."
ובאנה עבד אלרחמאן, שסיימה תיכון ב-2018, עובדת בעמותת בלנדר - עמותה ש"יוצרת דור חדש של יהודים-ישראלים שמבינים את השפה והתרבות הערבית" - אמרה: "בית הספר נתן לנו שפה. זה מאוד עזר - בכל דבר. את הבגרות במקצוע דתות עשינו באוניברסיטה העברית. אז הגעתי ללימודים לתואר כשאני כבר יודעת מה זה האקדמיה ואיך כותבים עבודה. ובכלל, להכיר את תרבות האחר זה כוח."
התהליך הזה לא קורה ביום אחד – אבל הוא מתחיל כבר מהיום הראשון של השנה.
מעורבות חברתית מתחילה קודם כל בתחושת שייכות ולקיחת אחריות על הסביבה שלנו: מניקיון הכיתה שלי ובית הספר. כיתות ח' פתחו את השנה עם פעילות מהנה של איסוף אשפה בהובלת הרכז החברתי שלנו, אופק פרידמן-ארד, בתפקיד מרי פופינס.
כיתות י' ו-י"א נפגשו עם אינתיסאר קרעין, פעילה חברתית העוסקת בהעצמה נשית ועידוד מעורבות בקהילה במזרח ירושלים, לשיחה על אקטיביזם במרחב הלא-שוויוני של ירושלים. באותו היום נחשפו התלמידים למגוון מסגרות התנדבות אפשריות שמתוכן עליהם לבחור היכן להשקיע 60 שעות פעילות לאורך השנה הקרובה. היו שם נציגים מארגון "רצים ללא גבולות", "הפועל ירושלים", עמותת 0202, מרכז מא"י למנהיגות ואקטיביזם ועוד. וכל זה בהובלת רכזת המעורבות החברתית, תם סלע.
את הניצנים לאקטיביזם חשוב לנטוע כבר בגיל צעיר, ולכן בהתכנסות ראש השנה ויום השלום הבין-לאומי שלוש תלמידות תיכון שיתפו את תלמידי החטיבה בניסיון האישי שלהן מהמעורבות החברתית וסיפרו מה ההתנסות נתנה להן.
יום הספורט הבית ספרי כבר הפך למסורת – אבל השנה, לראשונה, מי שהפיקו אותו הם לא המורים, אלא התלמידים. קבוצת תלמידות ותלמידי י"ב הובילו את תכנון הלו"ז, ארגון הטורנירים, הצגת התכנית לכל תלמידי בית הספר – ואפילו סייעו לתלמידי החטיבה לפתור בעיות בבחירת הקפטנים הכיתתיים.
את המודל הזה, של הנהגת נוער, החלטנו למסד השנה וערכנו השבוע את הפגישה הראשונה של הפורום המרשים: תלמידות ותלמידים – מ-ז' ועד י"ב – שאיכפת להם ורוצים לקחת על עצמם יוזמה והובלה של תהליכים בבית הספר. במפגש התחלנו לתכנן, והתלמידים העלות מגוון יוזמות – מברזיית מיץ פטל, דרך הקמת חניית אפניים, ועד תחרות חודשית בין התלמידים להעלאת סרטוני טיקטוק על הנעשה בבית הספר.
בין לבין גם יצאנו לסיור של מגמות אמנות, התחלנו מסורת של טיולי פתיחת שנה בטבע הירושלמי בהובלת מחנך כיתה ז' ורכז הטיולים מחמוד עליאן, וכמובן בילינו כבר עשרות שעות של למידה מגוונת. כי כדי להיות אזרחים פעילים ולחולל שינוי חשוב מאוד קודם כל לדעת כמה שיותר – מגיאוגרפיה ועד גיאומטריה.
ואת כל זה, כמובן, אנחנו עושים ביחד: ערבים ויהודים. כי אין שום דרך אחרת לחיות כאן. כשבחוץ המלחמה עוד משתוללת, אנחנו ביחד. חולמים, לומדים, משחקים – והופכים למובילי שינוי, יד ביד.
معتز ارشيد ، محامٍ يبلغ من العمر 31 عامًا، قال:
"أتذكر، في الحرب سنة ٢٠٠٩، قام المربي لأول مرة على الإطلاق بإجلاسنا – اليهود على طرف، والعرب على طرف آخر. وكان على كل طرف أن يعرض حجج الطرف المقابل. لا زلت أذكر ذلك حتى اليوم. هذا ما فتح لي لأول مرة الإمكانية، من ناحية فكرية، أن أصبح محاميًا. والأهم من ذلك، خلق لدي تعاطفًا مع الطرف الآخر – حتى وإن لم تتفق معه."
