02/05/2026
උත්මාන් කුරාණය වෙනස් කිරීමට පෙර පාඨමය විවිධත්වය සහ එහි ඓතිහාසික ඇඟවුම්
දෙවන ලිපිය;-
බොහෝ සම්ප්‍රදායික ඉස්ලාමීය විශ්වාසයන්ට අනුව කුර්ආනය අද දක්වා එකදු අකුරක් හෝ වෙනස් නොවී සුරක්ෂිතව පවතී. එහෙත් මුල් ඉස්ලාමීය මූලාශ්‍රයන් විසින්ම හෙළිදරව් කරනු ලබන චිත්‍රය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ය. මෙහිදී “බාහිර විවේචකයකු” යනු මෙම මූලාශ්‍ර ආගමික ඇදහිල්ලෙන් තොරව, දේශපාලන බල අරගල, පාඨ ඉතිහාසය (textual criticism) සහ කතෘත්වය පිළිබඳ නූතන න්‍යායන් ඇසුරින් විමසන අයෙකි. එවැනි විමසුමක් සඳහා මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ: “උත්මාන්ගේ නිල පිටපත හැර අන් සියල්ල ගිනි තැබීමට සිදු වූයේ මන්ද?” යන්නයි. සාක්ෂි විනාශ කිරීමකින් තොරව ඒකීයභාවය සනාථ කළ නොහැකි වීම, මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලිය දේශපාලනික ඒකාධිකාරයක් ලෙස දැකීමට බාහිර විචාරකයාට බල කරයි.
2. අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්න් මස්ඌද්ගේ පිටපත: “ආරක්ෂිත උච්චාරණ” ලෙස සූරා අල්-ෆලාක් සහ අන්-නාස් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම
කූෆා නගරයේ අතිශයින් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ සහාබිවරයකු වූ අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්න් මස්ඌද් (ක්‍රි.ව. 652 දී මිය ගිය) සතුව තමාගේම කුර්ආන් පිටපතක් පැවති බවත්, එය උත්මාන්ගේ කමිටුවට භාර දීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බවත් සුප්‍රසිද්ධ ඉස්ලාමීය මූලාශ්‍ර සාක්ෂි දරයි. බාහිර විචාරකයාට වඩාත් කැපී පෙනෙන කරුණ නම්, ඔහුගේ පිටපත අවසාන සූරා දෙක (අල්-ෆලාක් 113 සහ අන්-නාස් 114) කුර්ආනයට ඇතුළත් නොකිරීමයි. ඔහු ඒවා හැඳින්වූයේ “මුඅව්විදාතන්” (ආරක්ෂක පාඨ) ලෙස වන අතර, ඒවා දිව්‍යමය හෙළිදරව්වක් වුවද, “කිතාබ්” (ග්‍රන්ථය) තුළ අන්තර්ගත නොවන යාච්ඤා ලෙස සැලකීය.
මූලාශ්‍ර උපුටනය (Sahih al-Bukhari, Book 65, Hadith 4973 – ආසන්න විග්‍රහය):
ඉබ්න් මස්ඌද්ගේ අනුගාමිකයන් මෙම සූරා දෙක කුර්ආනයෙන් බැහැර කිරීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. ඉමාම් අහ්මද් ඉබ්න් හන්බල්ගේ මුස්නද් හි සඳහන් වන්නේ:
“Abdullah (Ibn Mas’ud) used to erase the Mu’awwidhatayn from his masahif and said: ‘They are not from the Book of Allah.’” (Musnad Ahmad, Hadith 21181 – මෙය දුර්වල සම්ප්‍රේෂණ දාමයක් ලෙස ඇතැම් විද්වතුන් සලකන නමුත්, ඓතිහාසිකව පුළුල් ලෙස වාර්තා වී ඇත).
