Το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (IMXA) ιδρύθηκε από την Ελληνική Πολιτεία στη Θεσσαλονίκη το 1953. Είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, εποπτευόμενος φορέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ασχολείται με τη μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού των βαλκανικών χωρών κατά τη νεότερη και σύγχρονη περίοδο. Κύριος στόχος του Ιδρύματος αποτελεί η προαγωγή της επιστημονικής έρευνας σε
τομείς που συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση των εξελίξεων που διαμορφώνουν τη σημερινή βαλκανική πραγματικότητα. Είναι το παλαιότερο στο είδος του Ίδρυμα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η διεξαγωγή ερευνητικών προγραμμάτων υπήρξε από την εποχή ακόμη της ίδρυσής του, το 1953, η πρωταρχική δραστηριότητα του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου. Τα θέματα που έχουν κατά καιρούς επιλεγεί ως πεδία έρευνας καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα των ενδιαφερόντων όχι μόνο της ιστορικής, αλλά και των άλλων ανθρωπιστικών επιστημών (αρχαιολογίας, λαογραφίας, κοινωνικής ανθρωπολογίας, γλωσσολογίας, ιστορικής γεωγραφίας κ.λπ.) και αφορούν τόσο στον ελληνικό όσο και στον ευρύτερο χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ο οποίος αποτελεί άλλωστε το κατεξοχήν πεδίο στο οποίο δραστηριοποιείται το Ίδρυμα.
Μοναδική στον ελλαδικό χώρο, εξειδικευμένη σε βαλκανικά θέματα, πλήρως μηχανογραφημένη, είναι η Bαλκανική Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος. Διαθέτει πάνω από 30.000 τόμους και 1500 περίπου τίτλους περιοδικών εκδόσεων. Παράλληλα, διαθέτει μια Ειδική Συλλογή, η οποία περιλαμβάνει 450 εκδόσεις που έχουν τυπωθεί πριν το 1870. Από το 2008 και μέσω του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος Κεντρικής Μακεδονίας, ο πλήρης κατάλογος της βιβλιοθήκης βρίσκεται συνδεδεμένος με το Διαδίκτυο. Το Ίδρυμα διαθέτει επίσης πλούσιο αρχειακό υλικό και συλλογές σε μορφή μικροταινιών ή λυτών εγγράφων, φωτογραφιών, καθώς και συστήματα ανάγνωσης και ψηφιακής επεξεργασίας τους.
Το εκδοτικό έργο του Ιδρύματος περιλαμβάνει 300 τίτλους επιστημονικών μονογραφιών και τις περιοδικές εκδόσεις Bαλκανικά Σύμμεικτα, στην ελληνική γλώσσα, και Balkan Studies, μία από τις πιο έγκυρες ξενόγλωσσες περιοδικές εκδόσεις με διεθνή απήχηση στο είδος της.
Στο διεθνή χώρο, το IMXA έχει αναπτύξει ένα ευρύτατο δίκτυο επαφών και συνεργασίας με διάφορα ανώτατα επιστημονικά κέντρα. Αποτέλεσμα της παραπάνω συνεργασίας είναι η διοργάνωση, σε τακτά χρονικά διαστήματα, πολλών διμερών και διεθνών επιστημονικών συνεδρίων, με θέματα που σχετίζονται με την ιστορία, την αρχαιολογία, τον πολιτισμό και τα σύγχρονα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της ευρύτερης περιοχής της νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου, καθώς επίσης και σε πανευρωπαϊκά ή και διεθνή ζητήματα.
Εδώ και 49 συνεχόμενα έτη το Ίδρυμα διοργανώνει σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού το Διεθνές Πρόγραμμα Ελληνικής Γλώσσας, Ιστορίας και Πολιτισμού (International Summer School), κάθε Αύγουστο στη Θεσσαλονίκη, το οποίο έχει προσφέρει σε χιλιάδες αλλοδαπούς την ευκαιρία όχι μόνο να καλλιεργήσουν τη γνώση της ελληνικής γλώσσας, αλλά και να γνωρίσουν την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας και, ιδιαίτερα, της Βόρειας Ελλάδας.
Επιπλέον, στις δραστηριότητες του Ιδρύματος συγκαταλέγεται και κύκλος διαλέξεων. Οι διαλέξεις πραγματοποιούνται από διακεκριμένους επιστήμονες, Έλληνες και ξένους.
Η Σχολή Ξένων Γλωσσών του ΙΜΧΑ, που λειτουργεί από το 1963, έχει ως έργο τη διδασκαλία όλων των βαλκανικών γλωσσών και επιπλέον της ρωσικής, της ελληνικής για αλλοδαπούς και της αραβικής. H Σχολή επί χρόνια υπήρξε η μόνη στο είδος της σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο. Εκτός όμως από το καθαρά διδακτικό της έργο, στόχος της είναι και η γνωριμία των σπουδαστών και γενικότερα του κοινού της Θεσσαλονίκης με τον πολιτισμό και τα γράμματα των αντίστοιχων χωρών.
Από το 2002 το Ίδρυμα έχει συνάψει συμβόλαια αποκλειστικής συνεργασίας με τα αντίστοιχα κρατικά πανεπιστήμια, που είναι ταυτόχρονα οι διεθνώς αναγνωρισμένοι αρμόδιοι φορείς για την πιστοποίηση της επάρκειας της εκάστοτε γλώσσας και λειτουργεί ως το μοναδικό Εξουσιοδοτημένο Εξεταστικό Κέντρο Διεθνώς Αναγνωρισμένων Διπλωμάτων Γλωσσομάθειας.
Τον Μάιο του 2019 το Υπουργείο Παιδείας προχώρησε στην αναγνώριση των Πιστοποιητικών Γλωσσομάθειας που χορηγεί το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, από το ΑΣΕΠ. Σύμφωνα με το Νόμο 4610/2019 άρθ. 248 ( ΦΕΚ 70/τεύχος Α/7-5-2019) «6. Η γνώση της αλβανικής, αραβικής, βουλγαρικής, ρουμανικής, ρωσικής, σερβικής και τουρκικής γλώσσας αποδεικνύεται με πιστοποιητικό αντίστοιχου επιπέδου, που εκδίδεται και χορηγείται από το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ) μετά από εξετάσεις.».
Τα επίπεδα πιστοποίησης ορίζονται σύμφωνα με το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο πιστοποίησης γλωσσομάθειας (ALTE).
Από την ακαδημαϊκή χρονιά 2016-2017 ξεκίνησε η συνεργασία με Διεπιστημονική Ομάδα Νέων (ΔΟΝ), μια πρωτοβουλία μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψηφίων διδακτόρων και νέων επιστημόνων. Μέσα από την πραγματοποίηση ομιλιών, ημερίδων και εκδηλώσεων, παρουσιάζονται ποικίλης ύλης θέματα που σχετίζονται με την καθημερινότητα, τις ανησυχίες, τα προβλήματα και την δράση των νέων σήμερα. Ομιλητές θα είναι πεπειραμένοι αλλά και νέοι ειδήμονες από διαφορετικά πεδία και φορείς, καθηγητές, φοιτητές, κ.α. Κύρια μελήματα είναι η ευαισθητοποίηση, η κινητοποίηση και η ανάληψη δράσης εκ μέρους των νέων για φλέγοντα ζητήματα, μέσω του εποικοδομητικού και επιστημονικού διαλόγου και της κριτικής ανάλυσης. Στόχος είναι η δραστηριοποίηση των νέων και η εξαγωγή συμπερασμάτων, ώστε να προκύψουν πιθανές λύσεις.