عنبار ڤاردي، خريجة دفعة 2017، وهي أيضًا محامية، قالت:
"المدرسة علمتنا أهمية العمل القاعدي، العمل الذي ينطلق من داخل المجتمع، من شخص إلى شخص. من مكان السعي لبناء مجتمع أفضل من الأساس."
وبانه عبد الرحمن، التي أنهت المدرسة الثانوية عام 2018 وتعمل اليوم في جمعية “بلندر” – جمعية “تخلق جيلًا جديدًا من اليهود-الإسرائيليين الذين يفهمون اللغة والثقافة العربية” – قالت:
"المدرسة أعطتنا لغة. هذا ساعد كثيرًا – في كل شيء. امتحان البجروت في موضوع الديانات قمنا به في الجامعة العبرية. لذا، حين بدأت دراستي للقب الأول، كنت أعرف مسبقًا ما هي الأكاديمية وكيف نكتب بحثًا. وبشكل عام، أن تعرف ثقافة الآخر – هذه قوة."
هذه العملية لا تحدث في يوم واحد – لكنها تبدأ بالفعل من اليوم الأول للسنة الدراسية.
المشاركة الاجتماعية تبدأ أولاً بشعور الانتماء وتحمل المسؤولية تجاه بيئتنا: من تنظيف صفي والمدرسة. بدأت الصف الثامن السنة بنشاط ممتع لجمع النفايات، بقيادة منسق النشاط الاجتماعي لدينا، أوفك فريدمان-أراد، في دور ماري بوبينس.
اجتمعت صفوف العاشر والحادي عشر مع انتصار قراعين، ناشطة اجتماعية تعمل على تمكين المرأة وتشجيع المشاركة في المجتمع في شرقي القدس، للحديث عن النشاط الاجتماعي في الواقع غير المتساوي في القدس. في ذلك اليوم تعرّف الطلاب على مجموعة متنوعة من أطر التطوع الممكنة، ليختاروا من بينها المكان الذي سيستثمرون فيه 60 ساعة نشاط خلال العام القادم. كان هناك ممثلون عن منظمة "الركض بلا حدود"، "هبوعيل القدس"، جمعية 0202، مركز ماي للقيادة والنشاط الاجتماعي، والمزيد. وكل ذلك تحت إشراف منسقة المشاركة الاجتماعية، توم سيلع.
من المهم زرع بذور النشاط الاجتماعي منذ سنٍ مبكرة، ولذلك خلال لقاء رأس السنة ويوم السلام الدولي، شاركت ثلاث طالبات من المدرسة الثانوية طلاب المرحلة الإعدادية بتجاربهن الشخصية في المشاركة الاجتماعية، وحدثنهم عما اكتسبنه من هذه التجربة.
أصبح يوم الرياضة المدرسي تقليدًا سنويًا – لكن هذا العام، ولأول مرة، لم يقم بإعداده المعلمون، بل الطلاب. قاد مجموعة من طالبات وطلاب الصف الثاني عشر تخطيط الجدول الزمني، وتنظيم البطولات، وعرض البرنامج على جميع طلاب المدرسة – وحتى ساعدوا طلاب المرحلة الإعدادية في حل المشكلات المتعلقة باختيار قادة الصفوف.
قررنا تأسيس هذا النموذج، الخاص بقيادة الشباب، هذا العام، وأجرينا هذا الأسبوع الاجتماع الأول للمنتدى الرائع: طلاب وطالبات – من الصف السابع حتى الصف الثاني عشر – المهتمون والراغبون في تولي المبادرة وقيادة المبادرات في المدرسة. في الاجتماع بدأنا بالتخطيط، وطرح الطلاب مجموعة متنوعة من المبادرات – من حنفية عصير التوت، إلى إنشاء موقف دراجات، وصولاً إلى مسابقة شهرية بين الطلاب لنشر فيديوهات تيك توك عن النشاطات في المدرسة.
وفي الوقت نفسه، قمنا بجولة لتخصص الفنون، وبدأنا تقليد رحلات بداية السنة في الطبيعة القدسّية بقيادة مربي صف سابع ومركز الرحلات محمود عليان، وبالطبع قضينا بالفعل عشرات الساعات في تعلم متنوع. لتكون مواطناً نشطًا وقادرًا على إحداث التغيير، من المهم أولاً أن تعرف أكبر قدر ممكن – من الجغرافيا إلى الهندسة.
وكل هذا، بالطبع، نقوم به معًا: عربًا ويهودًا. لأنه لا توجد طريقة أخرى للعيش هنا. بينما الحرب لا تزال مشتعلة في الخارج، نحن معًا. نحلم، ونتعلم، ونلعب – ونصبح قادة التغيير, يدًا بيد.