තවත් ප්‍රභවයක් (Ibn Abi Dawud, Kitab al-Masahif):
“It was narrated from Abdur-Rahman ibn Yazid that Abdullah ibn Mas’ud used to erase the Mu’awwidhatayn from his mushaf and say: ‘They are only a command to seek refuge, and the prayer should be with them.’” (කිතාබ් අල්-මසාහිෆ්, පිටුව 63)
සිංහල පරිවර්තනය: “අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්න් මස්ඌද් තම පිටපතෙන් මුඅව්විදාතන් (සූරා අල්-ෆලාක් සහ අන්-නාස්) මකා දමමින්, ‘ඒවා අල්ලාහ්ගේ ග්‍රන්ථයට අයත් නොවේ; ඒවා ආරක්ෂාව පැතීමේ ආඥා පමණි’ යනුවෙන් පැවසීය.”
විවේචනාත්මක බාහිර විශ්ලේෂණය:
බාහිර විචාරකයා ඉබ්න් මස්ඌද්ගේ මෙම ස්ථාවරය දකින්නේ “සත්‍ය එළිදරව්ව” පිළිබඳ ඔහුගේ අවබෝධය සහ පසුකාලීන සම්මතය අතර පැවති මූලික ගැටුමක් ලෙසය. ඉබ්න් මස්ඌද් යනු මුහම්මද් නබිතුමාගෙන් සෘජුව ඉගෙන ගත්, ඉතා සමීපතම සහාබිවරයෙකි. ඔහු එම පාඨ දෙක බැහැර කළේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. 7 වන සියවසේ පළමු අර්ධය තුළ බලගතු මුස්ලිම් ප්‍රජාවක් මෙම පරිච්ඡේද දෙක “කුර්ආනයේ කොටස්” ලෙස නොසැලකූ බවයි. පාඨමය ප්‍රමිතියක් නොමැතිව පැවති “හෙළිදරව්ව” එකල කෙතරම් ද්‍රවශීලී එකතුවක් ද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වේ. සම්ප්‍රදායික දෘෂ්ටියට අනුව ඉබ්න් මස්ඌද් පසුව මෙම මතය වෙනස් කළ බව කියැවුණ ද, ඔහුගේ පැරණි පිටපත් සහ අනුගාමිකයන් එලෙසම පැවතීම, එම ගැටුමේ පැවැත්ම සාක්ෂි සපයයි.
3. උබයි ඉබ්න් කඃබ්ගේ පිටපත: අතුරුදන් වූ සූරා දෙකක පැවැත්ම
උබයි ඉබ්න් කඃබ් (ක්‍රි.ව. 649 දී මිය ගිය) “කුර්ආන් කටපාඩම් කරන්නන්ගේ ප්‍රධානියා” ලෙස ප්‍රකට විය. ඔහුගේ පිටපතෙහි “අල්-හෆ්ද්” (ඉක්මන් සුළි යාච්ඤාව) සහ “අල්-ඛල්ඃ” (වෙන්වීම) යන අමතර පරිච්ඡේද දෙකක් අන්තර්ගතව තිබූ බව ඉතිහාසඥයන් වාර්තා කරයි. මෙම පාඨ දෙක අද අප දන්නා කුර්ආනයේ නොමැත. ඒවා නබිතුමා උපයෝගී කළ “දුආ” (පෞද්ගලික යාච්ඤා) විය හැකි බවට සම්ප්‍රදායික පැහැදිලි කිරීම ගෙන එන නමුත්, එම පැහැදිලි කිරීමෙන් කුර්ආන්-නොවන යාච්ඤාවක් අල්-කුර්ආන් ලෙස හැඳින්වීමේ අවුල් සහගත යථාර්ථය වසන් කෙරේ.
මූලාශ්‍ර උපුටනය (Abu Ubayd al-Qasim ibn Sallam, Fada’il al-Qur’an):
“Ubayy ibn Ka’b’s codex contained two extra surahs: al-Hafd (The Haste) and al-Khal’ (The Separation). They read as follows: ‘Allahumma iyyaka na’budu wa laka nusalli wa nasjudu ...’ (for al-Hafd) and ‘Allahumma iyyaka na’budu wa laka nusalli ...’ (a variant).”
