30/09/2026
โ๐ผ๐ฃ๐ ๐ ๐๐ข๐๐ฃ๐๐ข๐๐ฃ๐๐๐ฃ ๐๐ฎ ๐๐ก๐๐ฅ๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ ๐๐ง๐ช๐ฃ๐ช๐ฃ๐๐๐ฃ.โ
Isang linyang iniuugnay kay Pilosopong Tasyo sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Sa panahon ngayon, napapanahon pa rin ang ganitong kaisipan, lalo na kung pag-uusapan ang pulitika, social media, at ang tinatawag na ๐ฏ๐น๐ถ๐ป๐ฑ ๐ณ๐ผ๐น๐น๐ผ๐๐ฒ๐ฟ๐. Sa dami ng impormasyong dumadaan sa ating news feed araw-araw, parang napakadali nang magkaroon ng opinion. Isang video, isang screenshot, isang headline, o isang viral post lang, may paninindigan na agad tayo. Pero ang tanong: Nagsuri ba talaga tayo, o naniwala lang tayo dahil gusto nating maging totoo ang nabasa natin?
Sa Philippine politics, makikita natin kung gaano kalakas ang impluwensya ng personal loyalty. May mga taong handang ipagtanggol ang kanilang sinusuportahang politician kahit may malinaw na pagkukulang. Kapag pabor sa kanilang kampo ang impormasyon, mabilis itong pinaniniwalaan at ipinapakalat. Kapag naman laban sa kanilang kandidato, agad itong tinatawag na fake news, propaganda, o demolition job. Minsan, hindi na mahalaga kung ano ang ebidensya. Mas mahalaga na kung sino ang nagsabi at kung kabilang ba siya sa โatinโ o sa โkanila.โ
Dito nagiging problema ang blind following. Hindi naman masama ang magkaroon ng political belief. Hindi rin masama ang magkaroon ng kandidatong gusto o lider na hinahangaan. Ang problema ay kapag ang paghanga ay naging dahilan para mawala ang kakayahan nating magtanong. Kapag hindi na natin kayang punahin ang mali dahil โidolโ natin ang gumawa. Kapag hindi na natin kayang kilalanin ang tama dahil galing ito sa taong hindi natin gusto. Sa puntong iyon, hindi na natin ginagamit ang sariling judgment. Hinahayaan na nating ibang tao ang mag-isip para sa atin.
At ito ang isa sa pinakamalaking hamon ng social media. Hindi naman dahil nasa internet ay totoo na. Hindi rin dahil maraming likes, shares, at comments ay tama na. Viral does not automatically mean verified. Minsan, nauuna ang emosyon bago ang katotohanan. Galit muna bago magbasa. Share muna bago mag-fact-check. Comment muna bago intindihin ang buong context. At kapag maraming taong kapareho natin ng opinion ang nag-share, lalo tayong nagiging kampante na tama tayo.
Mas mapanganib pa kapag ang isang tao ay natututong piliin lamang ang impormasyong sumasang-ayon sa kanyang paniniwala. Kapag may magandang balita tungkol sa paboritong politician, share agad. Kapag may kontrobersiya, hanapan agad ng dahilan para ipagtanggol. Kapag may magandang ginawa ang kalaban, balewalain. Kapag may pagkakamali, palakihin. Unti-unti, hindi na katotohanan ang hinahanap natin. Validation na lang.
Kaya sa panahon ng political division, marahil kailangan nating ibalik ang isang simpleng habit: matutong magtanong. Sino ang source? Ano ang buong context? May ebidensya ba? Kailan ito nangyari? Totoo ba ang larawan o video? May ibang credible sources bang nag-uulat nito? At higit sa lahat, kung ang parehong bagay ay ginawa ng politician na hindi natin gusto, pareho pa rin ba ang magiging judgment natin?
Ang pagiging mapanuri ay hindi nangangahulugang wala kang loyalty. Maaari mong suportahan ang isang politician at punahin siya kapag mali. Maaari mong hindi gusto ang isang lider pero kilalanin ang tama niyang ginawa. Maaari kang magkaroon ng political opinion nang hindi kinakailangang maging bulag sa katotohanan. Hindi kailangang maging neutral sa lahat ng bagay para maging critical thinker. Kailangan lamang nating maging honest sa paghahanap ng katotohanan.
Dahil sa huli, hindi naman kailangang pare-pareho ang ating political beliefs. Magkakaiba tayo ng karanasan, values, priorities, at pananaw. Ang mahalaga ay hindi natin hinahayaan na ang political loyalty ang maging kapalit ng sariling pag-iisip. Ang boto natin ay atin. Ang desisyon natin ay atin. Kaya dapat ang impormasyon na pinagbabasehan natin ay sinusuri rin natin.
Marahil, ito ang mas malalim na hamon ng pagiging mamamayan sa panahon ng social media: Hindi lamang tayo kailangang maging informed. Kailangan nating maging discerning. Dahil sa mundong napakaraming impormasyon, ang tunay na karunungan ay hindi ang alam mo ang lahat. Ito ay ang pagkilala kung alin ang dapat paniwalaan, alin ang dapat siyasatin, at alin ang dapat nating amining hindi pa natin alam.
Huwag maging bulag na tagasunod. Huwag ding maging bulag na kalaban.
Matutong makinig. Matutong magsuri. Matutong magtanong.
Dahil ang pinakamalaking kalayaan ng isang tao ay hindi lamang ang kalayaang pumili.
Ito ay ang kalayaang mag-isip para sa sarili. ๐ค๐๐ป