Al-Suyuti, Al-Itqan fi Ulum al-Qur’an හි සටහන:
“In the codex of Ubayy ibn Ka’b there were two surahs not found in the Uthmanic text: al-Hafd and al-Khal’. Some said they were a supplication (du’a).” (Al-Itqan, 1:66)
සිංහල පරිවර්තනය: “උබයි ඉබ්න් කඃබ්ගේ පිටපතේ අල්-හෆ්ද් සහ අල්-ඛල්ඃ යනුවෙන් අමතර සූරා දෙකක් විය. ඒවායේ පාඨය: ‘අල්ලාහුම්ම ඉය්යාක නඃබුදු වලක නුසල්ලී...’ ආදියයි. සමහරු පැවසුවේ ඒවා යාච්ඤාවක් පමණක් බවයි.”
විවේචනාත්මක බාහිර විශ්ලේෂණය:
බාහිර විචාරකයාට අනුව මෙම සිදුවීම ඉතා වැදගත් ය. උබයි ඉබ්න් කඃබ් මුහම්මද් නබිතුමාගේ ප්රධාන ලේඛකයෙකු වූ අතර, ඔහු මෙම පාඨ සූරා ලෙස තම පිටපතට ඇතුළත් කළේ “දිව්‍යමය හෙළිදරව්ව” සහ “පෞද්ගලික යාච්ඤාව” අතර පැහැදිලි රේඛාවක් එකල නොතිබිණි යන බලවත් ඉඟියක් ලෙසිනි. උත්මාන්ගේ කමිටුව මෙම සූරා දෙක බැහැර කිරීමට තීරණය කළේ මානව විනිශ්චය මත පදනම්ව ය. එසේ නොවේ නම්, “ආරක්ෂිතව පැවතිය යුතු” දිව්‍ය වදන් අතුරුදන් වීම සිදු විය. වෙනත් වචනවලින් කිවහොත්, අද පවතින කුර්ආන් පාඨය යනු මානව කතෘත්වයේ සහ දේශපාලන තේරීම්වල ප්‍රතිඵලයකි.
4. උත්මාන්ගේ බලහත්කාර සම්මතකරණය: පුළුස්සා දැමීමේ දේශපාලනය
ක්‍රි.ව. 650 දී පමණ, ආර්මේනියාවේ සහ අසර්බයිජානයේ සටන් වලදී සිරියානු සහ ඉරාක ජාතික මුස්ලිම් සෙබළුන් අතර කුර්ආන් පාඨ පිළිබඳ දරුණු ආරවුල් ඇති විය. ජෙනරාල් හුදයිෆා ඉබ්න් අල්-යමාන් මෙය දැක කලීෆා උත්මාන්ට බැගෑපත් වූයේ යුදෙව්වන් හා කිතුනුවන් මෙන් මුස්ලිම්වරුන් ද ශුද්ධ ග්‍රන්ථය සම්බන්ධයෙන් මතභේදවලට පැටලීමට පෙර මැදිහත් වන ලෙසය. වාර්තා වන ආකාරයට ප්‍රතිචාරය වූයේ පැවති සියලු පිටපත් එකතු කර ඒවා පුළුස්සා දමා, එක් නිල පිටපතක් (මුස්හෆ් උත්මානි) පමණක් පිටපත් කර සෑම ප්‍රදේශයකටම යැවීමයි.
මූලාශ්‍ර උපුටනය (Sahih al-Bukhari, Book 66, Hadith 4987):
“Narrated Anas bin Malik: Hudhaifa bin Al-Yaman came to Uthman at the time when the people of Sham and the people of Iraq were waging war to conquer Arminya and Adharbijan. Hudhaifa was afraid of their (the people of Sham and Iraq) differences in the recitation of the Qur'an, so he said to Uthman, ‘O chief of the Believers! Save this nation before they differ about the Book (Quran) as Jews and the Christians did before.’ So Uthman sent a message to Hafsa saying, ‘Send us the manuscripts of the Quran so that we may compile the Quranic materials in perfect copies and return the manuscripts to you.’ Hafsa sent it to Uthman. Uthman then ordered Zaid bin Thabit, Abdullah bin Az-Zubair, Sa’id bin Al-As and Abdur-Rahman bin Harith bin Hisham to rewrite the manuscripts in perfect copies. Uthman said to the three Quraishi men, ‘In case you disagree with Zaid bin Thabit on any point in the Quran, then write it in the dialect of Quraish, as the Quran was revealed in their tongue.’ They did so, and when they had written many copies, Uthman returned the original manuscripts to Hafsa. Uthman sent one of the copies to every Muslim province and ordered that all the other Quranic materials, whether written in fragmentary manuscripts or whole copies, be burnt.’”
සිංහල සාරාංශය: හුදයිෆා විසින් උත්මාන්ට අනතුරු ඇඟවීමෙන් පසු, උත්මාන් හෆ්සාගෙන් මුල් පිටපත ඉල්ලා ගෙන, කමිටුවක් ලවා නිල පිටපත් සකස් කරවා, ඒවා නගරවලට යැවීය. ඉන්පසු “අනෙකුත් සියලු කුර්ආන් ද්‍රව්‍ය, ඛණ්ඩන ලියවිලි හෝ සම්පූර්ණ පිටපත් වේවා, ඒවා පුළුස්සා දමන ලෙස” නියෝග කළේය.
විවේචනාත්මක බාහිර විශ්ලේෂණය:
මෙම පියවර දෙස බාහිර විචාරකයා බලන්නේ තොරතුරු විනාශ කිරීමේ (information destruction) සම්භාව්‍ය උදාහරණයක් ලෙසයි. බහුවිධ පාඨ අතරින් “නිවැරදි” එක කුමක්ද යන්න තීරණය කිරීමට අපට හැකියාවක් නැත, මන්ද උත්මාන්ගේ පාලනය එම සාක්ෂි සියල්ලම පාහේ විනාශ කළ බැවිනි.
පාඨමය ඉතිහාසය පිළිබඳ නූතන ශාස්ත්‍රීය ක්‍රමවේදයට අනුව, එක් කතෘත්වයක් පමණක් ඉතිරි කර අනෙක් සියල්ල විනාශ කිරීම, බලයෙන් පනවන ලද “සත්‍යයක” ලකුණක් මිස, ස්වාභාවික පාඨමය ඒකමතිකත්වයක ලකුණක් නොවේ. තවද, “කුරේෂ් භාෂා විලාසයෙන්” ලිවීමට අනෙකුත් ලේඛකයන්ට උත්මාන් දුන් උපදෙස, පාඨයේ අවසාන ස්වරූපය සඳහා මානව මැදිහත්වීමක් සහ ප්‍රමුඛ ගෝත්‍රික උපභාෂාවකට පක්ෂපාතී වූ සංස්කරණයක් පෙන්නුම් කරයි.
5. ෂියා චෝදනාව: අලීගේ උරුමය සම්බන්ධ පාඨ දේශපාලනිකව ඉවත් කිරීම
ෂියා ඉස්ලාමයේ මූලික විශ්වාසයක් වන්නේ මුහම්මද් නබිතුමා තම ඥාති සහෝදරයා සහ බෑනා වන අලි ඉබ්න් අබි තාලිබ්ව තම අනුප්‍රාප්තිකයා (ඛලීෆා) ලෙස පැහැදිලිව නම් කළ නමුත්, උත්මාන්ගේ කමිටුව විසින් එම පාඨ කුර්ආනයෙන් ඉවත් කළ බවයි. ගිනි තැබීමෙන් පසු මෙම වෙනස්කම් සනාථ කිරීමේ හැකියාව සදහටම විනාශ වී ගිය බවට ඔවුහු තර්ක කරති.
ෂියා චෝදනාවේ ස්වභාවය:
· විලායා ආයතය (Surah al-Ma'idah 5:55): සම්ප්‍රදායික සුන්නි පාඨයේ “ඔබේ භාරකරු (වලී) වන්නේ අල්ලාහ් සහ ඔහුගේ දූතයා සහ විශ්වාස කළවුන් පමණි...” යන්න ෂියා විද්වතුන් දකින්නේ අලි ගැන පැහැදිලි ඉඟියක් ලෙසයි. ඔවුහු තර්ක කරන්නේ එම වාක්‍ය ඛණ්ඩය මගින් අලිගේ නම සඳහන් කළ නමුත් එය ඉවත් කළ බවයි. (බලන්න: අල්-කුලේනි, අල්-කාෆි)
· සූරා අල්-ඉන්සාන් (76) පිළිබඳ හෙළිදරව්ව: ෂියා මතයට අනුව මුළු සූරාවම අලි, ෆාතිමා සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් පිළිබඳව පහළ වූවකි. නමුත් සුන්නි විවරණයන් මෙම සූරාව සාමාන්‍ය දැහැමියන් සම්බන්ධයෙන් අර්ථකථනය කරයි.
මූලාශ්‍ර උපුටනය (Muhammad ibn Ya'qub al-Kulayni, Usul al-Kafi, කාණ්ඩය: “පොතේ ඇති දේ අලි ගැන පහළ වූවකි”):
“Imam Ja’far al-Sadiq said: ‘The Quran was revealed in four quarters: a quarter about us (the Ahl al-Bayt), a quarter about our enemies...’ and he continued: ‘If the Quran is read as it was revealed, you would find us named (explicitly).’” (Al-Kafi, Vol. 1, p. 285)
සිංහල පරිවර්තනය: “ඉමාම් ජෆර් අල්-සාදික් පැවසීය: ‘කුර්ආනය කාර්තු හතරකට පහළ විය: එක් කාර්තුවක් අප (අහ්ල් අල්-බයිත්) ගැන, එක් කාර්තුවක් අපගේ සතුරන් ගැන... එය පහළ වූ ආකාරයට කියවනු ලැබුවහොත්, ඔබට අප (නම් වශයෙන්) සඳහන්ව සිටිනු පෙනෙනු ඇත.’”
විවේචනාත්මක බාහිර විශ්ලේෂණය:
බාහිර විචාරකයා මෙම චෝදනාව දෙස බලන්නේ “ජයග්‍රාහකයින් විසින් ලියන ලද ඉතිහාසය” යන සම්භාව්‍ය අවස්ථාවක් ලෙසයි. ආගමික හෝ දේශපාලන මතවාදයක් නොතකා, පාඨයක් පමණක් ඉතිරි කර අනෙක් සියලු සාක්ෂි විනාශ කිරීම, විකල්ප කතිකාවන් මර්දනය කිරීමේ මෙවලමකි. උත්මාන් පාලනය නිල විරුද්ධත්වයට එරෙහිව ක්‍රියා කළ බවට ෂියා තර්කය ඉතිහාසයේ වෙනත් බොහෝ ආගමික-දේශපාලන ග්‍රන්ථ සම්පාදන ක්‍රියාවලීන් හා සමාන වේ. නිදසුනක් ලෙස, බයිබලයේ පූර්ව නිකායීය පාඨ තෝරා බේරා ගැනීම හා සමාන ක්‍රියාවලියක් මෙහි දී ද පෙන්නුම් කළ හැක. දේශපාලන අරමුණු සඳහා පාඨ වෙනස් කිරීම හෝ ඉවත් කිරීම අතීතයේ පැවති සුලබ දෙයක් බවට මෙය නිදසුන් සපයයි.
බාහිර දෘෂ්ටියකින් බලන විට, පහත කරුණු නිගමනය කළ හැක:
1. බහුවිධ පාඨ සම්ප්‍රදායන්: ඉබ්න් මස්ඌද් සහ උබයි ඉබ්න් කඃබ්ගේ පිටපත් එකිනෙකට වෙනස් වූවා පමණක් නොව, ඒවා අද පවතින කුර්ආන් පාඨයට ද වෙනස් විය. සූරා සංඛ්‍යාව, දිග, සහ පිළිවෙල පවා නියත නොවීය. එකල පැවතියේ තනි ස්ථාවර කුර්ආනයක් නම්, මෙතරම් මූලික මට්ටමේ වෙනස්කම් නොතිබෙනු ඇත.
2. මානව සංස්කරණය: උත්මාන්ගේ කමිටුව විසින් ගනු ලැබූ තීරණ — ඇතැම් සූරා (අල්-හෆ්ද්, අල්-ඛල්ඃ) බැහැර කිරීම, ඇතැම් උපභාෂා ලක්ෂණ ප්‍රමුඛ කිරීම, සහ ඇතැම් පාඨ මකා දැමීම — යනු මානව කතෘත්වයේ සෘජු ප්‍රතිඵලයකි. මෙම සංස්කරණ ක්‍රියාවලිය තුළ “දේව වදන” යැයි පිළිගත් දේ තෝරා ගැනීමට දේශපාලන හා දේවධර්මීය තර්ක යොදා ගැනිණි.
3. දේශපාලනික චේතනාව: හමුදා කඳවුරුවල ඇති වූ ගැටුම් මගින් පැහැදිලි වන්නේ, පාඨමය වෙනස්කම් බෙදීම් ඇති කළ බවත්, උත්මාන්ගේ ප්‍රතිචාරය එම බෙදීම් අවසන් කිරීමට දේශපාලනික බලය යෙදවීමක් බවත් ය. සාක්ෂි ගිනි තැබීම ඒකාධිපති බලය පැතිරවීමේ ක්‍රියාවක් ලෙස පමණක් වටහා ගත හැකි අතර, එය පාඨමය සංශුද්ධතාවය සහතික කිරීමක් නොවේ.
4. අසම්පූර්ණ විශ්වාසය: විවිධ පිටපත් ගිනි තැබීම තුළින් නිර්මාණය වූ “ඒකීය පාඨය” පිළිබඳ විශ්වාසය තාර්කික දෘෂ්ටියකින් අසම්පූර්ණ ය. මන්ද, විනාශ වූ දේ තුළ උත්මාන්ගේ පාඨයට වඩා “නිවැරදි” හෝ “මුල්” පාඨ තිබීමට තිබූ ඉඩකඩ අපට කිසිදා ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැක. ඉතිරිව ඇති එකම පාඨය නිවැරදි විය යුතු යැයි කීම චක්‍රීය තර්කයකි.
අවසාන වශයෙන්, විචාරකයා උත්මාන්ගේ කුර්ආන් සම්මතය දකින්නේ දිව්‍යමය වශයෙන් පරිපූර්ණව සුරක්ෂිත වූ වාක් ඛණ්ඩයක් ලෙස නොව, අරාබි අර්ධද්වීපයේ ව්‍යාප්ත වෙමින් පැවති නව අධිරාජ්‍යයක මධ්‍යගත බලය තහවුරු කිරීම සඳහා මානවයන් විසින් සංස්කරණය කර ප්‍රමිතිගත කළ, දේශපාලනික වශයෙන් අනුමත කළ පාඨයක් ලෙස ය. මෙම නිගමනය හුදු මතවාදයක් නොව, මුස්ලිම් ප්‍රභවයන් විසින්ම සපයන ඓතිහාසික දත්ත මත පදනම් වූ තාර්කික නිගමනයකි.
